Đhanuôr Cơ Tu ắt mamông đhị apêê chr’val da ding k’coong âng chr’hoong Tây Giang, tỉnh Quảng Nam vêy j’niêng bhrợ têng đong cóh toor bôl da ding cắh cợ toor k’ruung. Râu đâu, nắc bhrợ cr’pân bhlầng tước cr’van lâng a chắc a zân cóh đhr’năng dưr váih boo túh, đhí a muốt, pa bhlầng nắc túh bhlong ga mắc. Tu cơnh đếêc đoọng pa ghít cóh bhiệc đương zêl cha groong boo túh, nắc tợơp tợơ pazêng t’ngay tợơp hân noo boo c’moo đâu, chính quyền chr’hoong Tây Giang ơy xay bhrợ apêê c’lâng bh’rợ zêl boo túh ghít liêm. Vơ nich Oang- PV Đài p’rá Việt Nam xay moon:

            Chr’hoong da ding k’coong Tây Giang, tỉnh Quảng Nam vêy k’ruung tâm đác bấc k’rong chô ooy k’ruung Bung, k’ruung A Vương, k’tiếc k’bunh đhr’đấc đhr’luônh k’đháp k’ra. Tu đhr’đấc cơnh đếêc nắc moọt hân noo boo buôn váih túh ga mắc, hr’kấh hr’lang k’tiếc lâng váih túh clan, pa hư lứch c’lâng lướt, tr’pác cắh choom lướt ra véch bhlưa apêê chr’val, chr’hoong…

            Chr’val Lăng nắc vel đong tợơp bhrợ têng bhiệc đương zêl boo túh cóh vel đong chr’hoong Tây Giang. Xọoc bơơn vel đong nâu ra văng zập pr’đươi pr’lướt, ma nuýh đhị zập vel bhươl lâng zập pr’loọng đong đoọng pa ghít bhiệc đương trôông dấc ha dang boo đhí dưr chô. Lalăm hân noo boo đhí c’moo đâu, chr’val Lăng nắc ơy bhrợ têng g’lúh xay moon tước zập pr’loọng đong, zập vel bhươl, xay moon đhanuôr k’rong đớc chr’na đh’nắh, đhị pa đhấc đhanuôr bêl pr’hân đươi dua lâng pa mâng đong xang. Zập vel bhươl cung ơy t’bhlầng bh’rợ “ tự zư lêy cóh đong” đoọng tệêm ngăn a chắc a zân lâng cr’van âng đhanuôr cóh đhr’năng lalăm lâng lấh boo túh. Pa căn C’lâu Thị Hon, Trưởng cr’noon A Rớh, chr’val  Lăng đoọng năl:

            Azi nắc k’đươi moon đhanuôr k’rong đớc chr’na đh’nắh, râu choom đớc nắc đớc. Ha dang cắh k’rong đớc nắc tước boo priu dưr chô cắh râu cha. Hân noo đác k’ruung túh nong đhậu, hooi hoor, kấh k’tiếc ha dang moọt ooy crâng chếêc bơơn râu cha nắc cr’pân pa bhlầng.

            Chr’hoong Tây Giang ơy pa ghít bhrợ têng apêê bh’rợ pa liêm, pa mâng zập bh’nậ đác. Apêê c’lâng zr’róh đác đhị zr’lụ đhanuôr ắt ma mông cung ơy bơơn pa liêm pa mâng, tệêm ngăn đhị hân noo boo; ra văng zập zêng pr’đươi zêl râu cắh liêm âng pleng k’tiếc bhrợ t’váih. T’coóh Nguyễn Văn Phú, Trưởng Phòng Nông nghịêp lâng pa dưr pa xớc bhươl cr’noon, Phó Ban đương zêl cha groong boo túh âng chr’hoong Tây Giang đoọng năl, chr’hoong nắc ơy pa ghít đắh bh’rợ chr’nắp cơnh chr’na đh’nắh, c’lâng p’rang, pa đhấc đhanuôr lâng đấh loon zêl boo túh ha dang dưr váih.

            C’moo đâu, cóh bhiệc đương zêl cha groong boo túh lâng chếêc lêy trôông dấc nắc pa ghít tước bhiệc k’rong đớc chr’na đh’nắh, tệêm ngăn c’lâng p’rang, pa đhấc đhanuôr ắt đhị zr’lụ buôn h’kấh k’tiếc. Cóh bhiệc k’rong đớc chr’na đh’nắh nắc đhanuôr k’rong đớc đhị g’răng ha roo đhị zập chr’val. Lâng vel bhươl nắc chr’val ơy k’đươi moon đhanuôr k’rong đớc ch’néh ha roo. Chr’hoong cung ơy giao đoọng ha Phòng Hạ tầng lêy tệêm ngăn c’lâng pr’lướt cóh vel đong. Cóh đếêc nắc k’rong zước apêê công ty- xí nghiệp xay bhrợ, đh’rứah lâng chr’hoong nắc đấh loon ra văng pr’đươi pr’dua đoọng tệêm ngăn đắh c’lâng lướt.

