Bêl ahay nắc muy zr’lụ crâng ga mắc bhứah đhiệp muy 1 cr’noon manuýh Chơ Ro a năm ắt mamông, 30 c’moo tơợ t’ngay bhrợ t’váih, tước nâu cơy chr’val Phú Lý, chr’hoong Vĩnh Cửu, tỉnh Đồng Nai ơy vêy bấc rau tr’xăl chr’năp liêm. Tơợ muy chr’val ch’ngai bha dắh, pa bhlâng zr’nắh k’đháp lâng bấc rau đhi noo acoon cóh ắt mamông, Phú Lý ơy bhrợ têng liêm xang xa nay bh’rợ bhươl cr’noon t’mêê, cơnh muy bh’rợ ga mắc chr’nắp cắh ngai k’noọ tước.

    Chr’val Phú Lý, chr’hoong Vĩnh Cửu ắt ch’ngai tơợ thành phố Biên Hoà, tỉnh Đồng Nai k’dâng 80km, ặt đhị m’pâng âng bhươn k’tiếc k’ruung Cát Tiên, muy n’đắh nắc clong đác thuỷ điện Trị An. Lướt tước ooy đâu, nắc đhiệp ng’lướt cóh muy c’lâng a năm nắc c’lâng ĐT 761, truíh toor clong đác Trị An. C’moo 1987, bêl bhrợ têng thuỷ điện Trị An, chr’val Phú Lý công bhrợ t’váih bha nụ đhanuôr ắt mamông, crêê ta pa tơơi tơợ bh’rợ nong đác lâng muy bơr c’bhúh manuýh tước ắt bhrợ cha.

    Cóh pazêng c’moo t’mêê ta bhrợ t’váih, chr’val ắt lâng bấc rau zr’nắh k’đháp, tơợ c’lâng p’rang, thông tin liên lạc zr’nắh k’đháp, tước ooy bh’rợ câl đươi pazêng rau chr’na đha nắh cóh zập t’ngay công ta bhúch, chr’nắp nắc dal. Manuýh cóh Phú Lý dzợ buôn prá xay cơnh rau bhui har: cóh bêl ahay ng’lướt ooy chr’hoong nắc ng’đơơng 2 bộ xa nấp, tu tước ooy chr’hoong, xa nấp xoọc xấp nắc công váih pr’họm cơnh lơơng, tu crêê a bhị boọ. Tước ooy apêê c’moo 90, hân đhơ c’lâng ơy ta bhrợ, nắc Phú Lý dzợ nắc muy chr’val pa bhlâng zr’nắh k’đháp.

    30 c’moo t’tun, c’moo 2017, pr’ắt tr’mông âng chr’val Phú Lý tr’xăl bấc pa bhlâng, pazêng 19/19 cr’noọ bh’rợ bhrợ têng bhươl cr’noon t’mêê nắc ơy ta bhrợ liêm xang l’lăm t’ngay c’xêê ta xay moon đớc. Pr’ắt tr’mông âng đhanuôr vêy ta ha dưr dal ghít pa bhlâng, c’lâng p’rang vêy ta bhr’lậ pa liêm, vêy ta bhrợ lâng nhựa, điện công tước ooy pazêng pr’loọng đong, trường học, trạm y tế lứch crêê xa nay, đợ pr’loọng đong đharứt nắc dzợ n’dúp 1,5%. Tơợ muy zr’lụ đhanuôr ắt mamông đươi dua ooy bh’rợ col n’loong, nâu cơy Phú Lý nắc muy chr’val chóh bhrợ bấc t’nơơm chr’nóh pay cha p’lêê cơnh, cam, quýt lâng t’nơơm chr’nóh công nghiệp cơnh a tao, điều. Bhrợ têng liêm xang  bhươl cr’noon t’mêê cóh muy chr’val pa bhlâng zr’nắh k’đháp lâng bấc manuýh lêy rau đêếc nắc bh’rợ chr’nắp ga mắc pa bhlâng. T’coóh Nguyễn Đình Biên, đhanuôr Chơ Ro, cóh cr’noon Lý Lịch 1, chr’val Phú Lý bhui har prá: “Xoọc đâu nắc ng’choom moon đhanuôr acoon cóh zi bấc bhlâng nắc liêm choom bhlâng, apêê đoo đươi pr’đươi khoa học kỹ thuật tơợ bh’rợ b’băn công cơnh ch’chóh b’bêết. C’moo 2014 – 2015 cóh đâu k’ha riêng pr’loọng đong đharứt, nắc tước c’moo 2016 ting cơnh acu bơơn n’năl nắc dzợ mơ 20 pr’loọng đong hơơ ạ.”

