Luật pa đăn lâng zập đắh c’lâng xa nay ơy bơơn Quốc hội xay moon bele tợơp c’xêê 6 c’moo đâu, lâng nắc ta đươi bhrợ moọt 1/7/2018. Bơr c’moo m’pâng nắc cr’chăl cắh vêy bấc đoọng ra văng pazêng pr’đợơ ta níh lâng zập đoọng ha bhiệc ting bhrợ têng bha ar xrắ Luật chr’nắp nâu. Đhơ cơnh đếêc, cóh đhr’năng lalua nắc dzợ bấc râu “cha groong” groong đhanuôr acoon cóh bơơn pa đăn lâng zập đắh c’lâng xa nay. Cóh c’nặt t’ruíh “chính sách lâng pháp luật” t’ngay đâu, đhanuôr lâng pr’zợc nắc đh’rứah đương xợơng bha ar xrắ xay moon đắh bh’rợ nâu.

      Tiến sĩ Hoàng Xuân Lương, Giám đốc Trung tâm pa chắp lêy Quyền acoon ma nuýh zr’lụ đhanuôr acoon cóh lâng da ding k’coong âng Liên hiệp apêê Hội khoa học, kỹ thuật Việt Nam, đoọng năl: đợ râu ơy lêy ch’mệêt apêê pr’đợơ tr’mung tr’méh âng đhanuôr 53 acoon cóh Việt Nam âng Ủy ban Dân số lâng Tổng cục Thống kê t’mêê bhrợ têng đoọng lêy ghít, pazêng râu cha groong cóh bhiệc pa đăn lâng zập đắh c’lâng xa nay âng ma nuýh acoon cóh.

     “21% ma nuýh acoon cóh đhị rúh 15 c’moo nắc a tếh cắh choom đọc, cắh choom x’rắ lâng cắh năl muy n’juông boóp p’rá ba buôn âng ma nuýh a duôn. Lâng đhr’năng cắh lấh choom xợơng râu boóp p’rá a duôn, ha dợ zập râu xa nay nắc zêng lâng p’rá a duôn, cơnh đếêc nắc cơnh choom xay moon tước đhanuôr acoon cóh”

     Ma nuýh cắh choom chữ đhị k’bhúh apêê acoon cóh dzợ bấc, mr’cơnh lâng bấc ơl đhanuôr cắh bơơn năl xa nay tợơ bhiệc đọc. Cơnh đếêc nắc xa nay tước lâng đhanuôr đắh c’lâng xợơng phát thanh-lêy truyền hình, tợơ boóp p’rá apêê cán bộ xay moon đoọng…           Ha dợ, đhr’năng lalua đhị bấc c’moo hay, căh muy xay moon đắh apêê bh’rợ xợơng-lêy, nắc zêng lâng xay moon trực tiếp cung cắh ơy âng chô bh’nơơn liêm choom đoọng ha đhanuôr acoon cóh.

     Pa căn Ngô Thị Thu Hà-Phó Giám đốc Trung tâm zúp zooi pa too pa choom lâng pa dưr dal c’rơ đoọng ha pân đil, moon: “âng đơơng xa nay xang nắc cắh ơy zập. Xa nay nắc đoo nắc xay truíh đoọng ha đhanuôr buôn năl, bêl đếêc nắc lalua bhrợ têng bh’rợ âng đơơng, xay moon zập c’lâng xa nay” Pa căn Ngô Thị Thu Hà xay moon.

“N’đhơ zập đắh c’lâng xa nay, xang cán bộ pa bhrợ đhị apêê da ding k’coong nắc pa ghít tước bh’rợ xay moon lâng boóp p’rá, chữ xrắ âng đhanuôr acoon cóh, ha dợ lalua ta níh lêy nắc xay moon lâng p’rá a duôn đơ bấc. Bấc chính sách, bh’rợ tr’nêng, dự án, bấc râu c’năl ha dợ ma nuýh bhrợ cán bộ cắh ơy năl ghít, nắc đhanuôr cơnh choom năl, râu đếêc nắc râu đơ lalua bhlầng. Cắh ơy dáp tước bh’rợ xay moon, pa chô boóp p’rá cắh crêê cơnh k’đươi pa glúh, cơnh xa nay xrắ cóh bha ar, bhrợ ha ma nuýh bơơn xợơng c’lâng xa nay cắh crêê cơnh”.

