Tỉnh Lai Châu vey 265 km c’lâng c’noong k’tiếc đăn lâng tỉnh Vân Nam, Trung Quốc. Prang tỉnh vêy 20 đhi noo acoon cóh đh’rứah ắt mamông. Cóh pazêng c’moo ahay, đhr’năng an ninh acoon cóh, tôn giáo, an ninh c’noong k’tiếc ta luôn vêy ta zư lêy nhâm mâng. Bh’nơơn bh’rợ n’nâu nắc vêy đợ rau chrooi đoọng âng apêê t’coóh bhươl, trưởng cr’noon, manuýh uy tín cóh đhanuôr acoon cóh. Bha ar xrặ âng Hoàng Thái, PV Đài P’rá VN xay truíh ooy rau chrooi đoọng la lơớp âng apêê t’coóh bhươl đhị tỉnh c’noong k’tiếc Lai Châu:

Cr’noon Trung Chải, cr’noon ch’ngai bha lâng âng chr’val Sùng Phài, chr’hoong Tâm Đường, tỉnh Lai Châu vêy 45 pr’loọng đong, 232 cha nắc manuýh ắt mamông lứch nắc manuýh Mông. Hân đhơ ắt mamông cóh bha đưn da ding nắc c’lâng lướt cóh Trung Chải l’thai, sạch liêm. Cóh Trung Chải vêy bh’rợ ty đanh nắc zêệ bhrợ buáh a bhoo, yêm pa bhlâng vêy bấc ngai haanh déh. Cóh bấc c’moo n’nâu, đhanuôr zêệ buáh lâng men a xj ma bhrợ, chóh a bhoo, pêếh chè sạch, bhrợ ha roo ha rêê lâng băn a tứch a đha cóh c’rol.

Tước ooy đong t’coóh bhươl Sùng A Chía, trưởng cr’noon, manuýh vêy uy tín âng cr’noon Trung Chải, ađoo xay moon: Cắh vêy cr’noon Trung Chải ma choom tr’xăl cơnh đêếc. L’lăm ahay đhanuôr ắt mamông, pa bhrợ cơnh j’niêng ty đanh ahay, bh’năn nắc băn p’lóh cóh bhươn. Cóh c’lâng bấc êế a ọc, t’rí, a xêếh. Cóh đong nắc a tứch, a đha păr ooy pa pan, tr’nớt, tir. Lêy t’nơơm a bhoo, t’nơơm chè nắc phun z’nươu cắh crêê cơnh. Cóh Trung Chải ơy vêy manuýh lướt pa dứah ooy bệnh viện tu ộm đác chè boọ z’nươu lêệng c’chêết bh’ruy.

Nâu cơy, tước ooy pazêng zr’lụ âng bhươl cr’noon nắc dưr váih rau t’viêng âng chè, nang a bhoo. Đợ bh’nơơn bh’rợ nông nghiệp âng đhanuôr nắc lứch ma bhrợ têng ting cơnh xa nay bh’rợ nông nghiệp sạch. Đoọng vêy đợ rau tr’xăl n’nâu, t’coóh bhươl Sùng A Chía zập t’ngay t’bhlâng p’too pa choom đhanuôr bhrợ têng nông nghiệp sạch, t’bhlâng pa bhrợ ta têng, pa dưr kinh tế. Bơr zệt c’moo bhrợ trưởng cr’noon, t’coóh Chía cắh muy chu crêê đhanuôr moon. Rau rơơm kiêng ga mắc bhlâng âng đoo nắc bơơn lướt lêy pazêng bh’rợ kinh tế lâng bơơn chô ooy Hà Nội mót ooy Lăng Ava Hồ. T’coóh Sùng A Chía prá:

