Đợ đhăm bhươn cao su, crâng keo, tràm vêy ta chóh cóh zr’lụ n’nâu tước c’xêê c’moo pay pa chô nắc cắh choom pay pa chô, bhrợ ha pr’ắt tr’mông âng đhanuôr lum bấc rau zr’nắh k’đháp.

   C’lâng bha lâng lướt ooy zr’lụ pa bhrợ âng đhanuôr cr’noon A2, chr’val Hương Sơn, chr’hoong Nam Đông, tỉnh Thừa Thiên Huế cóh 1 c’xêê n’nâu nắc nong cóh đác, đhanuôr cắh choom lướt mót đoọng pa liêm chr’nóh chr’bêết. Tu nắc tơợ x’rịa c’xêê 12/2016, a bóc đác thuỷ lợi Tả Trạch nắc tơớp pa nong đác tước đhr’năng nong mơ 45 mét đoọng doọ váih túh cóh piíc k’ruung, bhrợ rau tr’pác. T’coóh Trần Xuân Dành, pr’loọng đong ắt cóh cr’noon A2, chr’val Hương Sơn k’rang: Tơợ bêl a bóc đác Tả Trạch pa nong đác nắc bhrợ ha 3 hecta cao su, crâng chóh âng pr’loọng đong crêê rau cắh liêm crêê, muy bơr đhị nắc nong đác lứch hư, c’lâng lướt ooy zr’lụ pa bhrợ nắc lứch nong đác. Cóh cr’chăl n’nâu chr’nắp âng cao su vêy u dzoóc tơợ 18- 20 r’bhâu đồng muy kg dzêệt, nắc đhanuôr cắh choom mót bhrợ têng: “Bêl đác nong nắc đhăm chóh cao su âng pr’loọng đong cu nắc crêê đác nong cóh c’lâng, cắh choom lướt, lướt chiết dzêết cắh vêy ha mơ nắc đác nong. xay moon muy tuần acu chiêết dzêết chơ đơơng tơợ 1,2 tạ tước 1,5 tạ, vêy c’lâng nắc vêy choom đơơng âng, xoọc đâu đác nong ha dang guy chô nắc acu guy lướt c’lâng n’lơơng, nắc ng’lướt tơợ ra diu tước ooy ha bu nắc vêy tước ooy đong.”

     Đoọng lướt mót ooy zr’lụ pa bhrợ, đhanuôr ơy bhrợ c’lâng t’mêê z’lấh da ding A2, zr’nắh k’đháp pa bhlâng. Đoo bêl lướt chiết dzêết đhanuôr nắc guy lướt z’lấh crâng. Lấh n’nắc, muy bơr đhămn cao su, keo… crêê đác nong đanh đươnh, bhrợ ha axậ răng, riáh n’xọ. T’coóh Hồ Thanh Nghi, Chủ tịch UBND chr’val Hương Sơn xay moon: A bóc đác Tả Trạch nắc vêy ta bhrợ têng cóh c’moo 2005 tước nâu cơy bhrợ crêê tước k’ha riêng pr’loọng đong đhanuôr cóh đâu: “Tơợ bêl a bóc đác Tả Trạch pa nong đác, nong tước 45 mét crêê tước ooy k’tiếc pa bhrợ âng đhanuôr, lâng cóh zr’lụ cr’noon 45 nắc muy cr’noon vêy 68 pr’loọng đong cắh choom lướt pa bhrợ. Ooy cr’van cóh k’tuiếc crêê nong bấc pa bhlâng, crêê tước ooy cao su, cram cóh toor k’ruung… Tước nâu cơy lứch ăh boo đác nắc dzợ ắt nong đanh đươnh.”