    Trung tâm zúp zooi pa too pa choom lâng pa dưr dal c’rơ đoọng ha pân đil nắc lêy bhrợ bấc bh’rợ lâng zập đhanuôr acoon cóh, chr’nắp bhlầng nắc pân đil acoon cóh. Pa căn Hà đoọng năl, ma nuýh vêy c’năl học cắh lấh choom nắc kiêng chếêc lêy xa nay đắh vặ zên, t’váih bhiệc bhrợ lâng c’rơ tr’mông. Đhanuôr rơơm kiêng bhlầng nắc pazêng xa nay crêê trước pr’ắt tr’mông zập t’ngay âng apêê, cơnh học hành, c’rơ tr’mông, bh’rợ tr’nêng, vệ sinh chr’na đh’nắh, k’tiếc k’bunh…

    Muy râu cha groong dzợ ắt váih cóh ma nuýh cán bộ lâng đhanuôr acoon cóh, nắc đoo c’năl âng zập cấp, cóh đếêc zêng lâng cấp chiến lược, đắh đhanuôr acoon cóh, cắh crêê. T’coóh Hoàng Xuân Lương , Giám đốc Trung tâm pa chắp lêy, xay moon ghít:

“Pazêng râu c’năl cắh crêê nâu nắc dưr váih râu xa nay cắh crêê ha dợ ting ắt bhrợ. Ba bi cơnh, bêl moon tứơc đhanuôr acoon cóh nắc bấc ngai pa chắp tước nắc zr’lụ pa câl ma tuý, đhanuôr pa hư crâng, lướt chếêc ắt đhị đi đhị tốh, đhanuôr acoon cóh buôn âm a lắc cắh cợ vêy cr’noọ đương g’nưm. Vêy đoo, nắc bấc râu boóp p’rá đhị zr’lụ đhanuôr acoon cóh tu apêê a duôn pa tộ moon lâng pa tệêt đoọng ha đhanuôr acoon cóh. Pazêng boóp p’rá pa tộc moon nắc đoo dưr váih muy râu cha groong ga mắc bhlầng. A cu lêy nâu đoo nắc muy râu pa bhlầng cắh u crêê, lêy bhrợ cơnh ooy đoọng đhanuôr acoon cóh đhị Việt Nam hêê tr’năl ghít lấh mơ, lâng bhrợ đoọng ha quyền bơơn pa đăn, năl zập đắh c’lâng xa nay âng đhanuôr acoon cóh hêê nắc bhrợ têng ting liêm ta níh lấh mơ”.

    Điều 3, Luật bơơn pa đăn lâng zập đắh c’lâng xa nay, quy định: Zập ngai zêng ma mơ mr’cơnh, doó râu lalay đắh bhiệc bơơn pa đăn, năl zập đắh c’lâng xa nay. Xa nay bơơn ta xay moon nắc nhâm crêê, zập zêng. Bhiệc âng đơơng, xay moon zập râu xa nay nắc đấh loon, lalua ta níh, liêm buôn đoọng ha đhanuôr; crêê c’lâng bh’rợ ting cơnh quy định âng pháp luật. Nhà nước nắc t’váih c’lâng bh’rợ liêm buôn đoọng ma nuýh khuých goo, ma nuýh ắt mamông đhị zr’lụ k’noong k’tiếc, hải đảo, da ding k’coong, zr’lụ vêy pr’đợơ kinh tế-xã hội pa bhlầng k’đháp k’ra, bhrợ têng quyền pa đăn lâng zập đắh c’lâng xa nay.

    Ha dang Hiến pháp c’moo 1992 nắc quy định đhanuôr “vêy quyền bơơn pa đăn lâng zập đắh c’lâng xa nay” (đhị điều 69), nắc Hiến pháp c’moo 2013, đhị điều 25, quy định ghít lấh “quyền bơơn pa đăn lâng zập đắh c’lâng xa nay”. Quy định nâu t’váih bấc râu liêm choom lấh đoọng ha bhiệc xay bhrợ chính sách acoon cóh đhị cr’chăl t’mêê.

