Nắc k’nặ 1 c’moo tơợ bêl Hội nghị prá xay ooy bh’rợ pa dưr crâng Tây Nguyên, Thủ tướng Chính phủ ơy  xay moon k’đọp crâng g’mrâng, bhrợ têng đợ bh’rợ đơớh hân đoọng zư lêy crâng. Hân đhơ cơnh đêếc, hân đhơ ơy manuyh bha lâng âng Chính phủ p’too moon lâng đợ rau gr’hoot âng apêê vel đong, crâng coh zr’lụ nắc dzợ ta pa hư, đhr’năng pa hư crâng dzợ dưr vaih k’rơ.

      Chr’val Hà Tây, chr’hoong Chư Păh, tỉnh Gia Lai vêy ta lêy nắc zr’lụ pa hư k’rơ pa bhlâng, bhrợ n’loong lất xa nay. Lực lượng zư lêy crâng cóh đâu doọ vêy ta bhúch lâng doọ vêy u đhur, c’lâng đơơng âng n’loong nắc đhiệp muy, ha dzợ vêy đhr’năng, c’bhuh pa hư crâng, glụ n’loong ta luôn coh bơr pêê t’ngay nắc công căh vêy ngai tước ta mooh. Đhanuôr vel đong tu pa bhlâng mốp loom nắc công mót ooy crâng, đương coóp c’bhuh pa hư crâng lâng 2 bêệ xe vêy ta bhrợ bhr’lậ đoọng k’rơ, 10 t’clăh n’loong ga mắc đh’rưah lâng c’bhuh pa hư crâng ta coóp đhị đêếc. Bhrợ t’bhưah bh’rợ ch’mêết lêy, nắc bha lăh crâng bhưah lâh 2 hecta đhị Tiểu khu 187 âng Ban k’đhơợng zư lêy crâng phòng hộ Đông Bắc Chư Păh crêê ta pa hư bấc pa bhlâng. T’cooh Nhiêu, manuýh Ba Na, đhanuôr cr’noon Kon Sơ Lăl, chr’val Hà Tây ting pâh coóp c’bhuh pa hư crâng prá: “C’bhúh pa hư crâng glụ n’loong coh bơr t’ngay, tước t’ngay thứ 3 nắc azi tước coóp. Bêl coóp nắc azi đươi n’loong ga mắc mơ t’nool đong đoọng pa đhêy xe. Ađoo lêy căh choom chở đơơng n’loong nắc ađoo đoọng xe rẹch ta đhun, n’toh n’loong xang n’nắc dưr mút.”

     Đhị chr’val Ea Sol, chr’hoong Ea H’leo, tỉnh Đắc Lắc, rau n’leh âng rau căh liêm crêê âng apêê lực lượng chức năng nắc ghít lâh mơ. Bơơn lêy c’bhuh pa hư crâng chở đơơng n’loong coh c’lâng, đhanuôr zư lêy crâng coóp, ta đang lực lượng chức năng nắc đương đanh căh bơơn lêy apêê tước, nắc đớc đoọng c’bhuh pa hư crâng chở đơơng n’loong. Muy cha nắc đhanuôr coh cr’noon Taly, chr’val Ea Sol, chr’hoong Ea H’leo prá: “Cóh cr’noon ta đang điện thoại ooy kiểm lâm căh cậ UBND chr’val đoọng coóp xe tơợ crâng zazum, crâng n’lơơng công vêy, bêl ta đang nắc căh vêy ngai tước. Xang n’nắc, xe ơy dưr lướt nắc ha dzợ apêê đoo tước. Ha dzợ bhươl cr’noon cắh vêy pr’đươi đoọng zúp zooi, căh vêy rau tị nắc cơnh ooy pân zư đớc xe apêê đoo đanh lâh mơ. Đhị đêếc cậ, tơợ uỷ ban chô ooy cr’noon Taly k’dâng 3km a năm.”

