Quy trình k’đhơợng bhrợ a bóc k’độ đác thủy điện cóh trúih apêê k’ruung ga mắc âng prang k’tiếc âi bơơn Thủ tướng Chính phủ ký quyết định pa glúh đươi đoọng k’đhơợng nhâm yêm têêm đoọng ha bh’rợ tr’nêng lâng zr’lụ cóh n’dúp. Bêl xơợng bhrợ quy trình n’nâu, zấp đoo bh’rợ thủy điện nắc choom k’đhợơng cha hooi đác túh cắh bhrợ pa dưr đợ túh dzoóc đhị bhrơợng bhlâng. N’đhơ cơnh đêếc, đhr’năng la lua cóh cr’chăl ha nua, bấc công trình thủy điện cóh miền Trung âi cắh xơợng bhrợ crêê quy trình n’nâu, bhrợ bil bal ha lêêng tước tr’mông, cr’van âng đha nuôr. Xay trúih âng Hoài Nam lâng Thái BìnhPV Đài P'ra Việt Nam:

                G’lúh túh c’xêê 11 ha nua bơơn moon nức ga mắc bhlâng đhị tỉnh Phú Yên dáp tơợ c’moo 2009 tước nâu câi. Bấc đha nuôr cắh loon cha groong bhrợ râu rí bêl đác k’ruung Ba dưr nong pa bhlâng đơớh. pr’loọng đong t’coóh Lê Văn Hưởng ặt cóh vel Vĩnh Phú, chr’val Hòa An, chr’hoong Phú Hòa crêê 9 p’nong c’roóc chêệt, bil lấh 200 ức đồng. Bhươn a tông băn c’roóc âng t’coóh ặt cóh bha lang clung cóh m’pâng k’ruung Ba. T’ngay đêếc, t’coóh Hưởng lêy boo doó lấh ngân, đác k’ruung lêy doó ga mắc, tu cơnh đêếc pa chắp n’đhơ ha dang u túh nắc công đhêêng tước toor bha lang clung a năm. N’đhơ cơnh đêếc, đhị mơ cr’blêếh mắt, đác k’ruung dưr nong ga mắc p’jớh, bhrợ pa clệch bha lang clung âng t’coóh pa tang đớc c’roóc. T’coóh Hưởng hooi đác mặt lêy cr’năl c’roóc cr’pân gr’lung đhị m’pâng đác k’ruung hooi xang n’nắc p’clệch p’loong zêng. Xay nay apêê thủy điện tu k’ruung Ba Hạ loọng túh tước lâng t’coóh Hưởng pa bhlâng z’lưa, tu cơnh đêếc cắh loon kêếh chô đong c’roóc ặt đhị lơơng. T’coóh Lê Văn Hưởng moon:

                Bêl ahây boo m’mơ, đác mơ đêếc nắc a cu năl cơnh k’dâng, k’ruung đác báo động 1, 2  nắc công đhêêng chô tước lơớp toor, doó vêy u dzoóc tước bha lang clung, báo động 3 nắc đác công đhêêng tước tr’col a năm. Nâu câi báo động 1, báo động 2 nắc thủy điện loọng đác la lấh bấc, đác dưr nong đơớh, cắh loon cha groong ra văng râu rí. Bêl đác xiêr xrêệ nắc x’xring n’nóh, n’loong n’cuông trang boọ, kêếh đơơng c’roóc z’lấh cắh choom, nắc đhứh ga bọ c’đhụng đhị đêếc cắh năl cơnh bhrợ đoọng choom lướt z’lấh. đác hooi hor kêếh đơơng c’roóc nắc c’roóc cắh tộ lướt.

