Chr’val Ma Coóih, chr’hoong Đông Giang, tỉnh Quảng Nam vêy 2 zr’lụ ắt mamông âng thuỷ điện A Vương nắc Pache Palanh lâng Cut Chrun lâng lấh 220 pr’loọng đong đhanuôr ắt mamông. Lấh 10 c’moo ta pa tơơi chô ắt đhị đhăm ắt mamông t’mêê, pr’ắt tr’mông âng đhanuôr vêy bấc rau liêm choom lấh mơ lâng đhị đhăm ắt mamông ty. Điện, c’lâng, trường học, trạm y tế nắc lứch crêê cơnh ha cr’noọ pr’ắt tr’mông âng đhanuôr. T’coóh bhươl A Lăng Đơn ắt đhị cr’noon A Dớ, chr’val Ma Coóih xay moon, cóh cr’noon, ha dang vêy manuýh jéh k’ăy nắc loon đơớh vêy ta pa dứah. Bh’rợ ta đang moon đhanuôr ting xay bhrợ pazêng rau bh’rợ tr’nêng, bh’rợ pa bhrợ công liêm buôn lấh mơ ahay… Hân đhơ cơnh đêếc, xoọc đâu đhanuôr dzợ lum zr’nắh k’đháp tu rau cắh liêm crêê âng bh’rợ ra pặ đhị đhanuôr ắt mamông, đhị bhrợ têng đong xang, c’rol bh’năn… Đợ đhăm k’tiếc ắt lâng k’tiếc pa bhrợ cắh lấh bấc công bhrợ đợ rau zr’nắh k’đháp ooy bh’rợ pa dưr kinh tế âng pr’loọng đong. “Đhiệp vêy k’tiếc, zên mơ ooy, c’roóc mơ ooy công bil, nắc đhiệp muy k’tiếc a năm vêy. Ta đang moon đhi noo cán bộ lêy ch’mêết cớ pr’ắt tr’mông âng đhanuôr cóh đâu. Apêê đoọng k’tiếc pa bhrợ ha muy pr’loọng đong cắh tước 1 hecta. Muy đhăm ha rêê đoọng chóh t’nơơm chr’nóh n’hau công cắh liêm choom. K’đháp pa bhlâng ooy pr’ắt tr’mông.”

    T’coóh Phạm Công Lương, Trưởng Ban Tuyên giáo chr’hoong Bắc Trà My xay moon: bh’rợ tr’xăl môi trường ắt mamông nắc bhrợ t’váih rau zr’nắh k’đháp t’mêê ha dzợ đhanuôr xoọc lum, cơnh zr’nắh k’đháp ooy đhăm k’tiếc ắt, k’tiếc pa bhrợ, ch’néh ch’na, j’niêng cr’bưn ắt mamông… Pa chô kinh nghiệm tơợ rau la lua n’nâu, chr’hoong Bắc Trà My bhrợ têng xa nay bh’rợ ra pặ đhanuôr đhị zr’lụ đoọng pa dưr rau c’rơ, ting t’ngay pa dưr dal pr’ắt tr’mông âng đhanuôr ting c’lâng nhâm mâng. Cóh đêếc, t’bhlâng bhrợ têng liêm crêê c’lâng p’rang, zúp zooi k’tiếc ắt, k’tiếc pa bhrợ, zên vặ đoọng ha đhanuôr… Tơợ nâu cơy tước c’moo 2025, chr’hoong Bắc Trà My t’bhlâng bhrợ têng liêm xang quy hoạch, xay moon đhị ắt mamông nhâm mâng đoọng ha k’nặ 190 pr’loọng đong đhanuôr đhị đhăm ắt mamông muy đhị, pa bhrợ muy đhị: “Chr’hoong Bắc Trà My công vêy đhị ắt mamông âng thuỷ điện Sông Tranh 2. K’nặ 10 c’moo n’nâu ơy, ha dzợ xa nay xoọc đâu nắc đhị đhăm ắt mamông. Đhị đhăm ắt mamông nắc đhơ xây bhrợ cơnh đêếc cắh crêê cơnh lâng j’niêng ắt mamông âng đhanuôr acoon cóh.”

