Chr’hoong da ding k’coong Sơn Tây, tỉnh Quảng Ngãi xoọc vêy lấh 1.000ha p’nang.P’nang nắc tợơ âng chô bh’nơơn âng đhanuôr acoon cóh CaDong cóh đâu. Xọoc đâu, nắc moọt hân noo bơơn pếêh p’nang, apêê đong bhươn, apêê k’rong câl tước zước câl đh’rứah. Đọong bơơn pa xoọng bh’nơơn bh’rợ, bấc ngai dzoóc pếêh p’nang đoọng ha pêê k’rong câl. Cắh muy apêê ta’ha ga’grứa nắc p’niên học sinh ma nuýh acoon cóh cóh da ding kcoong cung ting pấh pếêh bơơn p’nang đoọng ha pêê. N’đhơ ơy vêy bấc ngai tân tộ, bhrêy tắh, nắc đhr’năng k’đươi ma nuýh pếêh bơơn pnang n’đhơ ơy năl lưm bấc râu cr’pân cung dzợ dưr váih zập t’ngay cóh Sơn Tây, zr’lụ vêy chóh p’nang bấc pa bhlầng.

    K’bọom chi piáh toóch, a đhi Đinh Văn Tuấn, học sinh lớp 8 đhị chr’val Sơn Dung, chr’hoong Sơn Tây, tỉnh Quảng Ngãi dzoóc tơơm p’nang đấh pa bhlầng đoọng pếêh muy k’nuung p’nang xang nắc p’tộ ooy k’tiếc. Cr’chăl dzoóc ooy p’nang tước bêl đhuônh ooy k’tiếc nắc cắh đhệêng muy phút. A đhi dzoóc pếêh xang t’nơơm nâu tước pếêh t’nơơm lơơng cung đa đấh pa bhlầng. Zập t’ngay, tợơ bêl chô đắh học, Tuấn lướt pếêh bơơn p’nang đoọng t’bơơn zên. Lâng chr’nắp pếêh zập k’nuung p’nang 4.000 đồng, zập t’ngay Tuấn dzoóc pếêh tợơ 80-100 r’bhầu đồng. Đinh Văn Tuấn prá xay: “A cu bhrợ bh’rợ nâu cr’pân pa bhlầng ha dợ nắc cung pa zay bhrợ  têng đoọng t’bơơn zên zúp zooi a mếê a ma. A cu cung vêy apêê pr’zợc bhrợ têng bh’rợ nâu, tu cắh pa ghít nắc dưr tân tộ, a cu cung k’pân ha dợ nắc cung pa zay bhrợ têng.”

    Cắh muy Đinh Văn Tuấn, bấc học sinh đhị chr’hoong Sơn Tây cung ting pếêh bơơn p’nang đoọng ha c’la bhươn p’nang, đoọng ha pêê k’rong câl. Tơợ ơy học xang, zập k’bhú 3-4 p’niên tước apêê bhươn p’nang đoọng zước pếêh pay p’nang đoọng ha pêê. Apêê p’niên dzoóc tơơm p’nang dal tợơ 8-10m, cắh vêy râu đoọng zư a chắc a zân. Cắh tệêm ngăn đoọng ha chắc a rang ha pêê p’niên. Zập t’ngay bơơn tợơ 60-100 r’bhầu đồng tợơ bhiệc pếêh bơợn p’nang đoọng ha pêê. Lâng bhiệc zúp zooi pr’loọng đong, bấc a đhi nắc cắh pa ghít tước cr’pân đhị bêl dzoóc pếêh p’nang.

    Lâng apêê c’la bhươn p’nang, apêê k’rong câl, n’đhơ năl bhiệc pếêh bơơn p’nang vêy bấc râu cr’pân tước  a chắc a rang apêê a đhi, ha dợ apêê a pêê nắc cung k’đươi p’niên pếêh bơơn đoọng k’bớch zên bạc. Pa căn Nguyễn Thị Chức, c’la bhươn p’nang đhị chr’val Sơn Dung, chr’hoong Sơn Tây moon: “Ha dang tước x’rịa hân noo nắc bơơn pếêh nắc p’nang căh vêy bơơn chr’nắp dal lấh, tu cóh đâu apêê tông pếêh p’nang lalấh bấc nắc a zi p’loon pếêh pay đhị dzợ nhuum đoong pa câl. Lêy tr’zệêng lâng apêê t’tông, cắh mặ k’đhợơng lêy apêê t’tông. Mơ chu k’đươi apêê tước pếêh pay nắc tước 4-5 ch’nắc, pếêh pay đoọng đấh lâng p’loon đhị t’ngay p’răng nâu, ha dang boo nắc cắh choom pếêh pay. Bêl k’đơơng p’niên tước pếêh p’nang nắc a cu ting t‘pun apêê đoọng k’rang lêy apêê tệêm ngăn.”

