Vàng A Mẻ nắc ma nuýh  acoon cóh Mông, n’niên c’moo 1995, vel đong đhị chr’val da ding k’coong Đức Mòn, chr’hoong Sông Mã, tỉnh Sơn La. XoỌc đâu Vàng A Mẻ xoọc nắc sinh viên c’moo thứ 3, Đại học Tây Bắc. Tợơ bêl dzợ p’niên k’tứi, Mẻ ơy chắp kiêng zập râu za nươu bơơn tợơ crâng âng ma nuýh Mông.

        Nắc ca coon thứ 3 cóh pr’loọng đong vêy 9 cha nắc đhi noo, tợơ dzợ p’niên, lấh mơ lướt pa bhrợ ha rêê, Vàng A Mẻ nắc zooi ca căn ca conh par apêê a đhi, bêl đha đhi đoo ca cay nắc Mẻ vêy apêê ta ha pa choom đoọng za nươu bơơn tợơ crâng đoọng chô pa dứah a đhi. Cắh năl tợơ ha bêl nắc Mẻ năl lâng kiêng chếêc bơơn za nươu nâu đoo pa dứah ha pân lơơng. Vàng A Mẻ đoọng năl: “Nâu đoo nắc đợ za nươu bơơn tợơ crâng lâng pazêng kinh nghiệm đươi dua. za nươu nâu apêê khoa học cung cắh ơy pa chắp lêy, nâu đoo nắc zêng kinh nghiệm ơy bơơn tọơ đhr’năng lalua ng’lêy nắc bh’nơơn liêm choom bhlầng lâng bơơn đhanuôr zi đươi dua tợơ bấc lang nâu ơy.”

        Xọoc đâu, Vàng A Mẻ xoọc nắc sinh viên c’moo thứ 3, khoa Nông lâm âng trường Đại học Tây Bắc, cóh đhr’năng học tập, lấh mơ bhrợ zập zêng bài tập đhị trường, Mẻ nắc dzợ bhrợ têng đề tài “Lêy cha mệêt đợ râu za nươu bơơn tợơ crâng cóh vel đong lâng kinh nghiệm đươi dua t’nơơm za nươu âng đhanuôr acoon cóh Mông đhị chr’val Đứa Mòn, chr’hoong Sông Mã”. Mẻ xay moon: Đhị bele bhrợ đề tài lưm bấc râu k’đháp, nắc cơnh zập chu lướt cha ngai tước k’ha riêng cây số, lấh mơ dzợ nắc zước za nươu k’đháp pa bhlầng, tu zêng apêê za nươu nắc âng apêê đớc tợơ lang a hay âng k’bhúh xoọng ma nuýh, cắh kiêng đoọng pân lơơng ting năl… Z’lấh bấc râu k’đháp k’ra, x’rịa nắc Mẻ cung ơy bhrợ têng xang đề tài cơnh a đoo kiêng lâng bơơn cha ner muy bêl tr’thi Sinh viên pa chắp lêy khoa học prang k’tiếc k’ruung c’moo 2016. Vàng A Mẻ xay moon: “Nâu đoo nắc muy bh’nơơn vinh dự bhlầng âng c’la cu, bele bơơn bh’nơơn nâu, a cu vêy pa chắp tước nắc cóh ha y pa dưr liêm lấh bh’rợ nâu, pa bhlầng nắc lêy cha mệêt zập zêng lấh mơ dzợ đắh t’nơơm za nươu lâng k’rong  zập zêng kinh nghiệm đươi dua âng manuýh Mông đoọng ha dưr cóh ha y chroo.”

        Cóh pr’ắt tr’mông zập t’ngay, Mẻ nắc ma nuýh zay pa bhlầng lâng buôn zooi apêê pr’zợc, xoọc đâu Mẻ nắc đh’rứah lâng pr’zợc cóh lớp bhrợ têng đề tài pa chắp lêy kỹ thuật pa trơơi m’ma t’nơơm pệêt, tu nâu đoo nắc za nươu chr’nắp, buôn đươi dua pa dứah bấc râu cr’ay. Nắc ma nuýh bhrợ têng đh’rứah lâng Mẻ, pr’zợc Sùng Thị Dơ moon: “Pr’zợc Mẻ nắc cóh pr’ắt tr’mông zập t’ngay a đoo nắc ma nuýh liêm ta níh, đha nui tr’út lâng zập ngai cóh lớp lâng cóh đhr’năng a zi bhrợ đề tài nắc râu a cu cắh năl cu ta moóh, nắc đoo đấh ơơi pa choom đoọng. Cu lêy a đoo nắc ma nuýh zay pa bhlầng.”

