Đha nuôr Giẻ-Triêng cóh vel Lao Đu, chr’val Phước Xuân, chr’hoong da ding ca coong Phước Sơn, tỉnh Quảng Nam pa bhlâng loóih lêy cơnh lâng t’coóh A Song Ba, muy t’coóh vel liêm ta níh, zay bhrợ têng, p’too moon đha nuôr vel bhươl pa zum têy bhrợ pa dưr vel bhươl ting t’ngay ting dưr liêm. Đhanuôr cóh đâu ta luôn t’đang moon a đoo cơnh lâng đh’nớc chắp hơnh nắc “ A ma Ba”.

    Zấp bêl cóh vel Lao Đu vêy bh’rợ, k’dâng lêy toong ha dum n’nắc, t’coóh vel A Song Ba buôn cắh choom bệch. Zấp bêl cơnh đêếc, đha nuôr Giẻ- Triêng cóh vel Lao Đu, chr’val Phước Xuân, chr’hoong da ding Phước Sơn, tỉnh Quảng Nam pa bhlâng loóih lâng bh’rợ lêy t’coóh Ba glúh tơợ đong  bêl a tứch cóh vel tơợp t’căr, tước đong rông đoọng ra văng đợ bh’rợ k’noọ bhrợ.

    Chô chr’val Phước Xuân, t’moóh t’coóh A Sông Ba, zấp ngai công đớc râu hanh déh lâng chắp hơnh bêl xay trúih ooy “A ma Ba”. C’moo đâu n’đhơ âi 72 c’moo, n’đhơ cơnh đêếc, t’coóh Ba công dzợ p’zay đơơng âng c’rơ đay đoọng đh’rứa lâng đha nuôr pa zum têy bhrợ pa dưr vel bhươl tr’loó n’căr tr’xăl n’hang ting t’ngay.

    C’moo 1994, t’coóh Ba đh’rứah lâng muy bơr đha nuôr Giẻ- Triêng n’lơơng tước đhăm k’tiếc n’nâu bhrợ t’váih vel đơcs đh’nớc nắc Lao Đu. Cơnh lâng bhriêl g’lăng lâng chr’nắp âng đay, đha nuôr cóh đâu chắp hơnh k’đươi t’coóh bhrợ trưởng vel, k’đơơng k’âng đha nuôr tơợ bêl tơợp bhrợ t’váih vel đoọng ha Lao Đu vêy bơơn cơnh t’ngay đâu. Đha nuôr Giẻ- Triêng cóh Lao Đu ma mông nắc muy za nươr ooy apêê ta la ha rêê chóh ha roo lâng a boo a rong. Pr’loọng đong t’coóh A Song Ba công cơnh đêếc. T’coóh Ba đoọng năl, t’ngay t’mêê chô ooy đâu, pr’ặt tr’mông âng đha nuôr pa bhlâng zr’nắh k’đháp. N’đhơ âi vêy chr’val, chr’hoong ta luôn k’rang tước pr’ặt tr’mông âng đha nuôr Giẻ - Triêng, pa bhlâng cóh bh’rợ t’bil ha ul pa xiêr đha rựt, t’bil k’bang chữ…, n’đhơ cơnh đêếc pr’ặt tr’mông âng dha nuôr cóh đâu công dzợ bấc râu zr’năh k’đháp, ta bhúch xr’dô. Cơnh lâng muy cha nắc trưởng vel, t’coóh Ba lướt p’too moon đha nuôr tr’xăl c’lâng bh’rợ bhrợ têng, tơợ chóh ha roo cóh ha rêê buôn bil hân noo dzang chóh ha roo ruộng. t’coóh Ba moon: chr’val, chr’hoong ta luôn k’rang tước pr’ặt tr’mông âng đha nuôr, n’đhơ cơnh đêếc ahêê cắh choom muy ặt g’nưm, nắc ma năl dưr z’lấh. tu cơnh đêếc đợ apêê t’coóh t’ha cơnh t’coóh nắc choom bhrợ gương lâng vêy trách nhiệm p’too moon vel bhươl tr’pác tr’zooi bh’rợ za zum. Moon nắc bhrợ, t’coóh Ba âi lướt l’lăm tal prứah, bhrợ bha nậ đác cha hooi ooy ruộng. đhị đhăm k’tiếc ha rêê tcoóh chóh apêê a bhoo, a rong, a tuông… Đha nuôr bơơn lêy bh’nơơn âng t’coóh Ba bơơn nắc công ting zooi bhrợ têng. T’coóh A Sông Ba xay moon: 10 c’moo ting bhrợ trưởng vel Lao Đu, t’coóh p’rơơm kiêng vel vêy muy bêệ trường nhâm mâng đoọng ha ca coon cha chau cóh vel bơơn học hành liêm ta níh: “Tơợ c’moo 1994 xiêr ooy đâu bhrợ t’váih vel ma mông, a cu bhrợ trưởng vel âi p’too moon đha nuôr bhrợ têng trường học lâng p’oo ra dzul. Xang n’nắc p’too moon bhrợ lâng n’loong, plăng ch’loọn. pa chắp lêy râu zr’năhs k’đháp âng đha nuôr, a cu rơơm kiêng ca coon cha chau bơơn học hành liêm ta níh. C’moo 2012, đhr’nong trường cơnh cr’noọ âi bơơn dưr vaih cóh Lao Đu.”

