Đhanuôr lâng pr’zợc chắp da dêr! Cóh da ding Sìn Hồ, Lai Châu, vêy muy cha nắc acoon cóh Dao ta luôn pa chắp, zư lêy văn hoá âng acoon cóh đay lâng vêy muy loom ta níh đha nâng lâng Đài P’rá Việt Nam. T’coóh cắh muy cha nắc xợơng Đài ta luôn nắc dzợ bhrợ bh’rợ đương cha mệêt xợơng, xay moon đoọng nhâm crêê ha t’rúih pa xưl p’rá Dao âng Đài TNVN lâng Đài PT-TH vel đong. T’coóh nắc Tẩn Kim Phu, nghệ nhân pa chắp lêy văn hoá Dao.

        Lướt bộ đội đhị sư đoàn phòng không không quân, c’moo 1975, t’coóh Tẩn Kim Phu chô đắh bộ đội lâng ma mông đhị vel đong đay nắc Sìn Hồ. Chô  pa bhrợ đhị vel đong, t’coóh bơơn pa zao trách nhiệm k’đhợơng lêy muy bệê đài vêy muy a năm, phát đoọng ha tập cán bộ xợơng. Bêl đếêc xợơng đài zr’nắh pa bhlầng, bắt ang đhâu đoọng pay pin pa xưl đài. T’coóh kiêng xợơng apêê xa nay thời sự, văn hóa văn nghệ, pa bhlầng nắc râu liêm choom âng khoa học kỹ thuật cóh băn bh’năn bơơn pa xưl cóh sóng âng Đài P’rá Việt Nam. Tu cơnh đếêc zập chu lướt công tác, t’coóh zêng đơơng acoon đài cóh a chắc. Đài nắc râu đơơng đoọng ha t’coóh bấc râu c’năl cóh bhiệc chếêc lêy năl văn hoá Dao, xay moon đoọng ha đhanuôr acoon cóh lơi râu j’niêng cr’bưn căh liêm, pa choom cơnh bhrợ têng cha t’mêê. T’coóh Phu moon:“Tơợ bêl acu pa bhrợ nắc ơy kiêng xợơng Đài, bêl đếêc cắh vêy đài c’la đay nắc vêy muy bệê đài âng tập thể zập ngai xợơng za zưm. Bêl đếêc cơ quan zao cu k’đhợơng lêy đài nâu. Nắc tợơ đếêc, a cu xợơng đài tước nâu kêi. Cóh t’tun đâu, mơ chu lướt pa bhrợ cu zêng đơơng đài k’tứi đoọng xợơng apêê xa nay t’ruíh  âng Đài P’rá Việt Nam.”

      Lêy râu chắp kiêng xợơng Đài âng t’coóh Phu tợơ râu boóp p’rá ting chroi k’rong pa dưr t’ruíh pa gơi đoọng, bh’cộ Đài Phát thanh-Truyền hình Lai Châu nắc k’đươi t’coóh chô bhrợ cô vấn bhrợ pa dưr t’ruíh phát thanh p’rá Dao âng Đài tỉnh. Tợơ c’moo 2006 tước nâu kêi, t’coóh nắc bơơn k’đươi bhrợ bhrợ đương cha mệêt xợơng p’rá Dao âng Đài P’rá Việt Nam.

      Lâng trách nhịêm âng đay, t’coóh lứch loom xay moon, pa too pa choom apêê biên dịch-phát thanh viên p’rá Dao tợơp mọot bhrợ têng, vêy bấc boóp p’rá chroi k’rong lâng xrắ t’váih bấ pr’hát, t’ruíh bh’lô bh’la cắh cợ đoọng ha t’ruíh pa xưl p’rá Dao âng Đài P’rá Việt Nam. Apêê t’ruíh, bhươl ba boóch Dao âng t’coóh xrắ tợơ cánh sóng t’ruíh pa xưl p’rá Dao âng Đài P’rá Việt Nam ta luôn moọt loom ma nuýh tu ơy xay moon râu cóh pr’ặt tr’mông, cr’nọo cr’niêng rơơm kiêng âng đhanuổr Dao. T’cơnh t’coóh Phu: Cóh prang k’tiếc k’ruung, acoon cóh Dao vêy tước 24 ngành. Apêê ngành Dao, lêy nắc văn hoá zêng k’nặ mr’cơnh, ha dợ nắc vêy cơnh boóp p’rá lalay cơnh. Tu cơnh đếêc, cóh bh’rợ pa chô tợơ p’rá a đhuốc tước p’rá Dao lấh mơ pay p’rá Dao bhrôông bhrợ pr’đợơ nhâm crêê cơnh xoọc đâu nắc lêy năl pa zưm, vêy đoo cr’liêng p’rá nắc prá nắc pay âng zập ngai năl ha dợ apêê k’bhúh Dao lơơng choom xợơng.