     Ha dzợ đhị tỉnh Kon Tum, coh đanh đươnh, c’bhuh pa hư crâng nắc n’gloọp n’loong cơnh bè, p’loong đhị k’ruung Đăk Bla chô ooy thành phố Kon Tum coh t’ngay. Báo chi lướt ch’mêết lêy, xa nay xay moon bấc ơl coh báo nắc xoọc đêếc Kiểm lâm Kon Tum bơơn n’năl, nắc ha dzợ đoọng lực lượng lâng ton tước k’zih đoỌng c’bhuh bhrợ n’loong bơơn p’lơớp đớc n’loong. Pazêng bh’rợ ch’mêết lêy nắc căh bơơn n’năl manuyh hân đoo bha lâng. Xay moon ooy rau đâu, t’cooh Nguyễn Tấn Liêm, Chi Cục trưởng Chi cục Kiểm lâm tỉnh Kon Tum xay moon, lực lượng kiểm lâm vêy đợ rau căh liêm choom, ha dzợ c’bhuh pa hư crâng ting t’ngay xay bhrợ lơớp pa bhlâng: “Rau căh liêm choom âng lực lượng kiểm lâm công cơnh apêê lực lượng n’lơơng. Cơnh lơơng cậ n’loong ta bơơn lêy cóh crâng đoọng coóp nắc k’đháp. Xa nay xay moon xoọc đâu đơớh pa bhlâng, apêê đoo vất lơi a chịi căh cậ vất lơi cưa. Vêy bêl apêê đoo chở đơơng n’loong, azi plăm coóp nắc ađoo đươi a chịi cụt a ngoon xó tước ooy tốh nắc căh dzợ vêy ngai c’la. Tu cơnh đêếc bh’rợ ng’coóp bêl apêê ađoo bhrợ n’loong, đơơng âng n’loong nắc m’bứi pa bhlâng. Công vêy đợ bh’rợ nắc xe đơơng âng n’loong nắc lơi xe plăm coóp nắc apêê đoo xó mút đơớh.”

    C’bhuh pa hư crâng ta béch pa bhlâng, lực lượng chức năng dzợ bấc rau căh liêm choom nắc cơnh boóp p’rá xay moon âng t’cooh Võ Văn Phàn, Chủ tịch UBND chr’hoong Kbang, Gia Lai xay moon ha bh’rợ chr’hoong dzợ vêy bấc crâng pa bhlâng cóh Tây Nguyên ta luôn nắc zr’lụ vêy bấc bh’rợ pa hư crâng, col n’loong lất xa nay: “C’bhuh pa hư crâng nắc ắt cóh tỉnh n’lơơng mót ooy Kbang. Ting n’nắc nắc dzợ bấc tơợ lơơng, xoọc đâu azi bhrợ rơợng griing pa bhlâng, ha dzợ bh’rợ bơơn lêy c’bhuh câl n’loong nắc căh ơy bơơn lêy. Đhr’năng zư lêy crâng dzợ bấc rau căh liêm crêê.”

    Đhị rau căh liêm choom, đợ rau căh liêm crêê, apêê vel đong coh zr’lụ Tây Nguyên công xoọc ch’mêết lêy, toom cán bộ coh lực lượng zư lêy crâng. Bh’rợ toom nắc vêy apêê vel đong xay moon nắc đoọng pa liêm pa sạch bộ máy. T’cooh Nguyễn Nhĩ, Chi Cục trưởng Chi cục Kiểm Lâm tỉnh Gia Lai prá: “Bêl đêếc ahay azu công toom muy bơr cán bộ coh ban zư lêy crâng lâng lực lượng kiểm lâm. Bh’rợ toom cán bộ coh lực lượng zư lêy crâng coh cr’chăl ahay nắc xay p’căh rau t’bhlâng lâng trách nhiệm âng zập cấp t’cooh xa nay k’đhơợng xay. Đoọng bhrợ têng cơnh ooy bộ máy nắc la lua liêm sạch, nhâm mâng, xay bhrợ liêm choom xa nay bh’rợ vêy ta pazao đoọng.”

