Taluôn ooy bấc c’moo đăn đâu, plêệng k’tiếc tr’xăl ting t’ngay ting mốp, zâp cơnh, bhrợ cắh liêm crêê tước bhiệc bhrợ têng cà phê âng đhanuôr Tây Nguyên. Xay moon âng PV Khoa Điềm đhị chr’hoong Đắc Hà, zr’lụ bhrợ têng cà phê bha’lâng âng tỉnh Kon Tum, đhanuôr lâng pr’zợc đương xơợng:

    Cắh ha bêl lêy hân noo bhrợ têng n’đoo hadợ manứih chóh cà phê cóh chr’hoong Đắc Hà, tỉnh Kon Tum nắc zr’nắh k’đhạp lâng bhiệc púah cà phê cơnh c’moo đâu. râu tu nắc dưr váih cắh crêê hân noo cơnh lâng zâp c’moo l’lăm, tước lứch c’xêê 11 cóh vel đông dzợ váih boo bhrợ k’ha riêng r’bhâu tấn cà phê t’mêê bơơn bhrợ âng đhanuôr ặt púah đợc cắh ha mơ choom goóh. Lêy bấc ơl cà phê cắh bơơn púah pa’goóh zêng ma c’cool xrắh, anoo Phạm Văn Quyết, đông cóh vel 5, chr’val Đắc Mar k’ay loom moon: “C’moo đâu bhrợ cà phê zr’nắh bhlâng. Plêệng k’tiếc ặt boo priu bhrợ cắh liêm crêê tước bhiệc púah cà phê, zêng lêy ma c’cool. Cr’chăl t’ngay púah đenh bhlâng. Zâp c’moo púah mơ t’ngay 20-25 p’răng nắc vêy choom, hân đhơ cơnh đêếc, c’moo đâu nắc p’răng mơ 30-35 p’răng vêy choom goóh.”

    Đh’rứah lâng zr’nắh k’đhạp đắh bhiệc púah cà phê, manứih chóh t’nơơm n’nâu cóh chr’hoong Đắc Hà dzợ vêy mưy râu k’rang lấh mơ dzợ. Nâu đoo nắc bhiệc tu boo prứah bêl hân noo p’răng xơớt nắc bhrợ padưr cà phê đấh váih pô, hadợ p’lêê nắc zêng đa’đoọm. bhiệc nâu nắc bhrợ cắh liêm crêê tước bh’nơơn bh’rợ âng p’lêê cà phê ooy hân noo t’tưn. P’căn Vũ Thị Nga, manứih ơy ắt pazưm k’zệt c’moo lâng t’nơơm cà phê đhị k’tiếc Đắc Hà đoọng năl: “Đợ pô nâu nắc cắh choom váih p’lêê. Kinh nghiệm âng plêệng boo hadợ dưr váih pô nắc lêy bêl pêếh zêng bil. Bêl ahêê pêếh nắc crêê gợ lâng lêy pô nắc zroọ zêng, cắh dzợ choom váih p’lêê, nắc lêy bil hân noo.”

    Lêy cha’mêết âng ngành nông nghiệp chr’hoong Đắc Hà đoọng lêy, bh’nơơn pr’đươi cà phê âng chr’hoong ooy đợ c’moo đăn đâu dưr váih ting c’lâng ặt xiêr. Gít lấh mơ cơnh hân noo bơơn bhrợ c’moo t’tưn, mơ zâp hécta bơơn tơợ 13-15 tấn p’lêê t’mêê hân đhơ cơnh đêếc, hân noo c’moo đâu xiêr bil k’dâng 20% bh’nơơn pr’đươi. Ting cơnh t’coóh Nguyễn Văn Hậu, Phó Trưởng Phòng Nông nghiệp lâng padưr pa’xớc vel bhươl chr’hoong Đắc Hà, đh’rứah lâng râu tu bấc bhươn chr’nóh ma răng chêết cắh ơy bơơn chóh padưr cớ, nắc mưy râu tu chr’nắp dzợ nắc tu tr’xăl plêệng k’tiếc, cơnh nắc đhr’năng p’răng xơớt đenh ooy hân noo boo, hadợ hân noo p’răng xơớt nắc váih boo: “Tơợp c’moo nắc El Nino, lứch c’moo nắc La Nina nâu gít bhlâng. Bh’nơơn c’moo đâu xiêr cung tu cắh liêm crêê El Nino. Tu p’răng bấc bhlâng, p’răng bấc ooy cr’chăl p’lêê cà phê bhrợ nhân nắc râu tu bhrợ pa’xiêr bh’nơơn pr’đươi. Tơợp c’xêê 11, ooy c’xêê 11 lâng đợ t’ngay đăn c’xêê 12 t’mêê đâu zêng váih boo. Hân đhơ boo cắh bấc nắc cung vaíh zâp đhị zêng bhrợ cắh liêm crêê tước t’nơơm cà phê. T’nơơm cà phê váih pô cung cắh choom váih p’lêê liêm choom.”

