Tết Đinh Dậu c’moo đâu, g’lúh tr’nợơp đhanuôr acoon cóh đhị vel Cát lâng vel Trỉa, chr’val Hướng Sơn, chr’hoong Hướng Hoá, tỉnh Quảng Trị bhui har bêlđiện lưới k’tiếc k’ruung ơy chô tước vel đong. Điện chô, pr’ắt tr’mông âng đhanuôr bhui har lấh mơ. Bấc pr’loọng đong r’rộ r’răm lướt câl săm ti vi, tủ lạnh, gọ điện… đoọng đươi dua.  Tết nâu, vel bhươl zr’lụ da ding k’coong Hướng Hoá bhrưưng ang, đhanuôr bhui har t’pấh tết.

        Tợơ lấh bơr pêê t’ngay ơy vêy điện ang âng k’tiếc  k’ruung chô tước vel bhươl, bấc pr’loọng đong đhanuôr ta zước câl săm pr’đươi điện. T’coóh Hồ Văn Đàn, trưởng vel Trỉa pa cắh moon, đhanuôr câl ti vi, câl đài, câl tủ lạnh, chr’đhí điện đoọng đươi dua. Xang đếêc nắc câl t’bấc bóng đèn đoọng dông cóh đong, cóh hiên, pa liêm pa chăm bàn thờ hơnh déh c’moo t’mêê. Pr’loọng đong t’coóh Đàn bhui har lấh mơ. Díc điêl t’coóh pay zên pa câl a rong đoọng câl tivi màu lêy đoọng sướng mắt, câl luôn gọ vị điện oó pa chuynh óih zệê chr’na zập t’ngay. T’coóh Đàn dzợ xay moon lâng đhanuôr cóh vel chroi k’rong zên câl máy dziếu đác pay tợơ k’ruung chô ooy đong, xây bệê đớc đác đoọng zập ngai ting đươi dua oó lướt guy pay đác tợơ ch’ngai dzợ. Apêê a mế tợơ lang a hay cắh ơy bơơn lêy điện ang, k’đhợơng bóng điện pứih têy, xang nắc tớt lêy bóng điện n’nặc k’nặ ca ay mắt. T’coóh Hồ Văn Đàn ch’ol ooy piing tủ, đhị đớc đhâu bắt môn, nâu kêi nắc đớc bhrợ n’cir: “Điện t’mêê ơy bhrợ bấc rẩut’xăl liêm, bắt ang cóh prang đong. Lâng c’la cu nắc câl săm pa xoọng cha đhí, ha y nắc câl ti vi đoọng ha pr’loọng đong đoọng lêy thời sự, bơơn năl xã hội nâu cơnh đi cơnh tốh, lêy cơnh apêê bhrợ têng cha đoọng ting pa choom bhrợ têng.”

       T’ngay vêy điện ang, bh’rợ clóh cha néh âng pân đil đhị vel nắc doó dzợ ga lếêh, tu cóh vel ơy vêy máy xát ha roo. Đhanuôr nắc ta đh’rứah đương cha néh bơơn ta xát yêm đha hum. Máy nâu choom xát k’ha riêng ký cha néh doó choom bil ga lếêh lấh đấh tước k’ha riêng chu t’ping lâng ng’clóh. P’loon đhị máy xát xoọc pa bhrợ, apêê pân đil nắc ắt bha bhụ pa prá, xa xay ooy điện ang. Vêy đoo a moó t’mêê câl gọ vị điện nắc moon zệê a vị yêm lấh, doó choom cát lâng doó chếêc đương lêy cơnh zệê cóh t’pếêh óih, muy rao cha néh xang t’mọot ooy gọ, cắm điện, đị đhị zệê chệên nắc xang, tước bêl chệên nắc vắc cha. Vêy ngai a moó nắc moon, tợơ bêl vêy điện nắc k’díc đay doó lấh lứơt âm a lắc lâng pa zay pa bhrợ chếêc bơơn zên đoọng câl ti vi đọong lêy.

        Điện ơy chô, prang vel bhươl bhrưưng ang. Học sinh doó đọc sách đhị za al ang âng đhâu bắt. Điện ang tợơ đong tước ooy c’riing. Tợơ đâu, pr’ắt tr’mông âng đhanuôr nắc liêm ang lấh. T’mêê vêy điện, a moó Hồ Thị Tâm ắt đhị vel Cat xăl radio t’mọot pin cơnh c’xu nắc câl âng t’mêê t’boọ lâng điện đoọng dua. Cơnh đếêc, a moó n’jứah bhrợ têng bh’rợ cóh đong, n’jứah xợơng đài toong t’ngay doó k’rang lứch pin. Ca coon âng a moó doó học bài lâng đhâu đhị zập ra dưm dzợ đươi vêy điện ang, pleng t’ngay nắc ting zooi ca căn bhrợ têng bh’rợ cóh đong xang, a moó Tâm xay moon: “Bêl cắh ơy vêy điện ang, pr’ắt tr’mông âng đhanuôr zr’nắh k’đháp bhlầng. Râu muy, bêl ca coon lướt học nắc ha dưm cắh bơơn học bài tu cắh vêy điện ang. Râu bơr nắc bêl lướt pa bhrợ ha rêê nắc cha cha hu bu tợơ đấh, ha dang cha zi lưa nắc k’năm cắh choom lêy râu rị. Đhanuôr lướt pa bhrợ chô ga lếêh ga lêêng, ha dang đong n’đoo vêy tivi nắc bơơn lêy, nắc cung râu liêm buôn, apêê ca coon bơơn học bài zập zêng.”