    Hân đhơ cơnh đêếc, lâng đhr’năng crâng dzợ vêy ta pa hư, pazêng g’luh xe chở đơơng n’loong lất xa nay dzợ dưr chô ooy phố thị buôn pa bhlâng, nắc ng’choom lêy lực lượng zư lêy crâng cóh Gia Lai moon la lay, Tây Nguyên moon zazum, nắc dzợ bấc bh’rợ đớơh hân ng’bhrợ. Z’nươu t’pắt aham đoọng ha crâng ting cơnh p’too moon âng Thủ tướng Chính phủ, ting cơnh xa nay gr’hoót âng chính quyền apêê vel đong nắc cắh ơy lấh liêm choom. T’mêê đâu, cóh g’luh lướt lum lêy bhrợ bhiệc đhị Đăk Lăk, Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc xay moon cớ bh’rợ apêê vel đong cóh Tây Nguyên nắc xơợng bhrợ ta níh đha nâng lấh mơ dzợ rau p’too moon k’đọp crâng g’mrâng. Ha dzợ, aham crâng Tây Nguyên nắc dzợ hooi./.

TÂY NGUYÊN: PHÁ RỪNG VẪN NÓNG

                                                                                       Công Bắc

     Đã gần 1 năm kể từ Hội nghị về các giải pháp khôi phục rừng Tây Nguyên, Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo đóng cửa rừng tự nhiên, thực hiện các giải pháp cấp bách bảo vệ rừng. Tuy nhiên, bất chấp chỉ đạo của người đứng đầu chính phủ và những cam kết mạnh mẽ của các địa phương, rừng trong khu vực vẫn bị xâm hại, tình trạng phá rừng vẫn diễn ra nóng bỏng. Phải chăng lâm tặc quá tài tình hay vì công tác quản lý, bảo vệ rừng có vấn đề?:

     Xã Hà Tây, huyện Chư Păh, tỉnh Gia Lai được xem là điểm nóng về phá rừng, khai thác gỗ trái phép. Lực lượng quản lý, bảo vệ rừng ở đây không thiếu và cũng không yếu, con đường vận chuyển gỗ chỉ có một, nhưng có trường hợp, lâm tặc phá rừng, kéo gỗ mấy ngày liên tục vẫn không có ai hỏi tới. Người dân địa phương vì quá bức xúc mà phải kéo nhau ra cửa rừng, mật phục bắt lâm tặc và 2 chiếc xe độ chế, 10 lóng gỗ lớn cùng một nhóm lâm tặc bị bắt tại trận. Mở rộng điều tra, cả vạt rừng rộng trên 2ha tại Tiểu khu 187 của Ban quản lý rừng phòng hộ Đông Bắc Chư Păh bị phá tan nát. Ông Nhiêu, dân tộc Ba Na, người dân làng Kon Sơ Lăl, xã Hà Tây tham gia vây bắt lâm tặc cho biết: “Lâm tặc kéo gỗ được 2 ngày, sang ngày thứ 3 thì mình tổ chức bắt. Khi bắt thì mình dùng cây to bằng cột nhà để chặn xe lại. Nó thấy không chở gỗ thoát được nên nó lùi xe lại, đổ gỗ xuống rồi nó chạy.”

     Tại xã Ea Sol, huyện Ea H’leo, tỉnh Đăk Lăk, biểu hiện tiêu cực của lực lượng chức năng càng rõ ràng hơn. Phát hiện lâm tặc chở gỗ lậu trên đường, người dân trong cộng đồng bảo vệ rừng bắt lại, gọi cho lực lượng chức năng nhưng chờ mãi không thấy, đành phải để lâm tặc đi. Một người dân buôn Taly, xã Ea Sol, huyện Ea H’leo nói: “Ở buôn điện thoại cho kiểm lâm hoặc UBND xã để bắt cái xe từ rừng cộng đồng, rừng khác cũng có, nhưng mà kêu là không có ai tới gì hết. Sau đó, cái xe đi rồi là mới tới. Còn buôn thì không có công cụ hỗ trợ, không có gì hết thì sao mình dám giữ xe người ra lâu. Trong khi đó, từ ủy ban về buôn Taly khoảng 3km thôi.”