      Biên tập viên Thiều Thị Nghiệp, tổ trưởng tổ t’ruíh p’rá Dao, Đài P’rá Việt Nam đoọng năl: Tợơ pazêng râu chroi k’rong âng apêê đong pa chắp cha mệêt lêy, apêê nghệ nhân năl đắh văn hoá Dao, apêê biên tập viên-biên dịch-phát thanh viên ơy ting năl lấh mơ lâng đươi dua cóh chuyên môn âng đay: “Pazêng boóp p’rá chroi k’rong âng t’coóh Phu lâng apêê đong pa chắp cha mêệt lêy, nghệ nhân pa choom lalua ta níh bhlầng đoọng ha pêê biên tập-biên dịch-phát thanh viên p’niên a zi. Zooi đoọng ha zi vêy kinh nghiệm lấh đhị pa prá, pa chô p’rá, năl ghít đoọng xrắ ooy văn hoá acoon cóh đay ghít lấh mơ. Pa choom tợơ apêê a va, a bhướp, a zi nắc pa dưr lấh mơ dzợ cr’liêng p’rá Dao đoọng pa chô p’rá buôn năl, buôn xợơng lấh mơ”.

      Ta luôn xợơng Đài, pa zay chếêc lêy năl văn hoá Dao, râu t’coóh Tẩn Kim Phu ta luôn k’rang nắc ma nuýh năl lâng xrắ chữ nôm Dao nâu kêi cắh dzợ bấc. T’coóh rơơm Đài vêy pa xoọng apêê t’ruíh xay moon, pa choom p’rá, chữ nôm Dao. ĐHị zr’lụ da ding k’coong Sìn Hồ, Đài P’rá Việt Nam ơy k’rong bhrợ trạm phát sóng Làng Mô. Đhơ cơnh đếêc, tu vel đong vêy bấc zr’lụ t’huung nắc bh’rợ tiếp sóng Đài dzợ lưm k’đháp: “Kiêng đoọng đhanuôr bơơn xợơng, Đài cấp ping nắc lêy vêy chế độ tiếp sóng, vêy quy định ghít đoọng tước giờ t’mêê tiếp sóng liêm lấh. Chr’val n’đoo hệ thống loa hư xang cấp ping nắc vêy k’rang k’rong bhrợ têng.”

      72 c’moo- cánh sóng âng Đài P’rá Việt Nam ting t’ngay ha dưr dal. M’jứah lâng râu ha dưr nắc đoo, cắh choom cắh vêy pazêng ma nuýh ta luôn xợơng đài cơnh nghệ nhân pa chắp cha mệêt văn hoá Dao Tẩn Kim Phu./.

Tẩn Kim Phu-

Người con bản Dao nặng lòng với Đài Tiếng nói Việt Nam

       (Chẻo Thu)

Trên cao nguyên Sìn Hồ, Lai Châu, có một người con dân tộc Dao luôn miệt mài  nghiên cứu, bảo tồn văn hóa của dân tộc mình và có một tình yêu đặc biệt với Đài Tiếng nói Việt Nam. Ông không những là bạn nghe Đài thân thiết, mà còn đóng vai trò là kiểm thính, cố vấn cho chương trình phát thanh tiếng Dao của Đài TNVN và Đài PT-TH địa phương. Ông là Tẩn Kim Phu, nghệ nhân nghiên cứu văn hóa Dao.

Nhập ngũ  và tham gia chiến đấu ở quân chủng phòng không không quân, năm 1975, ông Tẩn Kim Phu giải ngũ trở về quê hương Sìn Hồ. Về công tác tại địa phương, ông được giao trách nhiệm quản lý chiếc đài duy nhất, phát cho tập thể cán bộ nghe. Thời đó nghe đài rất khó khăn, phải thắp đèn dầu hỏa để lấy pin chạy đài. Nhưng ông mê đắm các chương trình thời sự, văn hóa văn nghệ, đặc biệt là các tiến bộ khoa học kỹ thuật trong chăn nuôi sản xuất được phát trên sóng của Đài Tiếng nói Việt Nam. Bởi thế mà mỗi lần đi công tác, ông đều mang theo chiếc đài con bên mình. Đài là phương tiện để ông có thêm nhiều kiến thức phục vụ nghiên cứu văn hóa Dao, tuyên truyền bà con dân tộc bỏ các phong tục tập quán lạc hậu, học tập cách làm ăn mới. Ông Phu nói: “Từ khi đi công tác tôi đã thích nghe Đài rồi, lúc bấy giờ không có đài tư nhân như bây giờ mà có cái đài để tập thể nghe chung. Hồi đó cơ quan giao cho tôi phụ trách cái đài này. Thế nên từ đấy, tôi nghe đài mãi nên vô cùng say mê. Về sau, mỗi lần đi công tác tôi đều mang theo chiếc đài nhỏ bên mình đề nghe các trình phát thanh của của Đài tiếng nói Việt Nam”