    Đhị râu cắh liêm choom âng plêệng k’tiếc, manứih chóh cà phê cóh Kon Tum moon lalay lâng zr’lụ Tây Nguyên moon zr’nưm xoọc lêy k’rong bhrợ bấc lấh mơ đắh bhiệc bhrợ, phân bón, kỹ thuật.. nắc vêy choom zư đợc bh’nơơn pr’đươi, chất lượng cà phê. Ooy ha y chroo, mưy râu zr’nắh k’đhạp dzợ cung xoọc moon pa’glúh đoọng ha ngành bhrợ têng cà phê cóh zr’lụ, nâu đoo nắc lêy bhrợ padưr c’lâng bh’rợ bhrợ têng t’mêê liêm crêê cơnh lâng tr’xăl plêệng k’tiếc nắc vêy choom padưr pa’xớc ngành cà phê nhâm mâng cơnh cr’noọ bh’rợ moon pa’glúh./.

TÂY NGUYÊN: BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU

KHIẾN NGƯỜI TRỒNG CÀ PHÊ GẶP KHÓ

(PV Khoa Điềm – TT Tây Nguyên)

    Liên tục trong những năm gần đây, khí hậu thay đổi ngày càng bất thường, cực đoan đang ảnh hưởng không nhỏ đến việc sản xuất cà phê của người dân Tây Nguyên. Phản ánh của PV Khoa Điềm tại huyện Đăk Hà, vùng sản xuất cà phê trọng điểm của tỉnh Kon Tum.

     Chưa vụ thu hoạch nào mà người trồng cà phê ở huyện Đăk Hà, tỉnh Kon Tum lại phải vất vả với việc phơi cà phê như năm nay. Nguyên nhân là trái ngược với mọi năm, đến tận cuối tháng 11 trên địa bàn vẫn có mưa khiến hàng trăm nghìn tấn cà phê mới thu hoạch của người dân phơi mãi không khô. Nhìn đống cà phê không được nắng đã lên mốc trắng, mốc vàng dính lại với nhau vì ngấm nước mưa, anh Phạm Văn Quyết, nhà ở thôn 5, xã Đăk Mar buồn bã:“Năm nay làm cà phê thấy nó vất vả. Thời tiết mưa triền miên miết ảnh hưởng đến việc phơi cà phê làm cho mốc. Thời gian phơi kéo dài lên. Mọi năm mình phơi độ khoảng 20- 25 nắng thôi nhưng năm nay mưa gió thế này khả năng rơi vào 30- 35 nắng mới khô được”.

    Cùng với vất vả trong việc phơi cà phê, người trồng loại cây này ở huyện Đăk Hà còn một nỗi lo khác lớn hơn. Đó là việc những trận mưa ngay trong mùa khô đã kích thích cây cà phê trổ hoa trong lúc quả chín còn ở trên cành. Điều này chắc chắn sẽ ảnh hưởng tới năng suất, chất lượng của quả cà phê trong niên vụ sau. Bà Vũ Thị Nga, người đã gắn bó hàng chục năm với cây cà phê trên đồng đất Đăk Hà cho biết:“Số hoa này là nó không thể đậu được. Kinh nghiệm mà trời mưa mà nở hoa cái loại hoa mà nở trong tháng mình hái là lại mất. Là vì mình vừa hái vừa đụng vào nó là nó rụng mà vừa không đúng thời tiết của nó là nó không đậu được quả thành ra mất mùa”

    Theo dõi của ngành nông nghiệp huyện Đăk Hà cho thấy, năng suất cà phê của huyện trong những năm gần đây diễn biến theo xu hướng ngày càng giảm. Cụ thể như niên vụ năm ngoái, trung bình mỗi ha đạt từ 13 đến 15 tấn quả tươi nhưng niên vụ năm nay giảm mất khoảng 20% năng suất. Theo ông Nguyễn Văn Hậu, Phó Trưởng Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện Đăk Hà, cùng với nguyên nhân do nhiều vườn cây đã già cỗi chưa được tái canh, thì một nguyên nhân quan trọng nữa là do biến đổi khí hậu, điển hình là tình trạng khô hạn kéo dài  trong mùa mưa, còn mùa khô thì lại có mưa:“Đầu năm thì El Nino, cuối năm là La Nina cái này rất rõ. Năng suất năm nay giảm cũng do ảnh hưởng của El Nino. Vì nắng nhiều quá, nắng quá nhiều trong thời điểm quả cà phê làm nhân là nguyên nhân chính làm giảm năng suất. Đầu tháng 11, trong tháng 11 và những ngày gần tháng 12 vừa rồi đều mưa hết. Mặc dù lượng mưa không lớn nhưng mưa rải đều tác động đến sản xuất cây cà phê. Cây cà phê có bung hoa ra cũng không thể thụ phấn để chuyển hóa thành quả được”

    Trước ảnh hưởng của biến đổi khí hậu, người trồng cà phê ở Kon Tum nói riêng và khu vực Tây Nguyên nói chung đang phải đầu tư nhiều hơn về công lao động, phân bón, kỹ thuật…mới giữ được sản lượng, chất lượng cà phê. Về lâu dài, một thách thức nữa cũng đang đặt ra cho ngành sản xuất cà phê khu vực, đó là cần phải xây dựng được phương thức canh tác, chế biến mới thích ứng với biến đổi khí hậu thì mới có thể phát triển được ngành cà phê bền vững như mục tiêu đặt ra./.