Đhr’năng tr’pay díc điêl bêl p’niên k’tứi lâng crêê dhdi noo c’bhúh xoọng công dzợ dưr váih cóh bấc zr’lụ da ding ca coong, đha nuôr acoon cóh. Bấc râu cắh liêm crêê âng bh’rợ n’nâu pa bhlâng ca ay loom ha pêê ngai díc đil p’niên cắh bơơn năl bấc, pr’chắp cắh tước. cóh bha ar xrắ n’nâu, azi xay trúih râu liêm choom âng pr’đhang bh’rợ câu lạc bộ l’lăm bêl k’noọ tr’pay díc điêl cóh tỉnh Đăc Lắc. 

    Bơơn xay bhrợ cóh cr’chăl tơợ c’moo 2010-2015, nắc cớ bơơn k’đhơợng bhrợ pa tước nâu câi, pr’đhang câu lạc  l’lăm bêl k’noọ tr’pay díc điêl âi lâng xoọc pa dưr râu liêm choom cóh bh’rợ pa xiêr đhr’năng bh’rợ tr’pay díc điêl bêl dzợ k’tứi, tr’pay díc crêê đhi noo c’bhúh xoọng cóh tỉnh n’nâu. Công tơợ đêếc, c’năl zư x’mir lêy c’rơ n’niên ca coon âng đha nuôr cóh vel đong, pa bhlâng nắc apêê đha đhâm c’mâr bơơn ha dưr dal lấh. P’căn Phạm Thị Tuyết Nhung, Chi cục phó Chi cục Dân số Kế hoạch hóa pr’loọng đong tỉnh Đắc Lắc đoọng năl: “C’năl anga đhi a moó pa bhlâng nắc a đhi a mooc xoọc choom dzợ váih ca coon công cơnh apêê pr’loọng đong vêy acoon a đhi xoọc đha đhâm c’mâr công bơơn ha dưr dal. Apêê a dhi đha đhâm c’mâr công bơơn năl Luật tr’pay díc điêl lâng pr’loọng đong, đhr’năng tr’pay díc diêl bêl k’tứi, tr’pay crêê đhi noo c’bhúh xoọng bơơn pa xiêr. Cóh 6 c’xêê tơợp c’moo, ting cơnh dáp lêy cắh âi zấp prang nắc vêy 2 díc điêl nắc tr’pay crêê đhi noo c’bhúh xoọng. đợ díc điêl tr’pay bêl p’niên k’tứi nắc 34/1503 pa zêng dích điêl. Tr’pay díc điêl bêl dzợ p’niên k’tứi công xiêr, tr’pay crêê đhi noo c’bhúh xoọng công xiêr.”

    Cắh muy xay trúih ooy luật tr’pay díc điêl, râu cắh liêm crêê âng tr’pay díc điêl bêl p’niên k’tứi, crêê đhi noo c’bhúh xoọng, apêê cr’liêng xa nay cơnh ặt tợt díc điêl yêm têêm, cha groong vêy ca coon cắh cơnh cr’noọ, apêê pr’lúh cr’ay trơơi boọ đhị c’lâng ặt díc điêl, HIV/AIDS, ặt pr’zớc chr’ớh, ch’roonh zr’muông, bh’rợ ặt ma  mông pr’loọng đong, ca conh ca căn… apêê câu lạc bộ l’lăm bêl k’noọ tr’pay díc điêl âi dưr váih đhị chắp đươi zooi pr’zớc ha dưr dal c’năl n’đắh c’rơ n’niên ca coon l’lăm bêl pay k’díc k’điêl. A moó Lương Hoàng Kim Chi, ma nứih ting pấh Câu lạc bộ l’lăm bêl k’noọ pay k’díc k’điêl vel 1, chr’val Hòa Tiến xay moon: “Bơơn ting pấh Câu lạc bộ n’nâu acu lêy bấc xa nay bêl ahây cắh bơơn năl nắc Câu lach bộ công pa choom đoọng, cơnh: apêê râu liêm crêê âng bh;rợ khám c’rơ bêl l’lăm pay k’díc, đợ c’moo choom pay k’díc, k’điêl, muy bơr cơnh g’đách oó choom vêy ca coon, bêl ặt k’đháp nắc khám lêy ta luôn, nâu câi vêy cơnh ch’mêệt lêy p’niên pr’ang đoọng bơơn năl cr’ay âng p’niên t’mêê pr’ang.”