Thấy được tình yêu, sự say mê nghe Đài của ông Phu qua các ý kiến, thư đóng góp tâm huyết của ông gửi về, lãnh đạo Đài phát thanh-Truyền hình Lai Châu đã mời ông hợp tác làm cố vấn xây dựng chương trình phát thanh tiếng Dao của Đài tỉnh. Rồi từ năm 2006 đến nay, ông được mời làm kiểm thính chương trình phát thanh tiếng Dao của Đài Tiếng nói Việt Nam. 

Với trách nhiệm của mình, ông hết mình dìu dắt chỉ bảo các biên dịch-phát thanh viên tiếng Dao trẻ mới vào nghề, có nhiều ý kiến đóng góp và còn sáng tác nhiều bài hát, câu truyện cổ tích hay cho chương trình tiếng Dao của Đài tiếng nói Việt Nam. Các câu truyện, làn điệu dân ca Dao của ông qua cánh sóng chương trình tiếng Dao của Đài tiếng nói Việt Nam luôn đi vào lòng người vì phản ánh được cuộc sống, tâm tư tình cảm của đồng bào Dao. Theo ông Phu: Trong cả nước, dân tộc Dao có đến 24 ngành. Các ngành Dao, cơ bản có văn hóa giống nhau, nhưng có những từ ngữ khác nhau. Vì thế, trong việc dịch thuật từ tiếng phổ thông sang tiếng Dao ngoài lấy ngôn ngữ Dao đỏ làm chuẩn như hiện nay, thì phải biết phối hợp, thậm chí dùng từ đại chúng mà nhiều nhóm ngành Dao có thể nghe được để dịch thuật. 

Biên tập viên Thiều Thị Nghiệp, Tổ trưởng Tổ chương trình tiếng Dao, Đài Tiếng nói Việt Nam cho biết: Từ những đóng góp của các nhà nghiên cứu, các nghệ nhân am hiểu về văn hóa Dao, các biên tập-biên dịch-phát thanh viên đã có thêm kiến thức áp dụng vào chuyên môn của mình: “Những ý kiến đóng góp của ông Phu và các nhà nghiên cứu, nghệ nhân rất thiết thực đối với các biên tập-biên dịch-phát thanh viên trẻ chúng tôi. Giúp chúng tôi có thêm kinh nghiệm phát âm, dịch thuật, hiểu để viết về văn hóa của dân tộc chuẩn hơn. Học hỏi từ các ông, chúng tôi còn có thêm vốn ngôn ngữ Dao phong phú phục vụ dịch thuật”.

Cần mẫn nghe Đài, miệt mài với sự nghiệp nghiên cứu văn hóa Dao, điều ông Tẩn Kim Phu luôn trăn trở là người am hiểu và biết viết chữ nôm Dao giờ  không còn nhiều. Ông mong Đài có thêm các chương trình giới thiệu, truyền dạy về tiếng, chữ nôm Dao. Tại  vùng cao Sìn Hồ, Đài Tiếng nói Việt Nam đã đầu tư trạm phát sóng Làng Mô. Tuy nhiên, do địa bàn có nhiều vùng lõm nên việc tiếp sóng Đài còn khó khăn: “Muốn cho dân được nghe, Đài cấp trên cần có chế độ tiếp sóng, có quy định cụ thể để đến giờ mới tiếp sóng được tốt. Xã nào hệ thống loa hỏng rồi cấp trên phải có quan tâm đầu tư”.

72 năm- cánh sóng của Đài Tiếng nói Việt Nam ngày một vươn xa. Đồng hành cùng sự phát triển lớn mạnh ấy, không thể thiếu những người luôn nặng lòng với Đài như nghệ nhân nghiên cứu văn hóa Dao Tẩn Kim Phu./.