       2 vel Cát lâng Trỉa âng chr’val Hướng Sơn, chr’hoong Hướng Hoá ắt đhị zr’lụ k’noong k’tiếc. Tợơ trung tâm chr’hoong Hướng Hoá moọt đanh lấh m’pâng t’ngay, c’lâng k’tốch zr’nắh k’đháp, lướt dzung k’zệt cây số. Hân noo boo nắc k’đháp zr’nắh lấh mơ. Đọong vêy điện lưới quốc gia chô tước vel bhươl, nắc đoọng a ngọon xó đắh da ding. Đhr’năng bhrợ têng cung lưm bấc râu k’đháp k’ra, pr’đươi âng đơơng cung cắh choom ta âng.

       X’rịa c’xêê 12/2016, bh’rợ âng đơơng điện vel Trỉa lâng vel Cát, chr’val Hướng Sơn, chr’hoong Hướng Hoá nắc ơy vêy điện ang. Nâu đoo nắc bơr vel x’rịa vêy điện ang, bhrợ têng xang 100% vel bhươl đhị tỉnh Quảng Trị vêy điện lưới Quốc gia. Điện chô tước vel căh muy bhrợ tr’xăl pr’ắt tr’mông tinh thần âng đhanuôr liêm lấh nắc dzợ bhrợ pa dưr muy c’lâng ca van ca bhộ. Đhanuôr đấh k’chụt lơi ha ul đha rựt ắt g’bọ tợơ a hay. Vêy điện, bh’nơơn pa bhrợ nắc ting ha dưr. T’coóh Phan Văn Vĩnh, Phó Gíam đốc Công ty Điện lực Quảng Trị đoọng năl: “Tỉnh Quảng Trị zập prang ơy vêy điện ang. Đọong zúp zooi đhanuôr cóh đhr’năng đươi dua điện ang nắc ngành điện vel đong ơy âng đơơng đoọng ha đhanuôr bảng điện lâng bơr pêê bóng đèn. Đhi noo cán bộ ngành điện xay moon đoọng đhanuôr năl cơnh đươi dua đoọng tệêm ngăn, k’bớch.”

        Điện ang chô ooy vel bhươl nắc pa cắh muy pr’ắt tr’mông liêm choom lấh đoọng ha đhanuôr cóh da ding k’coong k’noong k’tiếc. Lâng đhanuôr cóh đâu, t’ngay n’đoo vêy điện ang, t’ngay đếêc bhui har cơnh Tết./.

TẾT Ở BẢN CUỐI CÙNG CÓ ĐIỆN

Thanh Hiếu

     Tết Đinh Dậu năm nay, lần đầu tiên đồng bào dân tộc thiểu số ở thôn Cát và thôn Trỉa, xã Hướng Sơn, huyện Hướng Hóa, tỉnh Quảng Trị rất vui khi điện lưới quốc gia đã về tận nhà. Điện về, cuộc sống của bà con tươi vui hơn. Nhiều gia đình náo nức ra phố mua sắm tivi, tủ lạnh, nồi cơm điện... về sử dụng. Tết này, bản làng vùng cao huyện Hướng Hóa bừng sáng, đồng bào nô nức đón xuân sang.  

      Chỉ vài ngày sau khi điện lưới quốc gia về bản, nhiều hộ dân ở thôn Cát và thôn Trỉa, xã Hướng Sơn, huyện Hướng Hóa, tỉnh Quảng Trị rủ nhau đi mua sắm đồ điện. Ông Hồ Văn Đàn, trưởng thôn Trỉa khoe rằng, bà con mua tivi, sắm cái đài, mua tủ lạnh, quạt máy, nồi cơm điện để phục vụ sinh hoạt. Rồi sau đó mua thêm nhiều bóng đèn treo trong nhà, ngoài hiên, trang trí bàn thờ chào đón năm mới. Gia đình ông Đàn cũng nhộn nhịp hẳn lên. Vợ chồng ông lấy tiền bán sắn mua cái tivi màu xem cho sướng con mắt, tậu luôn cái nồi cơm điện khỏi phải nhóm lửa nấu cơm mỗi ngày. Ông Đàn còn bàn với bà con trong bản góp tiền mua cái máy bơm dẫn nước từ con suối về, xây bể nước dự trữ để mọi người khỏi vất vả đi gánh nước xa. Mấy mế cả đời mới thấy bóng điện, cầm cái bóng nóng rang cả tay, rồi say sưa ngắm nghía đến nỗi mắt nhòe đi vì chói. Ông Hồ Văn Đàn chỉ lên nóc tủ, nơi có chiếc đèn dầu bảo rằng, giờ đây nó chỉ còn là vật kỷ niệm: “Vấn đề điện mới có làm thay đổi, thắp sáng trong gia đình. Riêng bản thân tôi chuẩn bị mua sắm thêm quạt, sắp tới mua tivi cho gia đình để xem thời sự, biết được xã hội thế này thế kia, xem cách họ làm ăn để gia đình học tập thêm.”