            Nắc tợơ tợơp c’xêê 4, Ban đương zêl cha groong boo đhí zập cấp ơy pa liêm  pa mâng bộ máy, lêy bhrợ pa chô kinh nghiệm bhiệc đương zêl cha groong lâng chếêc lêy bhrêy tắh. Chr’hoong cung ơy lêy ch’mệêt apêê bh’nậ đác cóh truíh k’ruung tâm, lêy năl ghít đhị zr’lụ buôn hr’kấh hr’voóh. Zr’lụ 4 chr’val Gari, Ch’ơm, Axan lâng Tr’hy nắc vel đong buôn hr’lang k’tiếc lâng ta cắt nắc pr’hân pa liêm zập cr’noọ bh’rợ xoọc bhrợ têng đoọng g’đéch đhr’năng bil hư tu boo đhí bhrợ váih, ta luôn lêy ch’mệêt k’rong lâng đươi dua apêê xe ủi, xe múc âng apêê doanh nghịêp đương lêy bhrợ toong t’ngay hi dưm đhị apêê c’lâng buôn dưr váih hr’lang k’tiếc, tệêm ngăn c’lâng lướt ra véch đoọng ha đhanuôr. Tước nâu cơy, bhiệc pa đhấc đhanuôr đhị zr’lụ buôn hr’lang k’tiếc chô ooy đhăm t’mêê nắc ơy bhrợ têng liêm xang. Chr’hoong nắc ơy pa căh đoọng ha tỉnh đoọng lalăm zên tệêm ngăn chr’nắp mơ 500 ức đồng đoọng ha pêê tr’câl tr’bhlêy cóh vel đong k’rong đớc hàng hoá.

            Xọoc đâu, đhị zập vel bhươl nắc ơy k’rong đớc chr’na đh’nắh đhị g’răng ha roo cr’er, g’răng ha roo k’rong đớc âng chr’val. Chr’hoong cung ơy đoọng 20 tấn ch’néh đoọng ha đhanuôr 10 chr’val lâng 20 tấn ch’néh đoọng ha pêê trường Tiểu học, THCS, THPT cóh vel đong. Hội chữ thập đỏ chr’hoong Tây Giang đoọng năl: lấh 7 c’moo xay bhrợ, cr’noọ bh’rợ “ G’răng ha roo cr’er” đhị zập vel đong ting t’ngay ting ha dưr liêm bh’nơơn, pa bhlầng nắc moọt hân noo boo đhí cắh cợ nắc đhị hân noo ch’chóh b’bệêt. Đhị pazêng zr’lụ ắt t’mêê, bêl pa đhấc đhanuôr, đhanuôr cắh ơy tệêm ngăn pr’ắt tr’mông lâng pa bhrợ nắc cắh vêy ha roo đoọng chroi k’rong, chr’hoong nắc câl ha roo tợơ vel lơơng đoọng zúp zooi.

            T’coóh Bling Mia, Chủ tịch UBND chr’hoong Tây Giang đoọng năl, chr’hoong nắc ơy bhrợ t’váih apêê tổ k’đhợơng lêy zập zr’lụ, trực tiếp k’đươi moon, ch’mệêt lêy, pa choom ch’mệêt ley đhị zr’lụ k’rong bhrợ têng la lấh bấc zên bạc, k’đươi bhrợ kỹ thuật dal, cắh ơy choom bhrợ bhr’lậ nắc ga ving đớc, xay moon lâng clặ t’nil cắh đoọng ngai lướt ra véch cóh zr’lụ n’nặc, đoọng pa xiêr đhr’năng bhrêy tắh dưr váih.

            C’moo 2016, chr’hoong ơy zao đoọng ha zập cấp, vel đong, pa bhlầng nắc xay bhrợ c’lâng bh’rợ 4 đhị đếêc. Lalăm nắc pa liêm, bhr’lậ lêy ch’mệêt đhị apêê c’lang p’rang, đhị ooy ắt lớơp hr’lang k’tiếc nắc pa liêm lalăm hân noo boo tước. Bhiệc râu bơr nắc tệêm ngăn chr’na đh’nắh. pa bhlầng nắc đhị apêê trường học, nâu đoo nắc đhị a zi pa ghít bhlầng. ra văng c’lang bh’rợ pa đhấc đhanuôr, ch’mệêt lêy đong xang, apêê bh’rợ choom crêê tước bhiệc đương zêl cha groong boo túh, chếêc lêy trôông dấc bhrêy tắh cóh ha y. Nâu đoo nắc pazêng bh’rợ a zi k’rong k’đươi bhrợ têng.