    Chr’val Phước Xuân nắc muy cóh 2 chr’val bơơn chr’hoong Phước Sơn chơớih pay chr’val tơợp bhrợ têng vel bhươl t’mêê cr’chăl 2010-2015. N’đhơ pr’ặt tr’mông dzợ bấc râu zr’nắh k’đháp, n’đhơ cơnh đêếc t’coóh Ba công cắh  pa chắp râu rí bêl pay đoọng k’tiếc ha rêê âng đay bhrợ trường học. T’coóh Ba xay moon: “Acu pa chắp lêy tơợ râu zr’nắh xr’dô âng đha nuôr, xang n’nắc nhà nước âi k;rong bhrợ trường Tiểu học, acu âi pay đoọng đhăm k’tiếc ha rêê âng pr’loọng đong đoọng bhrợ pa dưr trường học ha ca coon cha chau brương tr’nu. Nhà nước vêy t’moóh acu vêy k’đươi moon Nhà nước chroót pa chô zên, acu moon n’đhoó ặ. Acu pa chắp muy cha ăncs chroi đoọng m’bứi c’rơ âng đay đoọng bhrợ pa dưr vel đong, k’tiếc k’ruung ting t’ngay ting dưr liêm ca van.”

    Ma mông cóh Lao Đu âi lấh 20 hân noo ha rêê, zấp râu bhui har, mốp loom, cr’noọ cr’niêng âng đha nuôr cóh đâu, t’coóh zêng năl ghít. Tu cơnh đêếc, t’coóh cắh m’bứi a ốt pang ra bêl quyết định pay đoọng đhăm k’tiếc ha rêê âng đay đoọng bhrợ trường học. T’coóh A Vòng, vel Lao Đu, chr’val Phước Xuân đoọng năl: “Bêl ahây t’mêê bhrợ t’váih vel, đha nuôr zr’năhs k’đháp bhlâng. Đươi vêy râu p’too moon, k’đơơng k’âng âng ama Ba tu cơnh đêếc, đha nuôr âi vêy ha dưr. A ma Ba lướt p’too moon zấp pr’loọng đong, zấp cha nắc bhrợ ruộng cắh choom pa hư crâng, chóh bấc râu chr’nóh choom cha, zư lêy pa liêm đong xang ta léh, p’too moon ca coon cha chau t’bhlâng học hành. Đha nuôr cóh đâu pa bhlâng chắp hơnh ama Ba. Ama ba nắc ma nứih lướt l’lăm, t’coóh vel liêm ta níh boóp moon têy bhrợ. Nâu câi cóh vel Lao Đu, apêê p’niên zêng bơơn lướt học. bấc ngai âi dưr bhrợ cán bộ, giáo viên lứch. Đha nuôr doó dzợ ngai ha ul.”

    Moon ooy t’coóh vel A Sông Ba, t’coóh Mai Văn Nghiệp, Phó Chủ tịch UBND chr’val Phước Xuân xay moon: Boóp p’rá âng t’coóh Ba cơnh lâng đha nuôr âi zooi bấc râu ha chính quyền chr’val cóh bh’rợ p’too moon đha nuôr ma mông lâng bhrợ têng ting pháp luật, t’bhlâng t’bil ha ul pa xiêr đha rựt công cơnh bhrợ pa dưr cơ sở hạ tầng cóh vel đong: “A Sông Ba nắc muy tấm gương điển hình cóh bhrợ pa dưr vel bhươl t’mêê công cơnh chroi đoọng ha đha nuôr vel bhươl. Xoọc đâu A ma Ba nắc muy t’coóh vel bấc ngai chắp, liêm ta níh bơơn đha nuôr cóh đâu chắp hơnh. Cơnh lâng đợ râu xa nay âng chr’val xiêr ooy vel xay bhrợ lum zr’nắh k’đháp zêng ga vớh ama Ba zooi xay bhrợ. Pa bhlâng nắc cóh đâu, t’coóh vel pa bhlâng chr’nắp, đha nuôr xơợng boóp t’coóh vel lấh mơ xơợng boóp cán bộ.”