Manuýh vêy uy tín nắc manuýh ta níh đha nâng, l’lăm xay bhrợ, p’too pa choom k’coon ch’chau, k’dua đhanuôr chóh chè, bhrợ kinh tế, k’rong n’đóh n’nóh pa liêm pa sạch, cắh choom xơợng đươi boóp p’rá âng c’bhúh n’lất n’mốp. Nắc, nắc đhiệp pa choom đhanuôr cơnh đêếc a năm. Ađay prá xay đợ rau liêm crêê lâng pr’ắt tr’mông âng đhanuôr nắc đhanuôr xơợng đươi. Ha dzợ ng’xay ooy rau k’rang âng nhà nước ha manuýh vêy uy tín nắc công choom bhlâng. Crêê cơnh lâng manuýh vêy uy tín. Ta luôn ta đang moon manuýh vêy uy tín lướt họp cóh chr’hoong, lướt tập huấn. Acu nắc đhiệp vêy muy rau cr’noọ rơơm kiêng đoọng ha cu nắc bơơn lướt lêy Hà Nội muy chu.

Ch’ngai tơợ cr’noon Trung Chải k’dâng 10 km nắc cr’noon Háng Là, chr’val Tả Lèng. Công ắt đhị bh’đưn da ding k’coong, cr’noon Háng Là nắc đhị loóih lâng ta mooi ooy rau haanh déh nắc cr’noon văn hoá du lịch cộng đồng. Manuýh âng cr’noon Háng Là công nắc đhanuôr Mông, cắh vêy pr’loọng đong hân đoo ha ul, pazêng pr’loọng đong nắc ơy choom t’bil đharứt. Cóh cr’noon vêy bấc pr’loọng đong dưr k’van tơợ bh’rợ b’băn lâng pa dưr du lịch. Đợ rau tr’xăl cóh pr’ắt tr’mông âng đhanuôr nắc vêy đợ rau chrooi đoọng âng apêê vêy uy tín, manuýh t’coóh ta ha cóh cr’noon. Ooy xa nay bh’rợ âng manuýh uy tín cóh pr’ắt tr’mông, t’coÓh Phạm Văn Kiện, Chủ tịch UBND chr’val Tả Lèng xay moon:

Xa nay bh’rợ âng manuýh uy tín cóh bh’rợ xay bhrợ chính sách công cơnh bh’rợ xay moon c’lâng xa nay chính sách pháp luật âng Đảng tước ooy đhanuôr nắc đợ rau chrooi đoọng âng manuýh uy tín ga mắc pa bhlâng, zúp zooi đoọng ha đhanuôr n’năl đợ chính sách. Lấh n’nắc, manuýh uy tín dzợ bhrợ têng bh’rợ pr’liêm, zúp zooi nhâm mâng pr’ắt tr’mông, zư nhâm mâng xa nay đoàn kết cóh đhanuôr.

Prang tỉnh Lai Châu xoọc vêy lấh 1.100 manuýh vêy uy tín. Ting cơnh pr’căn Lò Thị Vương, Phó trưởng Ban Dân tộc tỉnh Lai Châu: Cóh 9 c’xêê c’moo 2017, Ban Dân tộc tỉnh ơy bhrợ 4 lớp tập huấn đoọng ha 180 cha nắc manuýh uy tín âng apêê chr’hoong, thành phố đoọng xay moon đợ chính sách lâng pa dưr dal bh’rợ p’too pa choom đhanuôr âng apêê vêy uy tín. Zập c’moo, tỉnh Lai Châu công ch’mêết lêy lâng p’xoọng manuýh vêy uy tín công cơnh pa glúh lơi đợ manuýh cắh dzợ vêy uy tín cóh đhanuôr. Bấc apêê uy tín ơy choom xay bhrợ liêm choom xa nay bh’rợ âng đay. Lâng cr’noọ xa nay bh’rợ tr’nêng âng đay nắc chrooi đoọng ha bhươl cr’noon, đoọng ha đhanuôr đay vêy pr’ắt tr’mông liêm crêê lấh mơ, apêê đoo cắh chêếc xay moon rau ng’đoọng, công cắh k’pân zr’nắh k’đháp cóh bh’rợ tr’nêng, zập ngai nắc lứch lâng cr’noọ xay bhrợ tu ha zập ngai. Pr’căn Lò Thị Vương prá:

Cóh pazêng apêê vêy uy tín nắc công bấc apêê xay bhrợ liêm choom. Cóh pazêng xa nay bh’rợ, vêy manuýh uy tín nắc lướt xay moon, p’too pa choom đhanuôr xơợng đươi liêm crêê c’lâng xa nay, chính sách âng đảng, nhà nước. Công vêy apêê uy tín ắt mamông cóh zr’lụ c’noong k’tiếc nắc xay moon p’too pa choom đhanuôr đay cắh choom lướt z’lấh c’noong k’tiếc đoọng pa bhrợ lất xa nay pháp luật; bh’rợ pay k’điêl, bơơn k’diíc n’đắh tốh c’noong k’tiếc; zư nhâm mâng t’năl cr’lặ c’noong k’tiếc… manuýh uy tín ơy chrooi đoọng đh’rứah lâng chính quyền bhươl cr’noon xay bhrợ liêm choom pa bhlâng.

Tỉnh Lai Châu vêy 20 đhi noo acoon cóh ứt mamông. Lâng rau uy tín, kinh nghiệm âng c’la đay, trưởng tô gộ, manuýh vêy uy tín cóh đhanuôr acoon cóh đhị Lai Châu ơy dưr váih zung pa têết, chrooi đoọng rau chr’nắp cóh bh’rợ xay moon, p’too pa choom đơơng âng pazêng c’lâng xa nay âng Đảng, chính sách pháp luật âng Nhà nước tước ooy đhanuôr, bhrợ pa dưr pr’ắt tr’mông ting t’ngay k’bhộ ngăn lấh mơ, zúp zooi đhanuôr nắc tin đươi lâng muy loom ting Đảng./.

ĐÓNG GÓP THẦM LẶNG CỦA NHỮNG GIÀ LÀNG NƠI BIÊN GIỚI

Tỉnh Lai Châu có 265 km đường biên giới giáp với tỉnh Vân Nam, Trung Quốc. Toàn tỉnh có 20 dân tộc anh em cùng sinh sống. Những năm qua, tình hình an ninh dân tộc, tôn giáo, an ninh biên giới luôn được bảo đảm. Kết quả này có đóng góp tích cực của các già làng, trưởng bản, người có uy tín trong đồng bào các dân tộc. Bài viết của Hoàng Thái- PV Đài TNVN đề cập vai trò và đóng góp thầm lặng của những già làng ở tỉnh biên giới Lai Châu:

Bản Trung Chải, bản cao nhất của xã Sùng Phài, huyện Tam Đường, tỉnh Lai Châu có 45 hộ, 232 nhân khẩu đều là dân tộc Mông. Dù ở chót vót trên đỉnh núi nhưng đường đi lối lại ở Trung Chải phong quang, sạch sẽ. Ở Trung Chải có nghề truyền thống nấu rượu từ ngô, ngon nức tiếng. Từ nhiều năm nay, bà con nấu rượu bằng men lá tự làm, trồng ngô, hái chè sạch, cấy lúa nương và chăn nuôi gia súc có chuồng trại.   

Đến nhà già làng Sùng A Chía, trưởng bản, người có uy tín của bản Trung Chải, ông cho biết: không phải tự nhiên bản Trung Chải thay đổi nhiều như vậy. Trước đây bà con theo tập tục cũ, chăn thả gia súc bừa bãi. Ngoài đường đầy phân trâu, phân ngựa. Trong nhà gà, vịt nhảy cả lên chõng, lên bàn. Cứ thấy cây ngô, cây chè bị bệnh là người dân phun thuốc trừ sâu vô tội vạ. Ở Trung Chải từng có người phải nhập viện vì uống nước chè có dính thuốc trừ sâu.