        Pazêng râu pa zay âng Vàng A Mẻ ơy chroi k’rong pa dưr apêê za nươu chr’nắp, cung cơnh zư đớc apêê za nươu ty đanh âng ma nuýh Mông cóh bh’rợ zư pa dứah cr’ay./.

SINH VIÊN VÀNG A MẺ, NGƯỜI ĐAM MÊ

BÀI THUỐC CHỮA BỆNH BẰNG CÂY DƯỢC LIỆU

                                                                                                 PV Hoàng Long

     Vàng A Mẻ là người dân tộc Mông, sinh năm 1995, quê ở xã miền núi Đứa Mòn, huyện Sông Mã, tỉnh Sơn La. Hiện Vàng A Mẻ đang là sinh viên năm thứ 3, Đại học Tây Bắc. Từ khi còn nhỏ, Mẻ đã bị cuốn hút bởi các bài thuốc chữa bệnh bằng cây dược liệu trong rừng của người Mông.

     Là con thứ 03 trong gia đình có 09 người con, ngay từ nhỏ, ngoài lúc đi nương làm rẫy, Vàng A Mẻ thường trông các em phụ giúp bố mẹ, những lúc các em bị ốm, Mẻ thường được người lớn chỉ cách lấy thuốc trong rừng và cách làm thuốc để chữa bệnh cho em. Rồi chẳng biết từ lúc nào, Mẻ đã bị cuốn hút trước tác dụng chữa bệnh của các loại cây dược liệu ấy và càng muốn khám phá  để sử dụng chúng có hiệu quả hơn. Vàng A Mẻ cho biết: “Đây chỉ là những cây thuốc đi hái trong rừng về thôi và những cái kinh nghiệm sử dụng cây thuốc này thậm chí các nhà khoa học chưa nghiên cứu đến, nhưng đây là những kinh nghiệm đã được thực tế chứng minh là rất có hiệu quả và đã được ông cha ta sử dụng qua nhiều đời.”

     Hiện nay Vàng A Mẻ đang là sinh viên năm thứ 3, khoa Nông Lâm của trường Đại học Tây Bắc, trong quá trình học tập, ngoài làm đầy đủ các bài tập ở trường, Mẻ còn thực hiện đề tài “Điều tra thành phần loài cây thuốc bản địa và kinh nghiệm sử dụng cây thuốc của cộng đồng dân tộc Mông tại xã Đứa Mòn, huyện  Sông Mã”. Mẻ chia sẻ: Trong lúc làm đề tài có rất nhiều khó khăn, ví dụ như mỗi lần đi lại mất cả trăm cây số, hơn nữa xin được các bài thuốc rất khó, vì hầu như các bài thuốc đều là gia truyền, nên ít khi truyền cho người ngoài... Trải qua nhiều gian nan, cuối cùng Mẻ cũng đã thực hiện được đề tài hoàn chỉnh như ý muốn và đạt giải nhất cuộc thi Sinh viên nghiên cứu khoa học toàn quốc năm 2016. Vàng A Mẻ chia sẻ: “Đây là một thành tích rất là vinh dự với tôi, khi đạt được thành tích này tôi có ý tưởng là sau này sẽ tiếp tục phát triển đề tài này, đặc biệt là điều tra đầy đủ hơn nữa về thành phần loài cây thuốc và thu thập đầy đủ những kinh nghiệm sử dụng của người Mông để phát triển sau này.”

    Trong cuộc sống thường ngày, Mẻ là người rất chăm chỉ và hay giúp đỡ bạn bè, hiện Mẻ đang cùng một số bạn trong lớp thực hiện đề tài Nghiên cứu kỹ thuật nhân giống cây ngũ gia bì gai, vì đây là cây dược liệu quý, dễ dùng mà chữa được rất nhiều bệnh. Là người cùng làm đề tài với Mẻ, bạn Sùng Thị Dơ nói: “Bạn Mẻ thì trong cuộc sống hàng ngày thì bạn là một người rất là thân thiện và gần gũi với tất cả bạn bè trong lớp và trong quá trình chúng tôi làm đề tài với nhau thì cái gì mà tôi không biết thì bạn ấy luôn sẵn sàng giúp đỡ và chỉ bảo tôi, thấy bạn ấy là một người rất là chăm chỉ.”

     Những nỗ lực của Vàng A Mẻ đã góp phần khôi phục các loài dược liệu quý, cũng như lưu giữ các bài thuốc dân gian của người Mông trong công tác khám chữa bệnh./.