       Ngày có điện, công việc giã gạo của phụ nữ ở bản mỗi sáng không còn nặng nhọc nữa bởi đầu bản đã mọc lên chiếc máy xay lúa. Bà con chỉ cần đến chỗ máy xay này chờ những mẻ gạo thơm ngon. Chiếc máy xay có thể xay hàng trăm ký gạo mà không tốn sức lực, tốc độ nhanh hơn cả trăm lần giã thủ công. Tranh thủ lúc máy xay xát hoạt động, mấy phụ nữ thảnh thơi xúm lại bàn râm ran về cái điện nó tốt, nó hay như thế nào. Có chị vừa sắm được nồi cơm điện khoe rằng nấu cơm ngon hơn, không bị cháy và không phải canh chừng bếp mà chỉ cần vo gạo, cắm điện, bật nồi và đợi cơm chín. Có chị lại khoe từ khi có điện, chồng mình đã bớt uống rượu và làm việc nương rẫy nhiều hơn chỉ vì muốn kiếm nhiều tiền mua cái tivi để xem.

       Điện về, cả bản sáng trưng. Học sinh đã thôi mỏi đôi mắt khi đọc sách dưới ánh đèn dầu. Điện sáng từ trong nhà sáng ra đường, ngõ ngách. Từ đây, cuộc sống của đồng bào sẽ tươi sáng, văn minh hơn. Vừa có điện, chị Hồ Thị Tâm ở thôn Cát thay ngay cái radio chạy pin bằng một chiếc radio mới sử dụng điện. Như thế, chị vừa làm việc nhà, vừa nghe đài cả ngày mà không sợ hết pin. Con của chị từ nay sẽ được học bài mỗi đêm nhờ có đèn điện sáng, ban ngày dành thời gian phụ giúp cha mẹ việc nhà. Chị Tâm chia sẻ: “Khi chưa có điện, đời sống của bà con rất vất vả. Thứ nhất khi con đi học thì buổi tối không học được bài vì không có điện. Thứ hai là khi đi làm rẫy về phải ăn cơm tối thật sớm, nếu ăn muộn trời tối sẽ khó khăn. Bà con đi làm về mệt nhọc, nếu nhà nào có tivi thì xem được, đó cũng là thuận lợi, con cái được học bài đầy đủ.”

        2 thôn Cát và Trỉa của xã Hướng Sơn, huyện Hướng Hóa nằm ở vùng biên giới. Từ trung tâm huyện Hướng Hóa đi vào mất hơn nửa ngày, đường sá đi lại rất khó khăn, phải đi bộ hàng chục cây số. Mùa mưa thì việc đi lại gặp nhiều trở ngại, ách tắc. Để có đường điện lưới Quốc gia vào bản, phải đưa dây xuyên qua núi cao, băng rừng sâu. Quá trình thi công gặp nhiều khó khăn, phương tiện vận chuyển không dễ gì vào được.

        Cuối tháng 12/2016, công trình cấp điện thôn Trỉa và thôn Cát, xã Hướng Sơn, huyện Hướng Hóa đã được đóng điện. Đây là hai thôn bản cuối cùng có điện, hoàn thành mục tiêu 100% thôn bản ở tỉnh Quảng Trị có điện lưới Quốc gia. Điện về bản không chỉ làm thay đổi đời sống tinh thần của người dân mà còn mở ra một khát vọng làm giàu. Bà con mong sớm đẩy lùi cái đói, cái nghèo đeo bám bấy lâu nay. Có điện, hiệu quả sản xuất sẽ không ngừng tăng lên. Ông Phan Văn Vĩnh, Phó Giám đốc Công ty Điện lực Quảng Trị cho biết: “Tỉnh Quảng Trị đã xóa những thôn bản trắng về điện. Để hỗ trợ bà con trong quá trình sử dụng điện thì ngành điện địa phương đã cung cấp cho bà con thêm bảng điện và một số bóng đèn. Anh em cán bộ ngành điện giải thích thêm cho người dân làm thế nào sử dụng điện an toàn, tiết kiệm.”

      Điện về đánh dấu bước ngoặt tươi sáng, văn minh trong đời sống đồng bào nơi rẻo cao biên giới. Với người dân nơi đây, ngày nào có điện, ngày đó vui như Tết./.