Bây giờ, lên đến đầu bản đã xanh mướt nương chè, nương ngô. Các sản phẩm nông nghiệp của bà con đều sản xuất theo mô hình nông nghiệp sạch. Để có những thay đổi này, già làng Sùng A Chía hàng ngày kiên trì vận động, nhắc nhở bà con làm nông nghiệp sạch, hăng say lao động, phát triển kinh tế. Hai mươi năm làm trưởng bản, ông Chía chưa một lần bị bà con phàn nàn. Ước mong lớn nhất của ông là được đi tham quan các mô hình kinh tế và được về Hà Nội viếng Lăng Bác Hồ. Ông Sùng A Chía nói:

          Người có uy tín là người gương mẫu, giáo dục bà con, huy động bà con đi trồng chè, làm kinh tế, thu dọn rác sạch sẽ, không nghe lời kẻ xấu. Đấy, chỉ vận động bà con thế thôi. Mình phải nói những điều đúng đắn với cuộc sống của bà con thì bà con mới nghe. Còn nói về sự quan tâm của nhà nước đối với người có uy tín thì cũng được rồi. Phù hợp với người có uy tín rồi. Thường xuyên gọi người có uy tín đi họp hành dưới huyện, đi tập huấn. Tôi chỉ có mong muốn nhà nước cho tôi đi thăm dưới Hà Nội một lần”   

          Cách bản Trung Chải khoảng 10 km là bản Háng Là, xã Tả Lèng. Cũng nằm cheo leo trên đỉnh núi, bản Háng Là còn là địa chỉ quen thuộc của du khách với danh tiếng “bản văn hóa du lịch cộng đồng”. Người dân bản Háng Là cũng thuần dân tộc Mông, không còn hộ đói, hầu hết đã thoát nghèo. Ở bản có nhiều gia đình khá giả nhờ chăn nuôi và phát triển du lịch. Những thay đổi trong đời sống của bà con có một phần không nhỏ đóng góp của những người có uy tín, người già trong bản. Về vai trò của người có uy tín trong đời sống, ông Phạm Văn Kiện, Chủ tịch UBND xã Tả Lèng nhận xét:

         Vai trò của người uy tín trong thực hiện chính sách cũng như việc tuyên truyền chủ trương chính sách pháp luật của Đảng tới người dân thì đóng góp của người uy tín rất lớn, giúp cho người dân hiểu được những chính sách. Ngoài ra, người uy tín còn tham gia hòa giải, giúp ổn định đời sống, giữ mối đoàn kết trong nội bộ nhân dân.         

Toàn tỉnh Lai Châu hiện có trên 1.100 người có uy tín. Theo bà Lò Thị Vương, Phó trưởng Ban Dân tộc tỉnh Lai Châu: trong 9 tháng năm 2017, Ban Dân tộc tỉnh đã mở 4 lớp tập huấn cho 180 người có uy tín của các huyện, thành phố nhằm tuyên truyền các chính sách và nâng cao kỹ năng vận động cho người có uy tín. Hàng năm, tỉnh Lai Châu cũng rà soát để bổ sung người có uy tín cũng như loại khỏi danh sách những người không còn đủ uy tín với cộng đồng. Nhiều người có uy tín đã phát huy tốt vai trò. Với tâm niệm việc làm của mình là đóng góp cho làng bản, cho chính đồng bào mình có cuộc sống tốt đẹp hơn, họ không đòi hỏi, cũng không nề hà khó khăn trong công việc với tinh thần cống hiến vì cộng đồng. Bà Lò Thị Vương nói:

           “Trong những người có uy tín thì cũng có rất nhiều tấm gương. Cũng từng lĩnh vực, có người uy tín thì tuyên truyền vận động đồng bào chấp hành tốt các chủ trương chính sách của đảng, nhà nước. Cũng có người uy tín sống ở những vùng giáp biên thì tuyên truyền rất tốt cho đồng bào của mình không đi qua biên giới để lao động bất hợp pháp; việc lấy vợ, lấy chồng qua biên giới; giữ gìn cột mốc biên giới...người uy tín đã góp phần cùng với chính quyền thôn, bản thực hiện khá tốt”

          Tỉnh Lai Châu có 20 dân tộc anh em cùng sinh sống. Bằng uy tín, kinh nghiệm của bản thân, các già làng, trưởng dòng họ, người có uy tín trong đồng bào dân tộc ở Lai Châu đã thực sự trở thành cầu nối, góp phần quan trọng trong việc tuyên truyền, vận động đưa các chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước đến với đồng bào, mang lại cuộc sống ngày càng no ấm hơn, giúp đồng bào thêm tin yêu và một lòng theo Đảng./.