     Còn tại tỉnh Kon Tum, trong thời gian dài, lâm tặc ngang nhiên kết gỗ thành bè, thả trôi trên sông Đăk Bla đưa về thành phố Kon Tum giữa thanh thiên bạch nhật. Báo chí vào cuộc điều tra, thông tin ngập trên các mặt báo thì lúc này Kiểm lâm Kon Tum mới biết, mới triển khai lực lượng và…đến chậm để lâm tặc tẩu tán mất nhiều tang vật. Nhưng vào cuộc điều tra thì hầu hết các vụ việc đều không xác định được đối tượng. Giải thích về điều này, ông Nguyễn Tấn Liêm, Chi Cục trưởng Chi cục kiểm lâm tỉnh Kon Tum cho rằng, lực lượng kiểm lâm có hạn chế trong khi lâm tặc thì ngày càng tinh vi: “Yếu tố chủ quan có sự hạn chế của lực lượng kiểm lâm cũng như các lực lượng khác. Về khách quan gỗ phát hiện ở trong rừng để mà bắt quả tang rất là khó. Thông tin bây giờ rất là nhanh, nó ném cái rựa hoặc ném cái cưa mất. Có những vụ họ đang chở một khúc gỗ chúng tôi đuổi theo thì chỉ cần một cái rựa rứt cái dây chạy tới kia rồi là không có chủ. Cho nên là việc bắt tại trận rất ít. Còn có những vụ việc những xe vận chuyển gỗ thì chỉ cần bỏ luôn xe đuổi theo là chạy.”

      Lâm tặc tinh vi, lực lượng chức năng còn hạn chế cũng là cách mà ông Võ Văn Phán, Chủ tịch UBND huyện Kbang, Gia Lai lý giải cho việc huyện còn nhiều rừng nhất Tây Nguyên luôn là điểm nóng phá rừng, khai thác gỗ trái phép: “Các đối tượng lâm tặc thì tạm trú ở ngoài tỉnh vào Kbang. Rồi các đường dây, hiện nay chúng ta làm rất quyết liệt nhưng việc phát hiện các đường dây tiêu thụ gỗ thì chưa được. Tình hình bảo vệ rừng vẫn còn nhiều nhức nhối. ”

     Trước những yếu kém, những nghi vấn tiêu cực, các địa phương trong khu vực Tây Nguyên cũng đã tiến hành xem xét, kỷ luật cán bộ trong lực lượng bảo vệ rừng. Việc kỷ luật được các địa phương cho là để làm trong sạch bộ máy. Ông Nguyễn Nhĩ, Chi Cục trưởng Chi cục Kiểm Lâm tỉnh Gia Lai cho biết: “Vừa qua chúng tôi cũng xử lý một số cán bộ  ở các ban quản lý rừng và lực lượng kiểm lâm. Việc xử lý cán bộ trong lực lượng quản lý, bảo vệ rừng trong thời gian vừa qua đã thể hiện quyết tâm và trách nhiệm của các cấp lãnh đạo.  Để làm sao cho bộ máy thực sự trong sạch, vững mạnh, làm tốt chức năng, nhiệm vụ được giao.”

     Tuy nhiên, với thực trạng rừng vẫn bị phá, những chuyến xe chở gỗ lậu vẫn xuôi về phố thị dễ dàng, có thể thấy lực lượng bảo vệ rừng của Gia Lai nói riêng, Tây Nguyên nói chung, vẫn còn nhiều việc cần làm. Liều thuốc “cầm máu” cho rừng theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, theo cam kết của chính quyền các địa phương vẫn chưa thực sự hiệu quả. Mới đây trong chuyến thăm và làm việc tại Đăk Lăk, Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc tái khẳng định việc các địa phương ở Tây Nguyên phải tuân thủ tuyệt đối việc thực hiện chỉ đạo đóng của rừng tự nhiên. Thế nhưng, máu rừng Tây Nguyên vẫn chảy./.