     Đhanuôr ắt cóh chr’val Hương Sơn, chr’hoong Nam Đông, tỉnh Thừa Thiên Huế ắt mamông bấc bhlâng nắc đươi ooy k’tiếc pa bhrợ, đhr’năng nong đác dưr váih crêê cr’chăl chiết pay dzêết, col keo, bhrợ rau cắh liêm crêê ooy bh’rợ bhrợ cha âng đhanuôr. T’coóh Trần Quốc Phụng, Phó Chủ tịch UBND chr’hoong Nam Đông xay moon: Vel đong ơy ch’mêết lêy, n’năl đhr’năng bh’rợ lâng ta đang moon UBND chr’val Hương Sơn ch’mêết lêy, xay moon đợ đhăm k’tiếc crêê đác nong đoọng vêy đợ bh’rợ chroót pa chô p’xoỌng: “Cóh m’pâng c’xêê 12/2016 a bóc đác Tả Trạch vêy muy g’lúh pa nong đác đoọng zâl túh đoọng ha Huế nắc nong muy bơr đhăm k’tiếc cóh chr’val Hương Sơn. Azi ơy lướt ch’mêết lêy lâng xay moon đợ đhăm crêê tước lâng ta đang moon cơ quan cấp piing lâng UBND tỉnh vêy chính sách zúp zooi đoọng ha đhanuôr. Lâng zr’lụ đác nong, bhrợ c’lâng cắh choom lướt, ta đang moon Công ty Thuỷ lợi 5 âng Bộ Nông nghiệp, công cơnh Ban k’rong bhrợ bha nậ đác âng Sở Nông nghiệp vêy bh’rợ pazum đh’rứah đoọng ch’mêết lêy c’lâng lướt ooy zr’lụ pa bhrợ, ha dang choom nắc bhrợ zung, ha dang cắh nắc ta đang moon bhrợ ngầm đoọng vêy c’lâng lướt ooy zr’lụ pa bhrợ đanh đươnh đoọng ha đhanuôr.”

     A bóc đác Tả Trạch ắt cóh tu k’ruung Hương, vêy ta bhrợ têng cóh c’xêê 11/2005 lâng vêy ta bhrợ têng xang cóh c’moo 2016 lâng đợ zên k’rong bhrợ k’nặ 4 r’bhâu tỷ đồng âng Bộ Nông nghiệp lâng pa dưr pa xớc bhươl cr’noon bhrợ c’la bhrợ têng. Crơ’noọ âng bh’rợ nắc zâl túh đoọng ha k’ruung Hương; đoọng đác đươi cóh pr’ắt tr’mông lâng công nghiệp, bhrợ t’váih đác tưới nhâm mâng đoọng ha zr’lụ đồng bằng k’ruung Hương; p’xoọng đác ch’ngaách ha piíc k’ruung Hương zâl đác k’rịa, pa liêm pa crêê môi trường, zr’lụ jom đác. Hân đhơ cơnh đêếc, bêl bhrợ têng lâng pa nong đác nắc bhrợ rau cắh liêm crêê ha k’r’bhâu pr’loọng đong đhanuôr ắt mamông lâng zr’lụ pa bhrợ đhị zr’lụ a bóc đác. T’coóh Ngô Thông, Giám đốc Ban k’đhơợng lêy lâng k’rong bhrợ thuỷ lợi 5, Bộ Nông nghiệp lâng pa dưr pa xớc bhươl cr’noon, đơn vị c’la bhrợ têng dự án a bóc Tả Trạch, tỉnh Thừa Thiên Huế prá: “Nâu cơy bấc đhăm k’tiếc crêê nong. L’lăm ahay bh’rợ chroót pa chô, pa tơơi chr’nóh chr’bêết bhứah pa bhlâng, vêy cơnh nắc cắh ơy zập prang. T’mêê bêl đêếc ahay tỉnh ơy vêy bh’rợ xay bhrợ đoọng ha bấc pr’loọng đong, cơnh đêếc nắc xay moon cớ đợ pr’loọng đong hân đoo cóh l’lăm ahay ơy ta xay moon nắc cắh ơy ta chroót pa chô nắc vêy ta chroót pa chô, đhị ooy dưr váih t’mêê nắc tỉnh xay moon ooy apêê chr’hoong lêy p’xoọng./.”

THỪA THIÊN HUẾ: HỒ TẢ TRẠCH

 TÍCH NƯỚC GÂY NGẬP, DÂN SẢN XUẤT KHÓ KHĂN

Lê Hiếu

      Hơn một tháng nay, hồ thủy lợi Tả Trạch ở thượng nguồn sông Hương tích nước đến cao trình 45m, khiến nhiều diện tích đất lâm nghiệp của hàng chục hộ dân ở xã Hương Sơn, huyện Nam Đông, tỉnh Thừa Thiên - Huế bị ngập trong lòng hồ. Số diện tích cao su, rừng keo, tràm trồng ở những khu vực này đến tuổi khai thác không thể thu hoạch được, khiến cuộc sống của người dân gặp rất nhiều khó khăn. 

