Đoọng zư đớc lâng pa dưr đợ chr’nắp văn hóa âng ma nứih vel đong, trường Phổ thông Dân tộc Bán trú THCS Nguyễn Văn Trỗi chr’hoong Tây Giang, tỉnh Quảng Nam âi đơơng âng apêê bh’rợ xa nay bhiệc bhan ty đanh Cơ Tu moọt apêê g’lúh sinh hoạt âng trường. Thầy Nguyễn Quang Tuấn, Phó Hiệu trưởng trường Phổ thông Dân tộc Bán trú THCS Nguyễn Văn Trỗi đoọng năl: “Tơợ c’moo học 2015-2016 n’nâu, nhà trường âi bhrợ têng kế hoạch lâng đơơng âng pr’múa tân tung da dặ dưr váih muy cóh bấc bh’rợ tr’nêng bêl cắh đớc ooy lớp. Cóh đêếc, moọt apêê ha dum thứ 7, Chủ nhật k’đươi apêê nghệ nhân chô pa prá râu pr’hay, râu chr’nắp âng tân tung da dặ, xang n’nắc vêy pa choom đoọng ng’cơnh tân tung da dặ u crêê liêm. Xoọc đâu, tơợ lớp 6 tước lớp 9 zêng bơơn bhrợ t’váih  c’bhúh tân tung da dặ la lay. Muy c’bhúh dâng 20 a đhi, 10 pân jứih lâng 10 pân đil. Pân jứih pa choom tân tung, pa đil pa choom da dặ… Xang n’nắc pa zum muy ooy dưr váih tân tung da dặ ty đanh.”

    A đhi A lăng Thị Yến, học sinh lớp 9/2 trường Phổ thông Dân tộc Bán trú THCS Nguyễn Văn Trỗi, chr’hoong Tây Giang đoọng năl: đoọng pa choom tân tung da dặ, apêê a đhi học sinh dzợ ma chơớc câl n’đoóh a doóh, pr’đươi pr’dua ha c’la đay…”Tơợ tứi, acu âi năl tân tung da dặ. lêy apêê a va, a mế, a ngắh da dặ, acu công pa choom. Nâu câi bơơn pa choom cóh trường, acu lêy đơớh ng’choom lấh, tơợ t’nợơt, p’đhiêr dzung, ha dưr têy. Acu pa bhlâng kiêng pa choom da dặ. acu ting pấh pa choom lấh 2 c’xêê n’nâu âi. Râu k’đháp bhlâng cóh da dặ nắc đoo t’nơợt, n’jứah t’nơợt n’jứah lướt ta toon lâng kim đồng hồ…”

     Cóh trường Phổ thông Dân tộc bán trú THCS Nguyễn Văn Trỗi, chr’hoong Tây Giang, cô Cơ lâu Thị Mớp, ma nưuíh năl ghít ooy tân tung da dặ âng ma nứih Cơ Tu vêy bh’rợ pa choom đoọng ha học sinh. Cô Mớp buôn pa choom đoọng ha pêê a đhi moọt apêê ha dum thứ 7, Chủ nhật. N’đhơ cắh vêy cha gâr, chiing r’rộ r’răm cơnh apêê t’ngay bhiệc bhan, n’đhơ cơnh đêếc apêê a đhi công pa choom ting cơnh pa choom đoọng âng cô. Cô Mớp đoọng năl, tân tung da dặ âi ặt ma mông đanh đươnh lâng đha nuôr Cơ Tu, dưr víah cóh apêê bhiệc bhan ga mắc cơnh bhiệc bhan tắc t’rí, cha ha roo t’mêê, bhiệc bhan t’váih vel, chóh Gươl… Cắh muy cha nắc Cơ Tu ngai cắh năl tước tân tung da dặ. nắc đhêêng vêy apêê a đhi k’tứi nâu câi, đớc bấc cr’chăl ha bh’rợ học tập, tu cơnh đêếc hắt bêl k’rang tước tân tung da dặ.

    Ting p’rá Cơ Tu, tân tung nắc đoo ha dưr dal, k’rơ lâng nhâm mâng. Tân tung lâng bhoọt, coóih đoọng ha đha đhâm pân jứih bhréh k’rơ, pa cắh đoọng ha râu grơơ k’rơ. Ha dợ da dặ nắc ha dưr têy ooy plêêng đoọng ha pân đil, liêm pr’hay, pa cắh râu chắp hơnh plêêng k’tiếc âi zooi zúp. Tân tung da dặ dưr lướt ting đhiêr, pay x’nur bhrợ bha lâng. Pân đil da dặ cóh đhiêr cr’loọng lướt l’lăm, pân jứih tân tung đhiêr cóh nguôi lướt t’tun.