    T’bhlâng k’rong pazêng rau c’rơ, đoọng da ding k’coong dưr váih nắc muy cóh pazêng bh’rợ bha lâng cóh xoọc đâu âng tỉnh Quảng Nam. Xa nay n’nâu xay moon nắc đơớh vêy tr’xăl tơợ cr’noọ bh’rợ, đoọng xay bhrợ crêê cơnh lâng đhr’năng la lua âng pazêng zr’lụ miền. T’coóh Đinh Văn Hươm, Chủ tịch UBND chr’hoong Đông Giang xay moon: Nắc đơớh vêy ting pấh âng đhanuôr cóh bh’rợ lêy pay zr’lụ bhrợ têng lâng bh’rợ ắt mamông muy đhị, bhrợ cha muy đhị. Nhà nước nắc choom zúp zooi ooy c’rơ, ha dzợ đhanuôr nắc ley pay đhị ắt mamông, đhr’năng đong xang, đhr’năng âng bhươl cr’noon… Bh’rợ ra pặ đhanuôr ắt mamông đhị da ding k’coong êếh rau ng’ra li đhăm k’tiếc da ding, bhrợ têng đớc zr’lụ ắt mamông xang n’nắc đoọng đhanuôr tước ắt. Nắc choom k’rang tước ooy văn hoá, đhr’năng ắt mamông, pa bhrợ ta têng âng đhanuôr lâng pa xiêr đợ rau crêê tước âng rau cắh liêm choom ooy môi trường crâng k’coong, k’ruung đác. “Bêl bhrợ têng dự án đhăm ắt mamông t’mêê nắc choom ng’chắp đhanuôr lâng crêê cơnh lâng văn hoá pazêng zr’lụ, pazêng vel đong. Chr’nắp bhlâng nắc lêy ghít ooy j’niêng ắt mamông, bh’rợ tr’nêng lâng j’niêng cr’bưn âng đhanuôr. Bêl lêy pay zr’lụ bhrợ têng đhăm ắt mamông t’mêê nắc choom ng’ta moÓh đhanuôr đoọng đhanuôr lêy pay liêm buôn ooy bh’rợ ắt mamông lâng pa bhrợ ta têng âng đhanuôr.”

    Ra pặ đhị đhanuôr ắt mamông pa têết lâng bh’rợ pa bhrợ nắc muy cóh 5 c’bhúh dự án chr’nắp ooy bh’rợ pa dưr zr’lụ mặt t’ngay lơớp ting cơnh Nghị quyết 05 âng Tỉnh uỷ Quảng Nam cóh cr’chăl tơợ nâu cơy tước c’moo 2020 lâng cr’noọ bh’rợ tước c’moo 2025. Tỉnh Quảng Nam xay moon cr’noọ bh’rợ, tơợ nâu cơy tước c’moo 2025 vêy 2 r’bhâu pr’loọng đong đhanuôr da ding k’coong vêy ta ra pặ đhị ắt lâng nhâm mâng bh’rợ pa bhrợ. Nâu đoo nắc bh’rợ chr’nắp cóh c’lâng xa nay pa dưr kinh tế - xã hội da ding k’coong tỉnh Quảng Nam cóh cr’chăl ha y, nắc đơớh vêy bh’rợ k’rang p’too moon, t’đui đoọng c’rơ bhrợ têng lâng mr’cơnh cr’noọ xa nay âng đhanuôr bêl xay moon bhrợ têng./.

Quảng Nam:

Nâng cao hiệu quả bố trí sắp xếp dân cư ở miền núi

PV Vinh Thông

    Thời gian qua, ở nhiều địa phương trong cả nước, việc sắp xếp, bố trí dân cư tại các khu tái định cư của các dự án thủy điện chưa hợp lý, khiến điều kiện ăn, ở, sản xuất của người dân gặp nhiều khó khăn. Vấn đề này đặt ra yêu cầu, công tác bố trí, sắp xếp dân cư ở miền núi phải chú ý tính hiệu quả bền vững gắn với đời sống và sản xuất của người dân.

