Lâng đhr’năng âng pleng k’tiếc crêê đoọng ha t’nơơm z’nươu chắt váih, cơnh: Đẳng sâm, Ba kích, Thảo quả, Táo mèo, Sa nhân, Tr’đin… chr’hoong Tây Giang ơy lâng xoọc t’bhlâng bhrợ têng tơợ bấc rau c’rơ đoọng bhrợ t’bhứah đhăm chóh bhrợ, bhrợ t’váih đoọng ha doanh nghiệp pa câl bh’nơơn bh’rợ âng đhanuôr. Chóh bhrợ t’nơơm z’nươu chr’nắp nắc vêy ta lêy nắc c’lâng bh’rợ liêm choom, nhâm mâng bhlâng đhị chr’hoong Tây Giang cóh cr’chăl xoọc đâu.

      Đơơng azi tước lêy bhươn t’nơơm Táo Mèo bhứah 5 hécta âng cr’noon A Râng 1, chr’val A Xan, chr’hoong Tây Giang, 10 pr’loọng đong đhanuôr Cơ Tu cóh đâu bhui har pa bhlâng. H’cơnh cắh bhui har, bêl rau bơơn pay pa chô xang 5 c’moo chóh lêy, t’nơơm Táo mèo xoọc nắc cóh cr’chăl váih p’lêê. Ha dang pa câl 1kg táo mèo goóh vêy chr’nắp 80 r’bhâu đồng, nâu đoo vêy ta lêy nắc rau thu nhập z’zăng bấc lâng đhanuôr Cơ Tu cóh chr’val A Xan. Đh’rứah lâng Táo mèo, chr’val A Xan công bhrợ t’bhứah bhươn chóh Thảo quả, đẳng sâm, Tr’đin, Dâu Tây, Sa nhân bhrậu… Cóh đêếc, tơợ tr’nơớp c’moo 2016 tước nâu cơy, lâng t’nơơm Đẳng sâm ơy chô đợ thu nhập k’nặ 500 ức đồng ha đhanuôr chr’val A Xan. A moó Zơ Râm Thị Lụa, cóh cr’noon A Rầng 1, chr’val A Xan, chr’hoong Tây Giang, tỉnh Quảng Nam prá: “Pr’loọng đong zi nắc vêy cr’noon pazao đoọng zư lêy 500 t’nơơm Táo mèo, azi pa bhlâng n’năl ơn Đảng, nhà nước k’rang đoọng ha pr’loọng đong zi, cr’noon zi chóh bhrợ t’nơơm táo mèo, azi nắc zư lêy liêm choom đợ bhươn chr’nóh n’nâu, rơơm âng zi nắc vêy ta đoọng p’xoọng t’nơơm m’ma đoọng pazêng pr’loọng đong bơơn chóh bấc lấh mơ.”

     Prá xay p’xoọng lâng zi, t’coóh A Lăng Sanh- Phó Chủ tịch chr’val A Xan, chr’hoong Tây Giang, Quảng Nam prá: “Pazêng rau t’nơơm z’nươu crêê lâng đhr’năng chóh bhrợ âng đhanuôr cóh đâu, tu cơnh đêếc rơơm kiêng vêy bấc lấh mơ zên vặ đoọng đhanuôr bơơn chóh bhrợ, lâng vel đong nắc t’bhlâng lướt xay moon, p’too pa choom đhanuôr zư lêy, bhrợ têng cơnh ooy nắc đoọng zư lêy cr’van cr’bhộ âng đay lâng zên vặ âng nhà nước, rơơm kiêng cóh ha y chroo k’rong bhrợ k’rơ lấh mơ ooy t’nơơm chr’nóh n’nâu.”