    Thầy A rất Trân, công nắc giáo vên pa choom đoọng ha pêê a đhi cóh trường đoọng năl, bh’rợ zư đớc apêê pr’múa Cơ Tu tơợ cóh trường nắc pa bhlâng chr’nắp. n’đhơ tr’vâng bấc bh’rợ tr’nêng n’đhơ cơnh đêếc thầy công t’bhlâng pa choom đoọng ha pêê a đhi học sinh: “Pân jứih tân tung nắc vêy cr’đơơng ting bhoọt, g’hêl. Tu nhà trường cắh vêy pr’đơợ tu cơnh đêếc bấc nắc apêê a đhi c’la đay ma bhrợ lâng n’loong, lâng bha ar, xang nắc đươi sơn xrắ đoong lêy cơnh la lua. N’đhơ cắh âi liêm la lua, n’đhơ cơnh đêếc apêê a đhi pa bhlâng kiêng pa choom đoọng. Lêy đợ apêê bh’rợ t’nơợt, bhr’dzang dzung, tr’pang têy liêmpr’hay bhlâng.”

    Xoọc đâu, bấc trường tiểu học, trung học cơ sở cóh vel đong Tây Giang, tỉnh Quảng Nam công âi đơơng t’moọt tân tung da dặ moọt ooy sinh hoạt bêl cắh đấc ooy lớp. dhd’rứah lâng pa choom tân tung da dặ, apêê a đhi học sinh dzợ xập xa nập ty đanh Cơ Tu tước bêl lớp.

T’coóh A lăng Bưng, Phó Phòng Văn hóa- Thông tin chr’hoong Tây Giang đoọng năl, zư đớc văn hóa Cơ Tu nắc bh’rợ chr’nắp đoọng đơơng âng diangr dạy tơợp tơợ bêl apêê a đhi tợt cóh tr’nợt nhà trường. Đhị râu tr’lúc tr’clai văn hóa bhlưa apêê zr’lụ nắc bh’rợ zư đớc apêê chr’nắp văn hóa ty acoon cóh xoọc lum z’zăng bấc zr’nắh k’đháp. Lâng t’moọt tân tung da dặ Cơ Tu moọt ooy nhà trường công nắc muy cóh bấc cơnh pr’hay choom pa dưr./.

ĐƯA ĐIỆU MÚA CƠ TU VÀO TRƯỜNG HỌC

                                                                                    CTV Đình Hiệp

     Điệu múa tung tung da dá là một trong những nét văn hóa đặc trưng của đồng bào Cơ Tu. Nhằm bảo tồn và phát huy giá trị độc đáo nét văn hóa đẹp này của người Cơ Tu, nhiều trường học ở huyện miền núi Tây Giang, tỉnh Quảng Nam đã đưa điệu múa tung tung da zá vào giảng dạy.

     Nhằm bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa người bản địa, trường Phổ thông Dân tộc Bán trú THCS Nguyễn Văn Trổi huyện Tây Giang, tỉnh Quảng Nam đã đưa các chương trình các lễ hội truyền thống Cơ Tu vào các buổi sinh hoạt của trường. Thầy Nguyễn Quang Tuấn, Phó Hiệu trưởng trường Phổ thông Dân tộc Bán trú THCS Nguyễn Văn Trổi cho biết: “Từ năm học 2015-2016 này, nhà trường đã xây dựng kế hoạch và đưa điệu múa tơ tung da zá thành một một trong nhưng hoạt động ngoài giờ lên lớp. Trong đó, vào các tối thứ bảy, Chủ nhật mời các nghệ nhân về nói chuyện cái hay, cái ý nghĩa của điệu múa, rồi truyền đạt lại kỹ thuật múa sao cho đúng với nguyên bản. Hiện nay, từ lớp 6 đến lớp 9, đều thành lập được đôi múa riêng. Mỗi đội khoảng 20 em 10 nam và 10 nữ. Nam học múa Tung tung, nữ học múa Da zá.....sau đó kết hợp lại thành điệu múa truyền thống Tung tung da zá.”