    Tu t’coóh đhur, t’coóh A Sông Ba zước cắh dzợ k’đhơợng bhrợ trưởng vel, n’đhơ cơnh đêếc đha nuôr Lao Đu công dzợ lêy pr’dưr pr’dzoọng âng muy cha nắc t’coóh zấp t’ngay lướt p’too moon đha nuôr. T’coóh Ba lướt p’too moon đha nuôr Giẻ -Triêng vel Lao Đu t’bhlâng bhrợ têng cha pa dưr tr’mông tr’mêếh; p’too moon ca coon chau tước trường pa choom cr’liêng chữ, oó đơớh pay k’díc k’điêl lâng ting pấh bhrợ pa dưr vel bhươl t’mêê… Cơnh lâng râu chroi đoọng n’đhơ cắh âi nắc pa bhlâng bấc, n’đhơ cơnh đêếc t’coóh Ba âi pa dưr loom luônh t’bhlâng, ting pấh bhrợ pa dưr vel bhươl t’mêê cóh vel đong. Cơnh lâng râu chroi đoọng n’nắc, t’coóh vel A Sông Ba âi bơơn đớp Bằng khen âng Thủ tướng Chính phủ lâng bấc hun ch’ner n’lơơng âng chính quyền vel đong cher đoọng./.

GIÀ LÀNG A SÔNG BA

( A Lăng Lợi)

     Đồng bào Giẻ -Triêng ở thôn Lao Đu, xã Phước Xuân, huyện miền núi Phước Sơn, tỉnh Quảng Nam rất đỗi thân quen  với ông A sông Ba, một già làng mẫu mực, hăng say với công việc, vận động bà con thôn bản chung tay xây dựng thôn bản ngày càng khởi sắc. Bà con nơi đây luôn gọi ông với một cái tên đầy kính trọng và quý mến là“Bố Ba”.

    Mỗi khi trong thôn Lao Đu có việc, hầu như suốt đêm hôm đó, già làng A Sông Ba thường khó chợp mắt. Mỗi lần như vậy, đồng bào Giẻ -Triêng ở thôn Lao Đu, xã Phước Xuân, huyện miền núi Phước Sơn, tỉnh Quảng Nam rất đỗi thân quen với việc nhìn thấy ông Ba ra khỏi nhà vào thời điểm con gà đầu tiên trong thôn cất tiếng gáy, đến nhà rông để chuẩn bị những công việc cần làm.

    Về xã Phước Xuân, hỏi thăm ông A Sông Ba, ai cũng dành những lời khen ngợi và yêu mến khi nói về “ Bố Ba”. Năm nay tuy đã 72 tuổi, nhưng ông Ba vẫn cống hiến sức mình để cùng bà con chung tay  xây dựng thôn bản thay da đổi thịt từng ngày.

    Năm 1994, ông Ba cùng một số hộ đồng bào Giẻ-Triêng khác đến mảnh đất này lập làng đặt tên là Lao Đu. Với tính năng nổ và uy tín của mình, bà con nơi đây tín nhiệm bầu ông Ba làm trưởng thôn, dìu dắt bà con từ thời điểm lập làng để rồi Lao Đu có được như hôm nay. Bà con Giẻ- Triêng ở Lao Đu sống chủ yếu dựa vào mấy đám rẫy trồng lúa và hoa màu. Gia đình ông A Sông Ba cũng vậy. Ông Ba cho biết, ngày mới lập làng, cuộc sống của bà con vô cùng gian khó. Mặc dù có xã, huyện luôn quan tâm đến đời sống của đồng bào Giẻ- Triêng, nhất là trong việc xóa đói giảm nghèo, xóa mù chữ…, nhưng cuộc sống của bà con nơi đây vẫn còn nhiều thiếu thốn và chật vật. Với một cương vị là trưởng thôn, ông Ba đi vận động bà con thay đổi phương thức sản xuất, từ trồng lúa trên rẫy hay mất mùa sang trồng lúa dưới nước ( ruộng). Ông Ba bảo: xã, huyện luôn quan tâm đến đời sống đồng bào, nhưng mình không nên ỷ lại mà phải tự vươn lên. Cho nên những người già làng như ông phải gương mẫu và có trách nhiệm động viên thôn bản chia sẻ công việc chung. Nói là làm, ông Ba đã xung phong đi khai hoang đắp thủy lợi làm ruộng. Trên đất rẫy ông trồng các loại hoa màu như bắp, sắn, đậu… Bà con nhìn thấy kết quả thu được của ông Ba rồi cũng dần dà làm theo. Ông  A Sông Ba bộc bạch: 10 năm từng làm trưởng thôn Lao Đu, ông luôn ao ước có một ngôi trường kiên cố để cho con cháu  trong thôn được học hành đàng hoàng: “Từ năm 1994 xuống đây lập làng, bố làm trưởng thôn đã vận động bà con xây dựng trường học bằng tre nứa lồ ô. Sau đó vận động làm bằng gỗ. Nghĩ về sự cực khổ của bà con, bố mong muốn con cháu được học hành đàng hoàng. Năm 2012 ngôi trường ước mơ đã mọc lên giữa thôn Lao Đu rồi.”

