Thành cổ Quảng Trị - thị xã Quảng Trị cóh 81 t’ngay ha dum hân noo ch’noong c’moo 1972 nắc vêy ta xay moon ngoọ cơnh ch’đhung bom. M’bứi bhlâng zập t’ngay, arọp đoọng 150- 170 chu bhuông păr phản lực, 70- 90 chu bhuông păr B52 đoọng p’tộ bom lêệng c’chêệt. Thị xã k’tứi n’nâu đương zâl lâng 328 r’bhâu tấn bom cha rắh, ma mơ lâng c’rơ pa hư âng 7 p’nong bom nguyên tử nắc Mỹ p’tộ ooy Nhật Bản c’moo 1945. Thị xã k’tứi n’nâu nắc ắt đhị toor k’ruung Thạch Hãn nắc lứch ta ra li. Lấh 40 c’moo tơợ t’ngay ta pa chô, tơợ râu bil bal, zr’nắh k’đháp, thành cổ Quảng Trị ơy dưr váih cớ. Bha ar xrặ âng PV Đình Thiệu ắt đhị miền Trung.

T’coóh Nguyễn Văn Tấn, c’moo đâu k’nặ 80 c’moo, ắt mamông cóh đhr’nong đông k’tứi đhị c’lâng Trần Hưng Đạo, thị xã Quảng Trị, hay gít pa bhlâng đợ c’xêê c’moo bil bal, zr’nắh xr’dô âng vel đông đay. Hân noo ch’noong c’moo 1972, thị xã Quảng Trị vêy ta pa chô cắh mơ đanh nắc súng pr’tóh cớ. đhanuôr nắc vêy ta pa tơơi tước ooy zr’lụ têêm ngăn, ha mơ dzợ nắc lơi đông đác, xó mút bấc ooy đoọng g’đéch cha rắh. Thị xã cóh toor k’ruung Thạch Hãn nắc ắt cóh óih cha rắh. t’coÓh Nguyễn Văn Tấn hay cớ: bêl bộ đội k’nặ mót, thị xã Quảng Trị liêm pr’hay bhlâng, gâm ngút âng t’nơơm phượng vĩ lâng lấh 1 bhan đhr’nong đông, nắc xang 81 t’ngay ha dum nắc lứch ta ra li:

Bêl t’mêê vêy ta pa chô, a cu chô ooy đâu cắh dzợ vêy đhr’nong đông hân đoo, lứch muy gạch ha voóh. Đhị m’pâng c’lâng nắc lứch bhơi xấc, zập đhị công vêy boọng bom. Nắc đhiệp muy trường Bồ Đề doọ ha rập, zập râu lứch ta ra li. Tước nâu cơy đông dal tầng vêy ta bhrợ têng, tr’xăl bấc pa bhlâng.

Thành cổ Quảng Trị bêl ahay nắc muy chiến trường zr’nắh xr’dô pa bhlâng bấc aham lâng óih. K’r’bhâu chiến sĩ grơơ k’rơ zâl arọp, chêết bil đhị đâu. Aham cr’hậu âng apêê anoo tr’clai cóh cr’loọng k’tiếc cắh choom bil lâng c’xêê c’moo. Đhị bảo tàng Thành cổ Quảng Trị nắc dzợ ha âu đớc, p’cắh pr’đươi âng liệt sĩ Lê Văn Huỳnh. NgoỌ cơnh n’năl ađay cắh mamông, a noo ơy xrặ thư pa gơi ooy đông cơnh đâu: K’coon âng a mế ơy lướt ch’ngai, đớc lơi râu da dô ha mế bấc pa bhlâng cóh lang acoon manuýh. Acoon n’năl gít lang a mế nắc zr’nắh xr’dô bấc, bấc râu rơơm kiêng băn par pậ banh k’coonh, ha dợ tu k’tiếc k’ruung vêy chiến tranh, a mế ơi nắc dzụt đác mắt đoọng lang doọ choom đhưr t’coóh, ắt mamông tước t’ngay haanh déh chiến thắng… Cơnh đêếc a mế ơ, oó lấh k’rang loom, nắc ng’lêy k’coon ơy mamông tơợt lang đoọng ha k’tiếc k’ruung ha y chroo.

Hay chơợ đồng đội, xang chiến tranh, t’coóh Nguyễn Thanh Bình, bêl ahay nắc chiến sỹ zư lêy Thành cổ Quảng Trị ắt cóh đhăm k’tiếc n’nâu, bhrợ têng cr’noọ chêếc lêy ping xal liệt sĩ lâng chóh t’nơơm n’loong bhrợ gâm ngút đoọng ha ra vai âng đồng đội. đhị c’cir thành cổ Quảng Trị, t’coóh Bình ơy chóh, zư lêy bhươn t’nơơm chr’nóh cơnh k’tiếc k’ruung hêê, vêy ta ra pặ tơợ 81 t’nơơm vạn tuế, p’cắh đoọng ha 81 t’ngay ha dum zư lêy Thành cổ. t’coóh Bình xay truíh: đồng đội đoo cóh xoọc đêếc mót ooy chiến trường nắc dzợ p’niên, đơơng âng bấc râu cr’noọ lâng râu rơơm kiêng. Vêy ngai cắh loon chọm ooy xoọc âng pân đil, mót g’lúh tr’penh nắc lấh chêết bil. Zr’nắh k’đháp cơnh đêếc nắc doọ k’pân. T’coóh Nguyễn Thanh Bình xay moon, xang chiến tranh thị xã Quảng Trị bil bal, cắh dzợ vêy t’nơơm n’loong n’đoo nắc ađoo chóh bấc t’nơơm n’loong đoọng ha thành cổ:

Rơơm kiêng đhăm k’tiếc n’nâu oó dzợ váih a ngon nam a chông, cắh dzợ vêy boọng bom, nắc rơơm kiêng dưr vaíh bhươn pô. Tơợ đêếc, acu vêy cr;’noọ cắh đoọng muy thị xã cơnh đâu. Nắc chóh t’bấc t’nơơm n’loong, tr’nơớp nắc đợ t’nơơm n’loọng gâm ngút bhrợ pa liêm đoọng ha thị xã, hay k’noọ apêê anh hùng liệt sĩ.

Nâu cơy, râu n’léh âng bh’rợ lêệng c’chêết cóh 81 t’ngay ha dum n’nắc nắc dzợ gít cóh trường Bồ Đề ắt đhị c’lâng Trần Hưng Đạo. Trường n’nâu nắc Hội phật giáo Quảng Trị bhrợ têng cóh c’moo 1959. Cóh 81 t’ngay ha dum zr’nắh xr’dô, trường Bồ Đề dưr váih zr’lụ đương zâl arọp chr’nắp âng quân hêê, zâl k’ha riêng g’lúh túh zâl âng arọp. Lấh 40 c’moo ahay, tỉnh Quảng Trị zư lêy trường n’nâu vêy bấc n’léh râu pa hư âng bom cha rắh, xay p’cắh chêết bil, zr’nắh xr’dô âng chiến tranh.

Thành cổ nâu cơy nắc dưr váih lâng bấc bh’rợ chr’nắp liêm nhâm. Cóh pazêng boọng bom, boọng pháo ơy dưr váih pr’hom t’viêng âng bhươn t’nơơm chr’nóh. Thành cổ Quảng Trị dưr váih c’cir lịch sử k’tiếc k’ruung. Muy bảo tàng 2 tầng vêy ta bhrợ têng đhị m’pâng thành cổ zư đớc pazêng râu pr’đươi chr’nắp cóh muy cr’chăl zr’nắh xr’dô, chêết bil âng quân lâng đhanuôr hêê. Muy Đài tưởng niệm pazêng apêê anh hùng liệt si nắc ta bhrợ têng ngoọ cơnh piing zazum, zập t’ngay vêy bấc manuýh cóh prang k’tiếc k’ruung chô bắt hương hay chơợ.

Xoọc đâu, bh’rợ đô thị nắc vêy ta bhrợ t’bhứah cóh 2 n’đắh k’ruung Thạch Hãn. Đhị zr’lụ ch’nang chang k’ruung, bêl ahay nắc bộ đội chô k’rong lực lượng lâng dzang k’ruung Thạch Hãn đoọng zâl aropj, zư lêy thành cổ, nâu cơy nắc zr’lụ bhrợ têng đông bhuốih Anh hùng liệt sĩ- đông bhrợ têng bh’rợ bhuốih, ch’nang đoong p’loọng pô lâng Quảng Trường. t’coóh Nguyễn Trí Tuân, Chủ tịch UBND thị xã Quảng Trị xay moon: Thành cổ Quảng Trị dưr váih zr’lụ hay k’noọ ooy apêê bêl ahay bêl chô ooy chiến trường ahay lâng zr’lụ lướt la lêy k’đơơng bấc ta mooi bha lang k’tiếc.

Cóh bh’rợ quy hoạch pa dưr đô thị, k’ruung Thạch Hãn vêy ta lêy nắc zr’lụ m’pâng, zr’lụ t’viêng đoọng k’ruung Thạch Hãn đhị m’pâng thị xã. K’ruung Thạch Hãn vêy ta lêy nắc k’ruung âng cr’noọ ooy apêê ahay, piing xal t’viêng âng đô thị, azi k’noọ nắc bhrợ têng muy đô thị t’viêng đhị toor k’ruung bhrôông

Cóh pazêng t’ngay c’xêê 4 lịch sử, đợ manuýh tơợ zập n’đắh âng k’tiếc k’ruung chô hay k’noọ ooy apêê anh hùng liệt sĩ. Muy bhr’dang dzung, p’rá xa nay âng manuýh lướt chô nắc lứch tr’xin, đhị nang bhơi nhuum n’nâu năl mơ bấc chiến sĩ ắt lâng dưr váih muy pậng râu tr’xăl cóh cr’loọng k’tiếc, râu đác cóh k’tiếc đoọng bhrợ pa dưr vel đông Quảng Trị grơơ k’rơ./.