     L’lăm ahay, chr’hoong Tây Giang vêy ta n’năl tước nắc đhị chắt váih bấc âng sâm Ba kích lâng Đẳng sâm. Hân đhơ cơnh đêếc, đhị đhr’năng ta lướt ta bơơn pa bhlâng bấc, ha dang cắh vêy bh’rợ zư lêy, pa dưr nắc pazêng t’nơơm chr’nóh n’nâu lứch ma bil. Đhị đhr’năng cơnh đêếc, cóh xơơng c’moo chô ooy đâu, chr’hoong Tây Giang ơy t’bhlâng đoọng pazêng t’nơơm chr’nóh n’nâu chóh t’bhứah, đoỌng zư lêy đợ m’ma công cơnh pa dưr thu nhập đoọng ha đhanuôr. Lấh n’nắc, đhr’năng âng pleng k’tiếc liêm crêê đoọng pazêng rau t’nơơm z’nươu chắt váih, tu cơnh đêếc Nghị quyết đại hội đảng bộ chr’hoong Tây Giang g’lúh 16 ơy t’bhlâng pa dưr k’rơ pazêng m’ma t’nơơm z’nươu chr’nắp cóh crâng. T’coóh Bhling Mia- chủ tịch UBND chr’hoong Tây Giang, tỉnh Quảng Nam prá: “T’bhlâng pa dưr t’nơơm z’nươu chr’nắp cóh 4 chr’val zr’lụ ch’ngai, đhăm chóh bhrợ bhứah k’dâng 20 r’bhâu hécta, bấc bhlâng nắc xay moon chóh t’nơơm z’nươu cóh crâng phòng hộ lâng muy bơr rau z’nươu chr’nắp bấc ooy kinh tế. Tước ooy c’moo g’lúh xơợng đoọng lêy bh’nơơn tr’nơớp nắc thảo quả lâng t’nơơm táo mèo, lâng đẳng sâm ơy ta đang moon đhanuôr chóh bhrợ t’bấc lâng đoo nắc muy cóh pazêng bh’rợ bhrợ t’váih thu nhập nhâm mâng đoọng ha đhanuôr choom t’bil ha ul đharứt nhâm mâng.”

     Đh’rứah lâng xa nay quy hoạch chóh t’nơơm z’nươu cóh crâng phòng hộ âng tỉnh Quảng Nam, chr’hoong Tây Giang công xay moon tước ooy bh’rợ bhrợ t’váih apêê hợp tác xã đh’rứah chóh pa dưr pazêng t’nơơm z’nươu chr’nắp pa têết lâng bh’rợ zư lêy crâng. Ooy zr’lụ pa câl âng pazêng t’nơơm z’nươu, chr’hoong Tây Giang công ơy pa têết đh’rứah lâng apêê doanh nghiệp đoọng ta đang moon đhanuôr chóh bhrợ t’bhứah, pay câl t’nơơm chr’nóh âng đhanuôr. Nâu đoo vêy ta lêy nắc c’lâng bh’rợ crêê cơnh, nhâm mâng bhlâng âng chr’hoong da ding k’coong Tây Giang cóh bh’rợ pa xiêr đharứt nhâm mâng lâng zư lêy crâng./.

TÂY GIANG PHÁT TRIỂN DƯỢC LIỆU GẮN VỚI XÓA ĐÓI GIẢM NGHÈO

CTV Tấn Sỹ

     Tập trung phát triển cây dược liệu dưới tán rừng, vừa giúp đồng bào thoát nghèo, vừa bảo vệ rừng tự nhiên đó là hướng đi mà huyện miền núi Tây Giang, tỉnh Quảng Nam đang triển khai. Với điều kiện khí hậu tự nhiên phù hợp cho các loại cây dược liệu phát triển như: Đẳng sâm, Ba kích, Thảo quả, Táo mèo, Sa nhân, Tr’đin... huyện Tây Giang đã và đang tập trung đầu tư nhiều nguồn lực để mở rộng diện tích, tạo điều kiện cho doanh nghiệp thu mua sản phẩm dược liệu của bà con. Phát triển dược liệu được coi là hướng đi mang tính căn cơ, bền vững nhất ở huyện Tây Giang trong giai đoạn hiện nay.