                   Zr’lụ k’ruung Ba xoọc vêy apêê đong máy thủy điện k’ruung Ba Hạ, An Khê- Ka Nak, Krông- H’năng. Cóh đêếc, thủy điện Sông Ba Hạ ặt cóh vel đong 15 chr’val da ding ca coong âng chr’hoong Sông Hinh, tỉnh Phú Yên lâng chr’hoong Krông Ba tỉnh Gia Lai. Ha dợ thủy điện An Khê- Ka Nak nắc ặt dhdị vel đong 2 chr’hoong K’bang lâng An Khê, tỉnh Gia Lai lâng chrhoong Tây Sơn, tỉnh Bình Định. T’coóh Trần Hữu Thế, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Phú Yên moon, pa bhlâng k’đháp đoọng bơơn năl xa nay thủy điện An Khê- Ka Nak loọng túh m’mơ bấc. Tu ting quy trình k’đhơợng bhrợ c’bhúh a bóc nắc  Công ty Thủy điện An Khê- Ka Nak vêy trách nhiệm xay trúih lâng Ban k’đhơợng xay zêl lâng cha groong boo túh lâng chơớc lêy trông dấc bhrêy tắh tỉnh Gia Lai đh’rứah lâng đơn vị crêê tước cóh tỉnh cắh vêy xay trúih đoọng ha tỉnh Phú Yên. Ting t’coohs Thế, k’dâng lêy pa zêng đong máy thủy điện cắh vêy nhân viên đương k’đhơợng bhrợ n’đắh thủy văn đoọng pa zum lâng apêê cơ quan chức năng k’dâng đơcs, pa chắp lêy k’đhơợng lêy đác túh lâng loọng đác liêm glặp. T’coóh Trần Hữu Thế đoọng năl, đoọng vêy bơơn xa nay thủy điện An Khê- Ka Nak loọng túh, t’coóh nắc t’đang điện t’moóh bh’cộ UBND tỉnh Gia Lai. Đhị bêl đêếc, t’coóh Ngô Xuân Hải, Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn điện lực Việt Nam nắc moon âi k’đươi moon apêê đong máy thủy điện xơợng bhrợ rơợng quy trình k’đhơợng bhrợ apêê a bóc đoọng cắh đớc râu cắh liêm crêê cóh n’dúp píc:

                  Âi k’đươi apêê đong máy l’lưm bêl loọng nắc ta luôn xay trúih lâng Ủy ban nhân dân tỉnh, xay trúih lâng Ban k’đhơợng xay zêl lâng cha groong bhrêy tắh lâng trông dấc bhrêy tắh tỉnh. Apêê xa nay nắc choom zấp prang cơnh cr’chăl loọng túh, đác túh m’mơ bấc công choom ghít t’lăng. L’lăm hân noo boo túh công âi ch’mêệt lêy, cóh cr’chăl k’đhơợng loọng đác túh nắc choom ch’mêệt lêy bh’rợ  n’nắc

                    Đhị bêl đêếc đhị tỉnh Quảng Nam, 6 đong máy thủy điện ting pấh ooy quy trình k’đhơợng bhrợ apêê a bóc k’độ zr’lụ trúih k’ruung Vu Gia- Thu Bồn k’dâng lêy nức muy p’ghít lêy ooy mơ bấc đác đhị Trạm thủy văn Ái Nghĩa lâng trạm Câu Lâu xang n’nắc loọng túh la lay nắc cắh vêy râu pa zum bhrợ bhlywa apêê a bóc. N’đhơ quy trình k’đhơợng bhrợ moon ghít, bêl đác đhị Trạm thủy văn Ái Nghĩa z’lấh mơ ta đoọng nắc Trưởng Ban k’đhơợng xay zêl lâng cha groong bhrêy hư lâng chơớc lêy trông dấc bhrêy tắh tỉnh Quảng Nam quyết định k’đhơợng bhrợ apêê a bóc cơnh lâng pa zêng đác ta loọng cắh choom bấc lấh mơ đác chô hooi tước a bóc, đoọng pa xiêr đác túh ha zr’lụ n’dúp píc n’đhang công choom k’đhơợng nhâm đác cắh z’lấh dal mơ đác dưr nong cơnh c’xu. N’đhơ cơnh đêếc, cóh g’lúh họp Thường trực Ban k’đhơợng xay zêl lâng cha groong bhrêy tắh lâng trông dấc bhrêy tắh tỉnh Quảng Nam t’mêê đâu, bh’cộ tỉnh Quảng Nam đoọng năl, 6 đong máy thủy điện cóh trúih k’ruung Vu Gia- Thu Bồn k’đhơợng bhrợ apêê a bóc k’độ nắc đhêêng vêy 3 a bóc: A Vương, Đắc My 4 lâng Sông Bung 4 ting pấh k’đhơợng cha hooi đác  ha n’dúp píc k’ruung Vu Gia; A bóc thủy điện Sông Tranh 2 k’đhơợng cha hooi oou n’dúp píc k’ruung Thu Bồn; apêê a bóc thủy điện n’lơơng nắc k’đhơợng loọng túh ting quy trình a bóc la lêếh. Ting t’coóh Đinh Phùng Bảo, Giám đốc Đài Khí tượng Thủy văn zr’lụ trung Trung bộ, râu choom k’rang bhlâng cóh quy trình k’đhơợng bhrợ apêê a bóc quy định apêê a bóc bêl loọng túh nắc choom xay trúih l’lăm 4 tiếng đồng hồ nắc pa bhlâng đệ bêl đhăm k’tiếc miền Trung zr’lụ k’ruung vêy cơnh ta tập hưl:

                 Pa đhang moon cóh apêê a bóc bấc tỉnh, vêy apêê a bóc bấc k’tiếc k’ruung loọng túh, râu quy định cr’chăl loọng túh 4 tiếng nắc cơnh đêếc nắc cắh âi đhiệp cr’chăl. Xay trúih loọng túh nắc đhêêng xay bhrợ muy hun n’đắh acoon ma nứih cắh cậ muy bơr pr’đươi n’lơơng nắc ahêê đươi zấp t’ngay a năm. Ha dợ hân noo túh miền Trung nắc a conh a bhướp hêê tơợ a hay âi tước cậ hân noo túh nắc n’hâu ha leêng bhlâng, k’đháp bhlâng choom vêy cơnh zư đớc l’lăm, cắh vêy nắc đhêêng dhdị 4 tiếng.

                Ting cơnh xay moon âng muy bơr chuyên gia, g’lúh boo túh ha nua, muy bơr công trình thủy diện cóh miền Trung cắh âi xơợng bhrợ zấp liêm n’đắh chế độ xay trúih bh’rợ k’đhơợng bhrợ apêê a bóc k’độ. Lâng công choom moon tíh, quy trình k’đhơợng apêê a bóc k’độ công dzợ pa cắh muy bơr dhdị cắh liêm choom, bhrợ ha bh’rợ k’đhơợng lêy cóh vel đong lum bấc zr’năhs k’đháp./.

Bất cập trong vận hành liên hồ chứa thủy điện ở miền Trung

          Quy trình vận hành hồ chứa thủy điện trên hệ thống các sông lớn của cả nước đã được Thủ tướng Chính phủ ký quyết định ban hành nhằm đảm bảo an toàn cho công trình và vùng hạ du. Khi thực hiện quy trình này, tất cả các công trình thủy điện phải điều tiết không làm gia tăng lưu lượng đỉnh lũ. Tuy nhiên, thực tế thời gian qua, nhiều công trình thủy điện ở miền Trung đã không thực hiện đúng quy trình này, gây thiệt hại lớn đến tính mạng, tài sản của người dân. Phản ánh của phóng viên Hoài Nam và Thái BìnhPV Đài TNVN:

      Cơn lũ đầu tháng 11 vừa qua được cho là lớn nhất tại tỉnh Phú Yên kể từ năm 2009 đến nay. Nhiều người dân trở tay không kịp khi mực nước sông Ba lên quá nhanh. Gia đình ông Lê Văn Hưởng ở thôn Vĩnh Phú, xã Hòa An, huyện Phú Hòa bị chết 9 con bò, thiệt hại hơn 200 triệu đồng. Trại nuôi bò của ông nằm ở bãi bồi giữa sông Ba. Hôm đó, ông Hưởng thấy lượng mưa không lớn, nước sông về chậm nên nghĩ rằng nước lũ chỉ mấp mé bãi bồi. Nhưng chỉ trong chốc lát, nước sông đột ngột dâng cao, nhấn chìm cả bãi bồi. Ông Hưởng rơi nước mắt nhìn đàn bò chới với giữa dòng nước rồi chìm nghỉm. Thông tin các thủy điện đầu nguồn sông Ba Hạ xả lũ đến với ông Hưởng quá muộn nên không kịp lùa bò đi nơi khác. Ông Lê Văn Hưởng ngậm ngùi:

                   Hồi xưa mưa đâu, nước đó là mình biết, sông báo động 1, báo động 2 thì mấp mé chứ chưa lên trên cồn, báo động 3 thì lên tới đầu gối. Giờ đây báo động 1, báo động 2 thì thủy điện xả quá đà nước lên nhanh, trở tay không có kịp. Khi mà nước xuống là rác, cây cối nó xuống, mình lùa bò qua không được, phải đu đấy chứ không có cách gì qua được hết. Nước chảy quá nó đưa con bò, con bò nó giãy.