    Cóh Phú Lý xoọc vêy tước 9 rau đhi noo acoon cóh đh’rứah ắt mamông, cơnh: Chơ Ro, Kinh, Hoa, Tày, Mường, Thái, Nùng, Khơ Me lâng Chăm. Bhrợ têng bhươl cr’noon t’mêê, bh’rợ đoàn kết pazêng acoon manuýh đhị đh’rứah pa dưr kinh tế nắc rau vêy zập cấp uỷ, chính quyền vel đong k’rang xay bhrợ bấc pa bhlâng, bhrợ t’váih cơnh ooy đoọng bhrợ rau mr’cơnh cóh cr’noọ xa nay rau đêếc nắc chr’nắp pa bhlâng. T’coóh Trần Việt Vinh, Chủ tịch Uỷ ban Mặt trận tổ quốc chr’val Phú Lý prá: “Cóh pazêng c’moo tr’nơớp zr’nắh k’đháp pa bhlâng tu apêê đoo cắh tin đươi, cắh tin đươi chr’val Phú Lý nắc choom xay bhrợ. Azi ta luôn xiêr ooy đhanuôr, n’năl ghít đhr’năng âng đhanuôr, prá xay lâng đhanuôr. Chr’nắp bhlâng đoọng bhrợ t’váih rau tin đươi nắc apêê t’coóh xa nay vel đong xiêr ooy đhanuôr. Tơợ pazêng bh’rợ cơnh đêếc nắc đhanuôr xơợng đươi, tộ ting xay bhrợ.”

     Bel ahay ty buôn lướt ding ắt, pr’ắt tr’mông đươi dua bấc tơợ bh’rợ tal crâng nắc manuýh Chơ Ro cóh Phú Lý nâu cơy ơy xăl bh’rợ pa bhrợ âng đay, xăl ắt muy đhị, bhrợ cha muy đhị. Vêy đợ pr’loọng đong manuýh Chơ Ri mơ bơr pêê hecta k’tiếc ha rêê, c’roóc tước k’zệt p’nong, vêy máy cày máy tưới đoọng đươi dua ha bh’rợ pa bhrợ nắc ha dzợ bơơn lêy đợ rau tr’xăl cóh pr’ắt tr’mông âng đay. Xoọc đâu pazêng pr’loọng đong đhanuôr cóh Phú Lý nắc vêy tơợ bơr pêê sào tước k’zệt hecta k’tiếc ch’chóh, thu nhập m’bứi bhlâng nắc k’nặ 35 ức đồng muy cha nắc cóh muy c’moo.

    Xa nay bhrợ têng bhươl cr’noon t’mêê cóh Phú Lý, cóh tr’nơớp nắc đợ cán bộ vel đong công k’rang tu xay bhrợ n’hau nắc lum zr’nắh k’đháp rau đêếc, tơợ xa nay bh’rợ kinh tế, c’lâng p’rang zr’nắh k’đháp, tước ooy bh’rợ lum zr’nắh k’đháp cóh bh’rợ ta đang moon rau ting xay bhrợ tơợ đhanuôr, tu bấc manuýh cắh lấh tin đươi. Hân đhơ cơnh đêếc, Phú Lý ơy xay bhrợ choom, ơy bhrợ têng liêm xang chr’val bhươl cr’noon t’mêê đươi tơợ cr’noọ bh’rợ đoàn kết âng pazêng đhi noo acoon cóh, đươi tơợ rau mr’cơnh cr’noọ xa nay lâng Đảng, lâng Chính quyền âng đhanuôr cóh zr’lụ đhăm k’tiếc Chiến khu grơơ k’rơ n’nâu./.

KỲ TÍCH Ở XÃ ĐẶC BIỆT KHÓ KHĂN

                                                                           Xuân Lượng

     Từng là những cánh rừng già bất tận với chỉ duy nhất 1 ấp người Chơ Ro sinh sống, 30 năm kể từ ngày thành lập, đến nay xã Phú Lý, huyện Vĩnh Cửu, tỉnh Đồng Nai đã thay da đổi thịt. Từ một xã vùng sâu, vùng xa, đặc biệt khó khăn với nhiều thành phần dân tộc sinh sống, Phú Lý đã xây dựng thành công nông thôn mới như một kỳ tích.  

    Xã Phú Lý, huyện Vĩnh Cửu nằm cách trung tâm thành phố Biên Hòa, tỉnh Đồng Nai khoảng 80km, kẹp giữa một bên là vườn quốc gia Cát Tiên, một bên là hồ thủy điện Trị An. Để đi tới đây, đường ĐT 761 là độc đạo, ôm dọc theo chiều dài của hồ Trị An. Năm 1987, trong quá trình xây dựng hồ thủy điện Trị An, xã Phú Lý cũng được hình thành với những nhóm cư dân bị ảnh hưởng từ việc làm ngập lòng hồ và một số nhóm người đi xây dựng kinh tế mới.