    Xã Ma Cooih, huyện Đông Giang, tỉnh Quảng Nam có 2 khu tái định cư của dự án thủy điện A Vương là Pache Palanh và Cut Chrun với hơn 220 hộ dân. Hơn 10 năm di dời về nơi ở mới, đời sống của bà con có nhiều khởi sắc hơn so với nơi ở cũ. Điện, đường, trường, trạm phục vụ đầy đủ nhu cầu đời sống của bà con. Già làng Alăng Đơn ở khu dân cư A Dớ, xã Mà Cooi cho biết, trong thôn, nếu có người ốm đau được cứu chữa kịp thời. Việc vận động người dân tham gia các phong trào, mô hình phát triển sản xuất cũng thuận lợi hơn trước… Tuy nhiên, hiện tại bà con vẫn gặp nhiều khó khăn do những hạn chế trong việc sắp xếp, bố trí xây dựng nhà cửa, chuuòng trại… Diện tích đất ở và đất sản xuất hạn chế cũng đã ảnh hưởng rất lớn đến việc phát triển kinh tế gia đình.  “Chỉ có đất, tiền bao nhiêu, bò bao nhiêu cũng mất, chỉ có đất vẫn còn. Đề nghị anh em cán bộ xem xét lại đời sống của nhân dân ở đây. Họ cấp đất sản xuất cho mỗi gia đình chưa được một hécta. Một đám rẫy mà trồng cây gì cũng không hiệu quả. Rất khó khăn về kinh tế.”

    Vệc thay đổi môi trường cư trú tạo nên những khó khăn mới mà người dân phải đối mặt như khó khăn về diện tích đất ở, đất sản xuất, lương thực, tập quán sinh hoạt… Rút kinh nghiệm từ thực tế này, huyện Bắc Trà My triển khai đề án sắp xếp, bố trí dân cư trên địa bàn nhằm phát huy tiềm năng, lợi thế, từng bước nâng cao đời sống của người dân theo hướng bền vững. Trong đó, tập trung xây dựng đồng bộ cơ sở hạ tầng, hỗ trợ đất ở, đất sản xuất, vốn vay cho người dân… Ông Phan Công Lương, Trưởng Ban Tuyên giáo Huyện ủy Bắc Trà My cho biết: Từ nay đến năm 2025, huyện Bắc Trà My phấn đấu hoàn thành công tác quy hoạch, bố trí chỗ ở ổn định cho gần 190 hộ dân tại các điểm định canh, định cư trên địa bàn.  “Huyện Bắc Trà My cũng có khu tái định cư Thủy điện sông Tranh 2. Gần chục năm rồi nhưng nói đi, nói lại vẫn là vấn đề tái định cư. Khu tái định cư xây dựng theo kiểu cứ xây vậy thôi chứ không phù hợp với tập quán của đồng bào.”

    Tập trung các nguồn lực nhằm đưa miền núi phát triển là một trong những nhiệm vụ trọng tâm hiện nay của tỉnh Quảng Nam. Vấn đề này đòi hỏi cần phải có sự thay đổi trong tư duy, cách làm phù hợp với điều kiện thực tế và tập quán từng vùng miền. Ông Đinh Văn Hươm, Chủ tịch UBND huyện Đông Giang cho rằng: Cần phải có sự tham gia của người dân trong việc lựa chọn địa điểm và mô hình định canh, định cư. Nhà nước nên chăng chỉ hỗ trợ về nguồn lực, còn người dân sẽ tự quyết định chọn vị trí, mô hình nhà cửa, cảnh quan làng xóm… Việc bố trí, sắp xếp lại dân cư ở miền núi không phải cứ san đồi, bạt núi, xây dựng sẵn khu tái định cư rồi đưa dân vào ở. Cần phải quan tâm đến văn hóa, tập quán sinh sống, sản xuất của đồng bào và hạn chế những tác động đến môi trường tự nhiên. Ông Đinh Văn Hươm nói: “Khi lập dự án tái định cư phải tôn trọng người dân và phù hợp với văn hóa của từng vùng, từng địa phương. Đặc biệt cần phải chú trọng đến tập quán sinh hoạt, sản xuất và tín ngưỡng của bà con. Khi chọn vị trí xây dựng khu tái định cư cần phải lấy ý kiến của người dân để thuận lợi trong vấn đề sinh hoạt và sản xuất của bà con.”

    Sắp xếp, bố trí dân cư gắn với sản xuất là một trong 5 nhóm dự án quan trọng về phát triển vùng Tây theo Nghị quyết 05 của Tỉnh ủy Quảng Nam giai đoạn từ nay đến 2020 và định hướng đến 2025. Tỉnh Quảng Nam đặt mục tiêu, từ nay đến năm 2025 có 2.000 hộ dân miền núi được sắp xếp chỗ ở và ổn định sản xuất. Đây là nhiệm vụ rất quan trọng trong định hướng phát triển kinh tế - xã hội miền núi  tỉnh Quảng Nam trong giai đoạn đến, cần có sự quan tâm chỉ đạo, ưu tiên nguồn lực đầu tư và sự đồng thuận của người dân trong trong quá trình tổ chức thực hiện./.