              Lưu vực sông Ba hiện có các nhà máy thủy điện sông Ba Hạ, An Khê - Ka Nak, Krông - H Năng. Trong đó, thủy điện Sông Ba Hạ nằm ở địa bàn 15 xã miền núi thuộc huyện Sông Hinh, tỉnh Phú Yên và huyện Krông Ba tỉnh Gia Lai. Còn thủy điện An Khê- Ka Nak thuộc địa bàn 2 huyện K'Bang và huyện An Khê, tỉnh Gia Lai và huyện Tây Sơn, tỉnh Bình Định. Ông Trần Hữu Thế, Phó Chủ tịch Uỷ ban nhân dân tỉnh Phú Yên cho rằng, rất khó để nắm bắt được thông tin thủy điện An Khê- Ka Nak xả lũ lưu lượng bao nhiêu. Bởi theo quy trình vận hành liên hồ thì Công ty Thủy điện An Khê - Ka Nak có trách nhiệm báo cáo với Ban chỉ huy Phòng chống lụt bão và Tìm kiếm cứu nạn tỉnh Gia Lai cùng các đơn vị liên quan ở tỉnh chứ không thông báo cho tỉnh Phú Yên. Theo ông Thế, hầu hết các nhà máy thủy điện không có nhân viên chuyên trách thủy văn để phối hợp cơ quan chức năng dự báo, tính toán điều tiết nước và xả lũ hợp lý. Ông Trần Hữu Thế cho biết, để có được thông tin thủy điện An Khê - Ka Nak xả lũ, ông phải gọi điện hỏi lãnh đạo UBND tỉnh Gia Lai. Trong khi đó, ông Ngô Xuân Hải, Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn điện lực Việt Nam một mực cho rằng đã chỉ đạo các nhà máy thủy điện thực hiện nghiêm quy trình vận hành liên hồ để không ảnh hưởng đến vùng hạ du:

         Đã yêu cầu các Nhà máy trước khi xả phải thường xuyên báo cáo với Uỷ ban nhân dân tỉnh, báo cáo với Ban chỉ huy phòng chống thiên tai và tìm kiếm cứu nạn tỉnh. Các thông tin phải đầy đủ rõ ràng như thời điểm xả, lưu lượng xả cũng phải rõ ràng. Trước mùa mưa bão cũng đã kiểm tra, trong quá trình điều hành xả lũ cũng phải kiểm tra việc đó.

                     Trong khi đó tại tỉnh Quảng Nam, 6 nhà máy thủy điện tham gia vào quy trình vận hành liên hồ chứa lưu vực sông Vu Gia - Thu Bồn hầu hết chỉ căn cứ vào mực nước tại Trạm thủy văn Ái Nghĩa và trạm Câu Lâu rồi xả lũ riêng biệt mà chưa có sự phối hợp giữa các hồ. Mặc dù quy trình vận hành nêu rõ, khi mực nước tại Trạm thủy văn Ái Nghĩa vượt mức cho phép thì Trưởng Ban Chỉ huy phòng, chống thiên tai và Tìm kiếm cứu nạn tỉnh Quảng Nam quyết định vận hành các hồ với tổng lưu lượng xả nhỏ hơn lưu lượng đến hồ, nhằm giảm lũ cho vùng hạ du nhưng phải bảo đảm mực nước hồ không vượt cao trình mực nước dâng bình thường. Thế nhưng, trong cuộc họp Thường trực Ban chỉ huy Phòng chống thiên tai và Tìm kiếm cứu nạn tỉnh Quảng Nam mới đây, lãnh đạo tỉnh Quảng Nam cho biết, 6 nhà máy thủy điện trên hệ thống sông Vu Gia - Thu Bồn vận hành liên hồ chứa chỉ có 3 hồ: A Vương, Đăk My 4 và Sông Bung 4 tham gia điều tiết nước cho hạ du sông Vu Gia; hồ thủy điện Sông Tranh 2 điều tiết hạ du sông Thu Bồn; các hồ thủy điện còn lại vận hành xả lũ theo quy trình đơn hồ. Theo ông Đinh Phùng Bảo, Giám đốc Đài Khí tượng Thủy văn Khu vực Trung Trung bộ, điều đáng lo ngại trong quy trình vận hành liên hồ quy định các hồ khi xả lũ phải thông báo trước 4 tiếng đồng hồ là quá ngắn khi địa hình miền Trung lưu vực sông có độ dốc lớn.

             Ví dụ có những hồ liên tỉnh, có những hồ liên quốc gia xả lũ, vấn đề quy định thời gian xả lũ 4 tiếng thì như vậy là chưa đủ dài. Thông báo xả lũ đó chỉ giải quyết một phần về con người hoặc một số vật dụng khác mà chúng ta dùng hằng ngày thôi. Chứ còn mùa lũ miền Trung thì cha ông ta ngàn đời cứ bắt đầu mùa lũ thì cái gì nặng, khó phải có cách để bảo vệ trước chứ không phải chỉ trong 4 tiếng. 

                 Theo đánh giá của một số chuyên gia, đợt mưa lũ vừa qua, một số công trình thủy điện ở miền Trung chưa tuân thủ đầy đủ về chế độ thông tin báo cáo việc vận hành liên hồ chứa. Và cũng phải thẳng thắn nói rằng, quy trình vận hành liên hồ chứa vẫn còn bộc lộ một số thiếu sót, bất cập khiến công tác quản lý ở địa phương gặp nhiều khó khăn./.