    Xã Phước Xuân là một trong 2 xã được huyện Phước Sơn chọn xã điểm thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng xã nông thôn mới giai đoạn  2010-2015. Mặc dù, cuộc sống còn nhiều khó khăn, thế nhưng ông Ba vẫn không ngần ngại hiến đất rẫy nhà mình để xây dựng trường học. Ông Ba chia sẻ: “Bố nghĩ từ khổ cực của bà con, rồi nhà nước đưa đầu tư xây trường học Tiểu học, bố đã xung phong hiến miếng đất rẫy nhà bố để xây dựng trường học cho con cháu tương lai. Nhà nước có hỏi bố có yêu cầu Nhà nước trả tiền cho bố, bố bảo thôi. Bố nghĩ mỗi người góp phần nhỏ bé của mình để xay dựng đất nước, xây dựng quê hương mình ngày càng giàu đẹp.”

   Sống ở Lao Đu đã qua hơn 20 mùa rẫy rồi, mọi vui buồn hay khó khăn của bà con ở đây ông Ba đều đã thấu. Bởi thế, ông không một chút so đo khi quyết định hiến mảnh đất rẫy của mình để xây trường học. Ông, A Vòng, thôn Lao Đu, xã Phước Xuân cho biết:  “Trước đây mới lập làng, bà con khổ cực lắm. Nhờ sự vận đồng, dìu dắt của bố Ba nên bà con đã có phần đi lên, bố Ba đi vận động từng người từng nhà làm ruộng không phá rừng, trồng nhiều loại cây ăn được, giữ gìn vệ sinh chung, vận động con chau cố gắng học hành. Bà con nơi đây rất kính trọng và yêu mến bố Ba. Bố Ba là người tiên phong đi đầu, già làng gương mẫu miếng nói tay làm. Bây giờ ở thôn Lao Đu các trẻ đều được đi học đầy đủ. Nhiều người đã trở thành cán bộ, giáo viên hết. Bà con không còn hộ nào thiếu ăn nữa.”

    Nói về già làng A Sông Ba, ông Mai Văn Nghiệp, Phó Chủ tịch UBND xã Phước Xuân nhận xét: Tiếng nói của già Ba với dân làng đã giúp ích rất nhiều cho chính quyền xã trong việc vận động người dân sống và làm việc theo pháp luật, tích cực xóa đói giảm nghèo cũng như xây dựng cơ sở hạ tầng ở địa phương. “A Sông Ba là một tấm gương điển hình trong xây dựng nông thôn mới cũng như đóng góp cho cộng đồng dân cư. Hiện nay bố Ba là một già làng uy tín mẫu mực được cộng đồng nhân dân ở đây tin tưởng. Đối với những vấn đề  của xã xuống thôn triển khai mà gặp khó khăn đều nhờ bố Ba giúp đỡ giải quyết. Đặc biệt ở đây, già làng uy tín có vai trò rất quan trọng, bà con nghe lời già làng hơn là lời cán bộ.”

    Do tuổi già, sức yếu, ông A Sông Ba xin rút chức trưởng thôn, nhưng bà con thôn Lao Đu vẫn thường thấy bóng của một cụ già hăng say, nhiệt tình với công việc. Già Ba đi vận động bà con Giẻ-Triêng thôn Lao Đu tăng gia sản xuất, phát triển kinh tế gia đình; khuyên bảo con cháu đến trường học cái chữ, tránh nạn tảo hôn và hiến đất xây dựng nông thôn mới.... Với những đóng góp tuy chưa phải là lớn, nhưng già Ba đã khơi dậy tinh thần tự giác, tích cực tham gia chương trình xây dựng nông thôn mới ở địa phương. Với sự đóng góp đó, già làng A Sông Ba đã nhận được Bằng khen của Thủ tướng Chính phủ và nhiều phần thưởng của chính quyền địa phương khen tặng./.