    C’moo đâu, chr’hoong Sơn Tây bơơn vêy hân noo p’nang lâng chr’nắp p’nang xoọc bơơn k’rong câl đhị bhươn 21.000 đồng/kg, bấc lấh bơr chu t’ping lâng c’moo hay. Đăh lơơng, đh’rứah lâng cr’chăl đâu, apêê c’la bhươn p’nang nắc cung p’loon pếêh pay p’nang nhuum đoọng g’đéch râu bil bal tu apêê tông pếêh pay. Đươi tợơ đếêc nắc bh’rợ k’đươi apêê tước pếêh đoọng p’nang cung dưr váih bấc k’rơ, n’đhơ bấc râu cr’pân cắh năl bêl dưr váih. Tợơp tợơ hân noo tước nâu kêi, cóh vel đong chr’hoong Sơn Tây ơy dưr váih 3 chu bhrêy tắh ngân tu dzoóc pếêh pay p’nang, cóh đếêc 1 ch’năc lấh chệêt bil. Pa xoọng bơơn bh’nơơn đoọng k’rang lêy tr’mung tr’méh pr’loọng đong nắc râu chr’nắp bhlầng ha dợ nắc tu zên bạc apêê cắh pa ghít tước cr’pân dưr váih lâng a chắc a rang đay, apêê cung dzoóc pếêh pay p’nang đoọng ha pân lơơng cơnh đhị Sơn Tây xoọc đâu, nâu đoo nắc bh’rợ lêy moon pa rớơt lalăm./.

QUẢNG NGÃI

HIỂM NGUY NGHỀ HÁI CAU THUÊ

(CTV Kiều Hoanh)

   Huyện miền núi Sơn Tây, tỉnh Quảng Ngãi hiện có hơn 1.000 ha cau. Cau là nguồn thu nhập chính của đồng bào Ca Dong nơi đây. Hiện nay đang vào mùa thu hoạch, các nhà vườn, thương lái tập trung thu mua cau đồng loạt. Để kiếm thêm thu nhập, nhiều người leo trèo hái cau thuê cho thương lái. Không chỉ người lớn, nhiều trẻ em là học sinh con em đồng bào miền núi cũng tham gia hái cau thuê. Dù đã có nhiều tai nạn, thương tích xảy ra nhưng tình trạng hái cau thuê bất chấp rủi ro, nguy hiểm vẫn diễn ra hàng ngày trên xứ ngàn cau Sơn Tây.

     Miệng ngậm con dao sắc, em Đinh Văn Tuấn, học sinh lớp 8 ở xã Sơn Dung, huyện Sơn Tây, tỉnh Quảng Ngãi thoăn thoắt leo lên bẻ buồng cau rồi thả người nhảy xuống đất. Thời gian trèo lên cây cau cao và tiếp đất chưa đầy một phút. Hết cây cau này, em lại chuyển sang cây khác với những động tác tương tự. Hàng ngày, sau mỗi buổi học, Tuấn đi hái cau thuê để kiếm tiền. Với giá hái mỗi buồng 4.000 đồng, mỗi ngày Tuấn trèo thuê được từ 80 đến 100 nghìn đồng. Đinh Văn Tuấn  tâm sự: “Cháu làm nghề này cũng rất là nguy hiểm nhưng cháu vẫn cố gắng làm để kiếm tiền giúp đỡ bố mẹ. Cháu cũng có các bạn cũng làm nghề này nhưng vì không cẩn thận nên bị sẩy tay rớt xuống, cháu cũng sợ nhưng mà vẫn cố gắng”

    Không riêng Đinh Văn Tuấn, nhiều học sinh ở huyện Sơn Tây cũng tham gia hái cau thuê cho chủ vườn, thương lái. Sau giờ học, từng tốp từ 3 đến 4 em để về các vườn cau để hái cau thuê. Leo trèo với độ cao từ 8 đến 10 m, không có bảo hộ, không dây đeo, các em lơ lửng trên cao để hái  cau. Mất an toàn, nguy hiểm đến tính mạng luôn rình rập các em . Mỗi ngày, các em kiếm được từ 60 đến 100 nghìn đồng từ việc hái cau thuê. Với lý do kiếm tiền giúp gia đình, nhiều em bất chấp nguy hiểm để leo trèo.

    Đối với các chủ vườn, thương lái, dù biết việc leo trèo nguy hiểm cho các em nhưng vẫn thuê để tiết kiệm chi phí. Bà Nguyễn Thị Chức, chủ vườn cau ở xã Sơn Dung, huyện Sơn Tây nói: “Nếu để đến cuối vụ mới thu hoạch thì cau sẽ được giá hơn, nhưng vì ở đây trộm cau nhiều quá nên chúng tôi phải tranh thủ hái cau non để bán. Mình phải tranh đua hái với trộm vì mình không thể quản lý nổi. Mỗi lần thuê khoản 4 đến 5 người hái cho nhanh và tranh thủ những ngày nắng ráo này, chứ mưa là không hái được. Khi mà dẫn các cháu đi trèo hái cau thì tôi cũng phải đi theo sát, đến tận chân nó để bảo vệ cho nó an toàn hơn”.

    Năm nay, huyện Sơn Tây được mùa cau và giá cau trái hiện đang được thu mua tại vườn 21.000 đồng/kg, gấp đôi so với năm ngoái. Mặt khác, thời điểm này các chủ cau cũng phải tranh thủ hái cau non để tránh tổn thất do trộm cắp. Nhờ đó mà nghề hái cau thuê cũng trở nên rầm rộ, mặc cho những hiểm nguy đang rình rập. Từ đầu vụ cau đến nay, trên địa bàn huyện Sơn Tây đã xảy ra 03 vụ tai nạn thương tích nặng do trèo hái cau, trong đó một trường hợp tử vong.  Kiếm thêm thu nhập để trang trải cuộc sống gia đình rất quan trọng nhưng vì tiền mà bất chấp tính mạng bằng nghề leo trèo hái cau thuê đầy như hiểm như hiện nay ở Sơn Tây là vấn đề đáng báo động./.