    Ha dợ a moó Trần Thị Phương Loan, Cộng tác viên chuyên trách đhị câu lạc bộ l’lăm bêl k’noọ tr’pay díc điêl âng phường Tân Tiến, TP. Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắc lắc đoọng năl, apêê ngai ặt cóh câu lạc bộ tơợ loom luônh k’chít k’pân, nắc âi grơơ nhool lấh, ha dưr dal c’năl lấh bêl sinh hoạt. tr’nơợp nắc đhêêng vêy 30 cha nắc ting pấh câu lạc bộ, tước nâu câi âi dzoóc tước 50 cha nắc. “L’lăm bêl hây sinh hoạt câu lạc bộ, k’dâng lêy pa zêng đha dhâm c’mâr pa bhlâng k’chít k’mal, cắh ngai tộ prá xay râu rí. N’đhơ cơnh đêếc đợ tước nâu câi, apeê ngai cóh câu lạc bộ cơnh đha đhâm c’mâr,  âi nhool lấh, năl t’moóh đợ râu crêê cóh pr’ặt tr’mông. Bêl vêy râu cắh năl nắc zêng bơơn xay moon đoọng, zêng xay trúih cơnh ch’roonh zr’muông bêl rúh tợơp pậ, c’năl âng p;niên xa dơơr, công cơnh bấc râu cắh năl ooy pr’loọng đong, pr’zớc chr’ớh.”

    C’lâng xa nay âng apêê cán bộ cắh cậ Cộng tác viên dân số nắc: tước zấp p’lêếh đong, t’coó zấp pr’loọng đong, prá xay, p’too moon đoọng đha nuôr năl, tơợ đêếc tr’xăl c’năl lâng bh’rợ. p’căn Phạm Thị Tuyết Nhung xay trúih t’rúih cr’chăng cóh bh’rợ dân số âng đay: “Công vêy bêl cóh Ma Đ’rắc bêl azi tước lum, xay moon ooy râu cắh liem crêê ooy píc k’díc k’điêl bêl dzợ p’niên k’tứi, công cơnh bh’rợ tr’pay crêê đhi noo c’bhúh xoọn nắc apêê đoo xơợng, apêê đoo cắh pay dzợ. 4 c’moo lấh n’nắc, a pêê đoo pay k’díc k’điêl lâng ma nứih n’lơơng. Lâng nắc đoo công bh’rợ liêm choom âng bh’rợ xa nay. Vêy chr’nắp nắc bêl a zi tước lum nắc tơợ quyết định tr’kiêng apeê đoo tr’lơi, lâng lêy cơnh pr’zớc. xang n’nắc 4 c’moo apêê đoo tr’pay lâng xoọc đâu apêê đoo ma mông têêm ngăn. Ma nứih acoon cóh Mông. Nắc đoo công ca coon nga ngắh, vava.”

    N’đhơ zên zooi đoọng bhrợ têng pr’hắt pr’hêl, nắc dâng 60 ức/pr’đhang/c’moo, n’đhơ cơnh đêếc bấc bêl sinh hoạt zấp cán bộ nắc đhêêng bơơn đớp 90.000 đồng/g’lúh pa prá, n’đhơ cơnh đêếc cơnh lâng loom luônh t’bhlâng ha dưr dal c’rơ tr’mung đoọng ha đha nuôr, ha dưr dal c’năl ha lang p’niên, pa dưr bh’rợ dân số, apêê đoo công lứch loom luônh k’đhơợng bhrợ apêê bh’rợ tr’nêng đhị câu lạc bộ n’nâu./.

HIỆU QUẢ MÔ HÌNH TIỀN HÔN NHÂN Ở ĐẮC LẮC

       Tình trạng tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống vẫn xảy ra nhiều ở các vùng miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Những hệ luỵ của nó thật đảng buồn cho các cặp vợ chồng trẻ thiếu nhận thức, suy nghĩ. Trong bài viết sau, chúng tôi phản ánh hiệu quả của mô hình câu lạc bộ tiền hôn nhân ở tỉnh Đắc Lắc.