            Choom moon, bhiệc đương zêl cha groong boo túh cóh vel đong chr’hoong Tây Giang tước nâu kêi nắc ơy vêy k’rong bhrợ têng ghít pa bhlầng. apêê c’lâng bh’rợ bơơn ta bhrợ têng cơnh c’lâng bh’rợ 4 đhị đếêc, cóh đếêc bhiệc đương zêl cha groong, bh’rợ x’rịa nắc bhrợ têng cơnh ooy đoọng tệêm ngăn a chắc a zân ma nuýh lâng cr’van cr’bhố âng đhanuôr cóh hân noo boo túh, pa xiêr ếp bhlầng râu bil bal tu boo đhí bhrợ t’váih./.

TÂY GIANG VÀO MÙA MƯA LŨ

(Vơ Nich Oang)

            Đồng bào Cơ Tu sinh sống ở các xã vùng cao của huyện Tây Giang (tỉnh Quảng Nam) có tập quán làm nhà dựa vào sườn đồi, núi hoặc ven suối. Điều này nguy hiểm đến tài sản và tính mạng trong trường hợp xảy ra mưa lũ, giông lốc, nhất là lũ quét, lũ ống. Vì thế để chủ động trong công tác phòng chống lụt bão, ngay từ những ngày đầu bước vào mùa mưa năm nay, chính quyền huyện Tây Giang đã triển khai các phương án phòng chống mưa lũ cụ thể. Vơ Ních Oang- PV Đài TNVN phản ánh:

       Huyện miền núi Tây Giang, tỉnh Quảng Nam có sông, suối dày đặc tập trung đổ về Sông Bung, Sông A Vương, địa hình phức tạp.  Đồi núi dốc nên vào mùa mưa thường có mưa lũ lớn, xói mòn, rửa trôi đất và gây lụt lội, phá hủy các tuyến đường, chia cắt hệ thống giao thông liên xã và liên huyện...  

            Xã Lăng là nơi tích cực nhất  trong công tác PCLB ở huyện Tây Giang. Hiện nay xã đã chuẩn bị sẵn phương tiện, lực lượng tại chỗ trong từng thôn và từng gia đình để chủ động ứng cứu khi có thiên tai xảy ra. Trước mùa mưa bão năm nay, xã Lăng tổ chức nhiều đợt tuyên truyền đến từng gia đình, từng thôn, bản tiến hành kiểm tra, giúp nhau và chằng chống nhà cửa, chuẩn bị nhu yếu phẩm, dự phòng nơi sơ tán khi cần thiết. Từng thôn cũng tăng cường phương châm “tự quản tại chỗ” để đảm bảo an toàn tính mạng và tài sản của nhân dân trước, trong và sau bão lũ. Bà C’lâu Thị Hon Trưởng thôn A Rơh, xã Lăng cho biết:

               Chúng tôi vận động  bà con dự trữ lương thực thực phẩm, cái gì có thể ăn được, để lâu được thì cứ dự trữ. Nếu không dự trữ thì tới mưa bão không có gì mà ăn. Mùa mưa nước sông, suối dâng cao, gây lũ quét, sạt lở nếu đi vào rừng kiếm thức ăn thì rất nguy hiểm.

Huyện Tây Giang đã chủ động xây dựng kế hoạch duy tu, sửa chữa, gia cố các công trình thủy lợi. Các cống tiêu tại một số khu dân cư đã được duy tu bảo dưỡng, bảo đảm vận hành tốt trong mùa mưa; chuẩn bị đầy đủ vật tư dự trữ phòng chống thiên tai do các địa phương quản lý. Ông Nguyễn Văn Phú, Trưởng Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện kiêm Phó Ban PCLB huyện Tây Giang cho biết, huyện đã chú trọng một số lĩnh vực quan trọng như thực phẩm, giao thông, di dời dân và sẵn sàng đối phó nếu bão lũ xảy ra.