    Ting cơnh t’coóh Ngô Trường Thi, Chánh văn phòng quốc gia pa xiêr đha rựt, âng Bộ Lao động-Thương binh lâng Xã hội, nắc Chương trình quốc gia đắh pa xiêr đha rựt đanh mâng cr’chăl 2016-2020 nắc pa ghít tước bhiệc ra văng c’năl đoọng ha đhanuôr acoon cóh n’năl z’lấh đha rựt.

    Tợơ bêl bơơn Quốc hội khoá 13 xay moon đhị pr’họp g’lúh 11, đoọng xay bhrợ bhiệc bhrợ têng Luật đấh loon, za zưm lâng bh’nơơn dal. Thủ tướng Chính phủ nắc ơy pa cắh c’lâng bh’rợ, xay bhrợ Luật bơơn pa đăn lâng zập đắh c’lâng xa nay. Lêy ghít pazêng râu k’đháp k’ra đoọng đấh loon pa xoọng, pa liêm nắc c’lâng lướt ghít liêm, nắc pr’đợơ đoọng đạo luật chr’nắp nâu xay bhrợ vêy bh’nơơn đhị zr’lụ đhanuôr acoon cóh./.

RÀO CẢN NGĂN NGƯỜI DÂN TỘC THIỂU SỐ TIẾP CẬN THÔNG TIN

(VOV4)

      Luật Tiếp cận thông tin đã được Quốc hội thông qua hồi đầu tháng 6 năm nay, và sẽ có hiệu lực thi hành vào 1/7/2018. Hai năm rưỡi là khoảng thời gian không nhiều để chuẩn bị những điều kiện cần và đủ cho việc thực thi văn bản Luật quan trọng này. Tuy nhiên, trên thực tế vẫn còn nhiều “rào cản” ngăn người dân tộc thiểu số tiếp cận với thông tin. Trong Tiết mục “Tìm hiểu chính sách và pháp luật” hôm nay, mời bà con và các bạn nghe bài viết đề cập vấn đề này.

    Tiến sĩ Hoàng Xuân Lương, Giám đốc Trung tâm nghiên cứu Quyền con người vùng dân tộc và miền núi thuộc Liên hiệp các Hội Khoa học Kỹ thuật Việt Nam, cho biết: số liệu điều tra các chỉ tiêu kinh tế xã hội 53 dân tộc thiểu số Việt Nam do Ủy ban Dân tộc và Tổng cục Thống kê vừa thực hiện cho thấy rõ những rào cản trong tiếp cận thông tin của người dân tộc thiểu số.

    "21% người DTTS độ tuổi 15 trở lên không biết đọc, biết viết và không hiểu được 1 câu đơn giản của tiếng phổ thông. Với điều kiện ngôn ngữ bất cập, họ không thể hiểu toàn bộ thông tin”

    Người mù chữ ở nhiều dân tộc thiểu số chiếm tỷ lệ cao, đồng nghĩa với việc một số lượng lớn bà con không thể tiếp cận thông tin từ đọc. Vậy là thông tin chỉ đến với bà con qua phát thanh, truyền hình, qua tuyên truyền miệng của cán bộ trong các buổi tuyên truyền, tập huấn, hướng dẫn.v.v... Song, thực tế trong nhiều năm qua, không chỉ truyền thông trên các phương tiện nghe - nhìn, mà cả tuyên truyền trực tiếp vẫn chưa mang lại hiệu quả nhiều cho người dân tộc thiểu số.

    Bà Ngô Thị Thu Hà - Phó Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ giáo dục và nâng cao năng lực cho phụ nữ, cho rằng:  “ Cung cấp xong, chưa đủ. Thông tin đó phải dễ hiểu đối với người dân, khi đó mới là thực hiện nghĩa vụ cung cấp thông tin.