      Được triển khai trong giai đoạn từ năm 2010 – 2015, tiếp tục duy trì cho đến nay, mô hình câu lạc bộ tiền hôn nhân đã và đang phát huy hiệu quả trong việc giảm tình trạng tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống ở tỉnh tỉnh này. Cũng từ đó, kiến thức chăm sóc sức khỏe sinh sản của  người dân trên địa bàn, đặc biệt là vị thành niên, thanh niên được nâng cao hơn. Bà Phạm Thị Tuyết Nhung, Chi Cục Phó Chi Cục Dân số Kế hoạch hóa Gia đình tỉnh Đắk Lắk cho biết: “Nhận thức của chị em đặc biệt là chị em trong độ tuổi sinh đẻ cũng như những hộ gia đình có con em trong độ tuổi vị thành niên cũng được nâng lên. Các em trong độ tuổi vị thành niên, thanh niên cũng nhận thức được luật hôn nhân và gia đình, tình trạng tảo hôn, kết hôn cận huyết thống được giảm phần nào. Trong 6 tháng đầu năm, theo con số thống kê chưa đầy đủ mới có 2 cặp là cận huyết thống. Số cặp tảo hôn là 34/1503 cặp vợ chồng. Tảo hôn cũng giảm, kết hôn cận huyết thống cũng giảm.”

     Không chỉ tuyên truyền về luật hôn nhân, tác hại của tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống, các nội dung như tình dục an toàn, phòng tránh thai ngoài ý muốn, các bệnh lây truyền qua đường tình dục, HIV/AIDS, tình bạn khác giới, tình yêu, mối quan hệ gia đình, bố mẹ… các câu lạc bộ tiền hôn nhân đã trở thành địa chỉ tin cậy giúp các bạn trẻ nâng cao kiến thức về sức khỏe sinh sản trước khi kết hôn. Chị Lương Hoàng Kim Chi, thành viên Câu lạc bộ tiền hôn nhân thôn 1, xã Hòa Tiến chia sẻ: “Được tham gia Câu lạc bộ này thì em thấy những thông tin trước kia mình còn thiếu thì Câu lạc bộ họ cũng tư vấn cho mình nhiều kiến thức để chuẩn bị kết hôn, như là: các lợi ích của việc khám sức khỏe tiền hôn nhân, độ tuổi nên kết hôn, một số biện pháp tránh thai, khi mang thai thì khám thai định kỳ, bây giờ có sàng lọc sơ sinh để thử được các bệnh của trẻ khi mới sinh ra.”

    Còn chị Trần Thị Phương Loan, cộng tác viên chuyên trách tại câu lạc bộ tiền hôn nhân của phường Tân Tiến, TP. Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk cho hay, các thành viên câu lạc bộ từ tâm lý e dè, nhút nhát đã cởi mở hơn, nâng cao ý thức hơn khi sinh hoạt. Ban đầu chỉ có 30 thành viên tham gia câu lạc bộ, đến nay con số đã tăng lên 50 thành viên. “Trước đây sinh hoạt câu lạc bộ, hầu như các thanh niên rất trầm lắng, không cởi mở, không trao đổi các kiến thức. Nhưng cho đến giờ, các thành viên trong câu lạc bộ như thanh niên, vị thành niên đã mạnh dạn hơn, chủ động đặt các câu hỏi trong cuộc sống. Khi có thắc mắc đều được giải đáp, đều được chia sẻ như về tình yêu tuổi mới lớn, kiến thức tuổi dậy thì, cũng như các khúc mắc về gia đình, bạn bè.”

     Phương châm của các cán bộ hay cộng tác viên dân số là: đến tận ngõ, gõ cửa tận nhà, nói chuyện, vận động để người dân hiểu, từ đó thay đổi nhận thức và hành động. Bà Phạm Thị Tuyết Nhung chia sẻ câu chuyện vui trong công tác dân số của mình: “Cũng có trường hợp ở Ma Đ’rắc khi mình đến gặp mình nói tác hại của vấn đề tảo hôn, cũng như vấn đề kết hôn cận huyết thống thì họ nghe ra, họ không kết hôn nữa. 4 năm sau họ lập gia đình với một bạn trai khác. Và đấy cũng là ca thành công của chương trình. Có nghĩa là khi mình đến tiếp cận thì từ chỗ quyết định ưng nhau họ không ưng nhau nữa và họ xem đó là tình bạn. Sau đó 4 năm họ kết hôn và hiện nay thì họ sống hạnh phúc. Người dân tộc Mông. Trường hợp đó cũng là con cô, con cậu.”

     Mặc dù kinh phí hỗ trợ triển khai ít ỏi, khoảng 60 triệu/mô hình/năm, có những buổi sinh hoạt mỗi cán bộ chỉ nhận về 90.000 đồng/buổi nói chuyện, nhưng với một lòng quyết tâm nâng cao sức khỏe cho người dân, nâng cao nhận thức cho lớp trẻ, phát triển công tác dân số, họ vẫn tận tụy duy trì các hoạt động tại câu lạc bộ này./.