     Những năm đầu thành lập, xã đối mặt với muôn vàn khó khăn, từ giao thông, thông tin liên lạc cách trở, cho tới các nhu yêu phẩm sinh hoạt hàng ngày thiếu thốn, vật giá đắt đỏ. Người ở Phú Lý vẫn thường nói vui: ngày trước mỗi lần lên huyện phải mang theo 2 bộ đồ, vì tới được huyện, bộ đồ đang mặc cũng đổi màu vì bùn đất. Tới những năm 90, dù hệ thống giao thông đã cơ bản được hình thành, nhưng Phú Lý vẫn là một xã vùng đặc biệt khó khăn.

30 năm sau, năm 2017, bộ mặt xã Phú Lý đã thay đổi hoàn toàn, cả 19/19 tiêu chí xây dựng nông thôn mới đã hoàn thành trước thời hạn. Đời sống của người dân nâng lên rõ rệt, hạ tầng giao thông được nâng cấp, nhựa hóa, điện lưới đã đến từng hộ gia đình, trường học, trạm y tế đều đạt chuẩn, tỉ lệ hộ nghèo chỉ còn dưới 1,5%. Từ một vùng mà cư dân chủ yếu sinh sống nhờ khai thác lâm sản , nay Phú Lý đã là một xã chuyên canh các loại trái cây có múi như cam, quýt và cả cây công nghiệp như mía, điều. Xây dựng thành công nông thôn mới ở một xã từng đặc biệt khó khăn với nhiều người có thể coi như một kỳ tích. Ông Nguyễn Đình Biên, người dân tộc Chơ Ro, ấp Lý Lịch 1, xã Phú Lý phấn khởi: “Hiện nay phải nói bà con đồng bào dân tộc tôi đa số là tiến bộ, người ta áp dụng khoa học kỹ thuật từ việc chăn nuôi cũng như trồng trọt. Năm 2015, mười bốn mười lăm (2014 – 2015) cả trăm hộ nghèo, nhưng đến 2016 theo tôi biết chỉ còn trên dưới 20 hộ thôi.”

     Ở Phú Lý hiện có tới 9 dân tộc đang cùng nhau sinh sống gồm: Chơ Ro, Kinh, Hoa, Tày, Mường, Thái, Nùng, Khơ Me và Chăm. Xây dựng nông thôn mới, việc đoàn kết các dân tộc anh em cùng nhau phát triển kinh tế là vấn đề được cấp ủy, chính quyền địa phương đặc biệt quan tâm, làm sao tạo được sự đồng thuận trong cộng đồng là điều quan trọng. Ông Trần Việt Vinh, Chủ tịch Ủy ban Mặt trận tổ quốc xã Phú Lý cho hay:  “Từ những năm đầu rất là khó khăn vì người ta không tin, không tin là xã Phú Lý sẽ đạt được. Chúng tôi thường xuyên xuống sát địa bàn, nắm bắt tình hình bà con, trao đổi với bà con. Đặc biệt tạo cái niềm tin là lãnh đạo địa phương trực tiếp xuống luôn. Qua những việc làm như vậy thì bà con rất là đồng tình.”

     Xưa kia vốn du canh, du cư, chủ yếu sống bằng nghề rừng nhưng người Chơ Ro ở Phú Lý ngày nay đã thay đổi tập quán canh tác, chuyển sang định canh, định cư. Có chứng kiến những gia đình dân tộc Chơ Ro có vài héc ta đất rẫy, đàn bò vài chục con, có cả máy cày máy tưới phục vụ sản xuất mới thấy sự thay da đổi thịt từ trong chính đời sống. Hiện mỗi hộ dân ở Phú Lý có từ vài sào tới hàng chục héc ta đất trồng trọt, thu nhập bình quân đầu người đạt gần 35 triệu đồng/người/năm.

     Chuyện xây dựng nông thôn mới ở Phú Lý, ban đầu chính những cán bộ địa phương cũng rất băn khoăn vì đụng đâu khó đó, khó từ nền tảng kinh tế, hạ tầng nghèo nàn cho tới trắc trở trong việc vận động sự ủng hộ từ người dân bởi không ít người thiếu tin tưởng. Nhưng Phú Lý đã làm được, đã xây dựng thành công xã nông thôn mới nhờ tinh thần đoàn kết của các dân tộc anh em, nhờ sự đồng thuận, đồng lòng với Đảng, với Chính quyền của nhân dân vùng đất Chiến khu anh hùng./.