         Năm nay, trong công tác phòng chống bão lũ và thiên tai, tìm kiếm cứu nạn thì chú trọng đến dự trữ lương thực, đảm bảo giao thông, di dời các hộ trong khu vực sạt lở. Trong công tác dự trữ lương thực thì dự trữ tại kho thóc của từng xã. Đối với thôn thì xã đã vận động nhân dân dự trữ gạo thóc. Huyện cũng đã giao cho Phòng Kinh tế-hạ tầng lên phương đảm bảo giao thông trên địa bàn huyện. Trong đó huy động các công ty-xí nghiệp triển khai thi công, cũng với huyện sẵn sàng chuẩn bị phương tiện đảm bảo các tuyến đường lưu thông tiện lợi.

           Ngay từ đầu tháng 4, Ban Chỉ huy Phòng, chống thiên tai và Tìm kiếm cứu nạn các cấp đã củng cố bộ máy, tổ chức rút kinh nghiệm công tác phòng, chống thiên tai và tìm kiếm cứu nạn. Huyện cũng đã tổ chức kiểm tra, rà soát, đánh giá chất lượng bờ kè dọc sông suối, cầu, cống; xác định cụ thể các điểm nóng có nguy cơ sạt lở. Khu vực  4 xã Gari, Ch’ơm, Axan và Tr’hy là địa bàn thường xuyên xảy ra sạt lỡ và bị chia cắt khi có mưa lũ xảy ra khẩn trương tu sửa, có phương án đảm bảo an toàn các công trình đang thi công; thường xuyên kiểm tra, giám sát, huy động và trưng dụng các xe ủi, xe múc của các doanh nghiệp túc trực 24/24 tại các tuyến đường thường xảy ra sạt lở để kịp thời đảm bảo lưu thông cho người dân. Đến nay, việc di dời các hộ dân vùng sạt lở về khu tái định cư mới cơ bản đã hoàn tất.  Huyện đã trình tỉnh phê duyệt ứng Quỹ bình ổn giá khoảng 500 triệu đồng để cho các chủ đầu mối tư thương trên địa bàn mua hàng hóa tích trữ.  

              Hiện tại, ở mỗi thôn đã có tích trữ lương thực tại kho thóc tình thương, kho thóc dự trữ của xã. Huyện cũng đã cấp 20 tấn gạo cho người dân 10 xã và 20 tấn gạo cho các trường Tiểu học, THCS, THPT đóng trên địa bàn. Hội Chữ thập đỏ huyện Tây Giang cho biết: Sau 7 năm triển khai, mô hình "Kho thóc tình thương" tại từng thôn ngày càng phát huy hiệu quả, đặc biệt là vào mùa mưa lũ hoặc kỳ giáp hạt. Ở những khu tái định cư, khi di dơì dân qua chỗ ở mơí, kho thóc cũng được mang đi cùng. Tuy nhiên, ở nhiêù khu tái định cư, ngươì dân chưa thể ổn định cuộc sống và lao động thì không có thóc để góp, huyện sẽ mua lại thóc từ những thôn khác để hỗ trợ.

               Ông Bling Mia, Chủ tịch UBND huyện Tây Giang cho biết, huyện đã thành lập các tổ công tác phụ trách các vùng, trực tiếp chỉ đạo, theo dõi, hướng dẫn rà soát những điểm đầu tư lớn, đòi hỏi kỹ thuật cao chưa khắc phục được thì khoanh vùng, thông báo, dựng biển cấm, để hạn chế tai nạn, rủi ro xảy ra:

          "Năm 2016, huyện đã giao cho các cấp, các địa phương, đặc biệt là triển kế hoạch, phương án 4 tại chổ. Trước mắt là khắc phục, kiểm tra, rà soát lại các tuyến giao thông, chổ nào tiềm ẩn sạt lở thì khắc phục trước mùa mưa bão đến. Công tác thứ hai là đảm bảo lương thực, nhu yếu phẩm. Đặc biệt là ở các trường học, đây là nơi mà chúng tôi chú trọng. Chuẩn bị phương án sơ tán, rà soát nhà cửa, các công trình có thể ảnh hưởng trực tiếp đến công tác phòng chống lụt bão, tìm kiếm cứu nạn sắp tới. Đây là những phương án chúng tôi tập trung chỉ đạo".

               Có thể nói, công tác phòng chống lụt bão trên địa bàn huyện Tây Giang đến nay đã có sự chuẩn bị chu đáo. Các phương án, kế hoạch cụ thể thực hiện tốt phương châm 4 tại chỗ, trong đó phòng là chính nhằm mục tiêu cuối cùng là làm sao đảm bảo tính mạng và tài sản của nhân dân trong mùa mưa bão, hạn chế đến mức thấp nhất thiệt hại do bão lũ gây ra./.