     Đưa chúng tôi đi thăm vườn cây Táo Mèo rộng 5ha của thôn A rầng 1, xã A Xan, huyện Tây Giang, 10 hộ đồng bào Cơ Tu ở đây rất vui mừng, phấn khởi. Không vui sao được, khi thành quả sau 5 năm đưa vào trồng thử nghiệm, loại cây Táo mèo đang trong thời kỳ cho quả. Thời điểm hiện nay, 1kg Táo mèo khô có giá 80.000 đồng, đây được coi là nguồn thu nhập khá lớn đối với đồng bào Cơ Tu ở xã A Xan. Bên cạnh Táo mèo, xã A Xan cũng đã mở rộng diện tích trồng Thảo quả, đẳng sâm, Tr’đin, Dâu Tây, Sa nhân tím... Từ đầu năm đến nay, riêng cây Đẳng sâm đã mang lại nguồn thu nhập gần 500 triệu đồng cho bà con xã A Xan. Chị Zơ Râm Thị Lụa-Thôn A rầng 1, xã A Xan, huyện Tây Giang, tỉnh Quảng Nam chia sẻ: “Gia đình chúng tôi được thôn giao quản lý 500 cây Táo mèo, chúng tôi hết sức biết ơn Đảng, nhà nước đã quan tâm cho gia đình, thôn chúng tôi phát triển táo mèo, chúng tôi sẽ bảo quản tốt diện tích này, mong muốn của chúng tôi là được cung cấp thêm cây giống để các hộ gia đình phát triển nhiều hơn.”

     Trao đổi thêm với chúng tôi, ông A Lăng  Sanh-Phó chủ tịch xã A Xan, huyện Tây Giang, Quảng Nam cho biết: “Các loại cây dược liệu phù hợp rất nhiều với người dân ở đây, chính vì vậy mong có nguồn vốn mạnh đầu tư để người dân trồng, còn riêng địa phương tiếp tục tuyên truyền vận động dân phải chăm sóc, giữ gìn, bảo quản làm sao để bảo vệ quyền lợi của cải của mình và nguồn vốn của nhà nước, vì vậy mong sau này đầu tư mạnh các loại cây dược liệu.”

     Trước đây, huyện Tây Giang được biết đến như một thủ phủ của cây Ba kích và Đẳng sâm. Tuy nhiên, trước tình hình khai thác ồ ạt, nếu không có phương pháp bảo tồn, phát triển thì các loại cây này sẽ tiệt chủng. Trước thực tế đó, 5 năm trở lại đây, huyện Tây Giang đã chú trọng đưa các loại cây này vào trồng đại trà, để giữ nguồn giống cũng như tăng thu nhập cho bà con. Nghị quyết Đại hội Đảng bộ huyện Tây Giang lần thứ 16 đã nêu rõ “Tập trung phát triển mạnh các giống dược liệu dưới tán rừng”. Ông Bling Mia- Chủ tịch UBND huyện Tây Giang, tỉnh Quảng Nam cho biết: “Tập trung cho phát triển cây dược liệu ở 4 xã vùng cao, diện tích khoảng trên 20 nghìn ha, phần lớn quy hoạch trồng dược liệu dưới tán rừng phòng hộ và một số loại dược liệu có hiệu quả kinh tế. Bước sang năm thứ năm cho thấy sản phẩm đầu tiên là thảo quả và cây táo mèo, còn riêng đẳng sâm đã trồng phân bố rất rộng ở nhân dân và đây là một trong những việc làm tạo thu nhập ổn định cho người dân để thoát nghèo bền vững.”

     Cùng với chủ trương quy hoạch trồng dược liệu dưới tán rừng, huyện Tây Giang, tỉnh Quảng Nam cũng đã tính đến việc thành lập các tổ hợp tác và hợp tác xã liên kết phát triển trồng cây dược liệu gắn với công tác quản lý bảo vệ rừng. Huyện Tây Giang cũng đã liên kết với các doanh nghiệp để khuyến khích người dân mở rộng diện tích trồng, thu mua cây dược liệu cho người dân. Đây được xem là hướng đi căn cơ, bền vững nhất của huyện miền núi Tây Giang, tỉnh Quảng Nam trong công tác giảm nghèo và giữ rừng./.