    Dẫu các phương tiện truyền thông, rồi cán bộ công tác ở miền núi - vùng cao có chú trọng tới hình thức thông tin bằng tiếng nói, chữ viết dân tộc thiểu số, nhưng khách quan, thì tuyên truyền bằng ngôn ngữ phổ thông vẫn chiếm tỷ lệ cao hơn. Nhiều chính sách, chương trình, dự án, nhiều kiến thức mà những người làm cán bộ còn chưa hiểu thấu đáo, thì bà con hiểu lơ mơ, thậm chí không hiểu, cũng là điều tất yếu. Đó là chưa kể việc chuyển ngữ không đúng tinh thần, nội dung văn bản, khiến người tiếp cận thông tin hiểu sai bản chất vấn đề"- Bà Ngô Thị Thu Hà nhấn mạnh

    Trung tâm Hỗ trợ giáo dục và nâng cao năng lực cho phụ nữ là tổ chức có nhiều hoạt động gắn liền với các cộng đồng dân tộc thiểu số, đặc biệt là phụ nữ dân tộc thiểu số. Bà Hà cho biết người có trình độ học vấn càng thấp thì càng muốn tìm kiếm thông tin về vay vốn, tạo việc làm và sức khỏe. Người dân mong muốn nhiều nhất là những thông tin liên quan tới cuộc sống hàng ngày của họ, như học hành, sức khỏe, việc làm, vệ sinh an toàn thực phẩm, đất đai...

    Một rào cản nữa tồn tại dai dẳng trong cán bộ và nhân dân người DTTS, đó là nhận thức của các cấp, ông Hoàng Xuân Lương, Giám đốc Trung tâm nghiên cứu Quyền con người vùng dân tộc và miền núi thuộc Liên hiệp các Hội Khoa học Kỹ thuật Việt Nam chỉ rõ:

    "Những nhận thức không đúng này trở thành định kiến, những định kiến này trở thành lẽ phải thông thường. Ví dụ, như khi nói đến đồng bào DTTS thì nhiều người hay nghĩ đó là vùng buôn ma túy, người dân phá rừng, di cư tự do, người DTTS hay uống rượu hoặc có tư tưởng ỷ lại. Thậm chí, một loạt các ngôn ngữ ở vùng dân tộc thiểu số do người Kinh gán cho đồng bào. Những nhận thức trở thành định kiến ấy trở thành một rào cản rất lớn. Tôi cho rằng phải làm thế nào để các cộng đồng dân tộc trên đất nước Việt Nam chúng ta hiểu nhau nhiều hơn, và làm cho quyền tiếp cận thông tin của đồng bào DTTS chúng tôi ngày càng được thực hiện tốt hơn".

    Điều 3, Luật Tiếp cận thông tin, quy định: Mọi công dân đều bình đẳng, không bị phân biệt đối xử trong việc thực hiện quyền tiếp cận thông tin. Thông tin được cung cấp phải chính xác, đầy đủ. Việc cung cấp thông tin phải kịp thời, minh bạch, thuận lợi cho công dân; đúng trình tự, thủ tục theo quy định của pháp luật. Nhà nước tạo điều kiện thuận lợi để người khuyết tật, người sinh sống ở khu vực biên giới, hải đảo, miền núi, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn, thực hiện quyền tiếp cận thông tin.

    Nếu Hiến pháp năm 1992 chỉ quy định công dân “có quyền được thông tin” (ở điều 69), thì Hiến pháp năm 2013, ở điều 25, quy định rõ hơn là “quyền được tiếp cận thông tin”. Quy định này tạo thêm nhiều thuận lợi cho việc triển khai chính sách dân tộc trong giai đoạn mới. Theo ông Ngô Trường Thi, Chánh Văn phòng quốc gia Giảm nghèo, thuộc Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, thì Chương trình quốc gia về giảm nghèo bền vững giai đoạn 2016-2020 sẽ rất chú trọng tới việc trang bị kiến thức, kỹ năng để bà con dân tộc thiểu số tự thoát nghèo.

    Sau khi được Quốc hội khóa 13 kỳ thông qua tại Kỳ họp thứ 11, nhằm triển khai thi hành Luật kịp thời, thống nhất và hiệu quả, Thủ tướng Chính Phủ đã ban hành kế hoạch triển khai thi hành Luật tiếp cận thông tin. Nhìn nhận rõ những rào cản, những thách thức để kịp thời bổ sung, điều chỉnh là bước đi thận trọng, là tiền đề để đạo luật quan trọng này triển khai có hiệu quả ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số./.