      Em Alăng Thị Yến, học sinh lớp 9/2 trường Phổ thông Dân tộc Bán trú THCS Nguyễn Văn Trổi, huyện Tây Giang cho biết: để tập điệu múa tung tung da zá, các em học sinh còn tự mua sắm trang phục, đạo cụ cho mình... "Từ nhỏ em cũng đã biết các điệu múa tung tung da dá. Thấy các chị, các bác múa, em cũng học múa theo. Nay được tập trên trường, em thấy học nhanh hơn từ cách di chuyển đôi chân, từng động tác da dá đưa tay nhịp nhàng". Em rất thích học múa. Em tham gia tập hơn 2 tháng nay  rồi. Cái khó nhất ở điệu da dá  là chổ nhún chân, vừa nhún vừa di chuyển theo chiều ngược kim đồng hồ....”

     Ở trường Phổ thông Dân tộc Bán trú THCS Nguyễn Văn Trổi, huyện Tây Giang, cô Clâu Thị Mớp, người am hiểu về điệu múa tung tung da zá của người Cơ Tu có nhiệm vụ tập múa cho học sinh. Cô Mớp thường tổ chức tập cho các em vào các tối thứ Bảy, Chủ nhật. Dù không có trống chiêng rộn ràng như những ngày hội, nhưng các em vẫn say sưa luyên tập theo hướng dẫn của cô. Cô Mớp cho biết, vũ điệu tung tung da zá gắn bó lâu đời với đồng bào Cơ Tu, xuất hiện trong các lễ hội lớn như lễ hội đâm trâu, mừng lúa mới, lễ hội dựng làng, dựng nhà Gươl... Không một người Cơ Tu nào không biết điệu múa này. Chỉ có các em nhỏ bây giờ, dành nhiều thời gian cho việc học tập nên ít chú ý học múa tung tung da dá.

    Theo tiếng Cơ Tu, tung tung có nghĩa là vươn cao, mạnh mẽ và vững chãi. Điệu tung tung với kiêng, giáo dành cho nam thanh niên khỏe mạnh, thể hiện điệu múa nhộn nhịp, mạnh mẽ và hùng dũng. Còn điệu da dá đưa tay lên trời dành cho phụ nữ, nhẹ nhàng, uyển chuyển, mềm mại, thể hiện long biết ơn trời đất đã phù hộ. Điệu múa tung tung da dá di chuyển theo vòng tròn, lấy cây nêu đâm trâu làm tâm. Nữ múa theo vòng tròn bên trong đi trước, nam múa theo vòng tròn bên ngoài theo sau.

   Thầy Arất Trân, giáo viên tập múa cho các em ở trường cho biết, việc bảo tồn các điệu máu Cơ Tu ngay từ trong ghế nhà trường là rất quan trọng. Dù bận nhiều công việc nhưng thầy vẫn cố gắng dạy cho các em học sinh: "Nam múa Tung tung thì có kèm theo đạo cụ là cây đao và chiếc khiên. Do nhà trường không có điều kiện nên đa số là các em tự làm như cây đao thì làm bằng gỗ, khiên thì làm bằng giấy các-tông, sau đó dùng sơn vẻ lên cho giống như chiếc khiên thật. Dù đạo cụ chưa "ngon lắm" nhưng các em rất thích thú luyện tập. Nhìn những động tác vừa mạnh mẽ linh hoạt hòa của người con trai hòa quyện với với bước chân yêu chuyển, đôi tay dịu dàng của người cong gái trông thật đẹp mắt, thích thú.”

     Hiện nay, nhiều các trường tiểu học, trung học cơ sở trên địa bàn Tây Giang, tỉnh Quảng Nam cũng đã đưa điệu múa tung tung da dá vào sinh hoạt ngoài giờ lên lớp. Cùng với học điệu múa tung tung da dá, các em học sinh còn mặc trang phục truyền thống Cơ Tu khi đến lớp.

     Ông Alăng Bưng, Phó Phòng Văn hóa-Thông tin huyện Tây Giang cho biết, bảo tồn văn hóa Cơ Tu là việc làm cần thiết và cần đưa vào giảng dạy ngay từ khi các em ngồi trên ghế nhà trường. Trước sự giao thoa văn hóa giữa các vùng miền thì việc bảo tồn các giá trị văn hóa dân tộc đang gặp khá nhiều khó khăn. Và đưa điệu múa Cơ Tu vào dạy trong nhà trường cũng là một trong nhiều cách hay cần phát huy./.