     Con đường “độc đạo” dẫn vào khu sản xuất của người dân thôn A2, xã Hương Sơn, huyện Nam Đông, tỉnh Thừa Thiên - Huế gần 1 tháng nay bị ngập nước, người dân không thể vào chăm sóc cây trồng. Nguyên nhân là từ cuối tháng 12/2016, hồ thủy lợi Tả Trạch bắt đầu tích nước đến cao trình +45m để cắt lũ cho vùng hạ du, gây cô lập. Ông Trần Xuân Dành, một hộ dân ở thôn A2, xã Hương Sơn lo lắng: Từ khi  hồ Tả Trạch tích nước làm cho 3 ha cao su, rừng trồng của gia đình ông bị ảnh hưởng, một số ít bị ngập hư hại, con đường dẫn vào khu sản xuất bị ngập sâu. Thời điểm này giá cao su “nhích” lên 18-20 nghìn đồng/kg mủ, nhưng bà con không thể vào khai thác: “Khi nước dâng lên cái lô cao su của tôi bị ngập đường, tắc đường, đi cạo mủ không được bao nhiêu khe nước dâng lên hết. Tính quy ra một tuần tôi cạo mủ chở lên 1,2 tạ đến 1,5 tạ có đường là có thể vận chuyển được, giờ đường ngập nếu mình gùi về bằng đường tắt thì phải đi từ sáng đến chiều mới tới nhà.”

     Để vào nơi sản xuất, bà con đã khai phá đường mới vượt qua đồi A2, rất vất vả. Mỗi lần vào khai thác mủ cao su bà con phải gùi cõng băng rừng vận chuyển. Ngoài ra, một số diện tích cao su, rừng keo…bị ngập nước lâu ngày dẫn đến vàng lá, thối rễ chết. Ông Hồ Thanh Nghi, Chủ tịch UBND xã Hương Sơn cho hay: Hồ thủy lợi Tả Trạch từ khi khởi công xây dựng năm 2005 đến nay đã ảnh hưởng đến  hàng trăm hộ dân nơi đây: “Từ khi hồ Tả Trạch tích nước đến cao trình 45m liên quan đến đất sản xuất của dân, riêng khu vực thôn A2 nguyên một thôn 68 hộ là không thể đi sản xuất được. Về tài sản trên đất bị ngập khá nhiều, liên quan đến cao su, lồ ô trồng ven suối… Đến thời điểm này hết mưa lũ rồi nước vẫn ngập vĩnh viễn.”

     Bà con ở xã Hương Sơn, huyện Nam Đông, tỉnh Thừa Thiên Huế sống chủ yếu dựa vào sản xuất nông nghiệp, tình trạng ngập nước xảy ra đúng vào thời điểm khai thác mủ cao su, keo tràm, đã  ảnh hưởng đến sinh kế của người dân. Ông Trần Quốc Phụng, Phó chủ tịch UBND huyện Nam Đông cho hay: địa phương đã tiến hành khảo sát, nắm tình hình và yêu cầu UBND xã Hương Sơn rà soát, thống kê lại những diện tích đất bị ảnh hưởng phát sinh sau khi tích nước để có phương án đền bù bổ sung: “Giữa tháng 12/2016 hồ Tả Trạch có một đợt tích nước để cắt lũ cho Huế thì ngập một số diện tích đất ở xã Hương Sơn. Chúng tôi đã có khảo sát và thống kê diện tích và đề nghị cơ quan cấp trên và UBND  tỉnh  có chính sách hỗ trợ cho bà con. Đới  với vùng mà nước cô lập đường vào sản xuất đề nghị Công ty Thủy lợi 5 của Bộ Nông nghiệp, cũng như Ban Đầu tư công trình thủy lợi của Sở Nông nghiệp có phối hợp khảo sát tuyến đường dẫn vào vùng sản xuất nếu được thì làm cầu, nếu không làm cầu được thì đề nghị làm ngầm để có tuyến đường vào vùng sản xuất lâu dài cho bà con.”

     Công trình hồ chứa nước Tả Trạch ở thượng nguồn sông Hương, được khởi công tháng 11/2005 và hoàn thành cuối năm 2016 với tổng mức đầu tư gần 4.000 tỷ đồng do Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn làm chủ đầu tư. Mục tiêu của công trình là chống lũ tiểu mãn, lũ sớm, giảm lũ chính vụ cho sông Hương; cấp nước sinh hoạt và công nghiệp, tạo nguồn nước tưới ổn định cho vùng đồng bằng sông Hương; bổ sung nguồn nước ngọt cho hạ lưu sông Hương để đẩy mặn, cải thiện môi trường, vùng đầm phá. Tuy nhiên, trong quá trình xây dựng và tích nước đã ảnh hưởng đến hàng ngàn hộ sinh sống và sản xuất trong khu vực lòng hồ. Ông Ngô Thông, Giám đốc Ban quản lý và đầu tư xây dựng thủy lợi 5, Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, đơn vị chủ đầu tư dự án hồ Tả Trạch, tỉnh Thừa Thiên-Huế cho hay: “Bây giờ nhiều khu đất bị ngập. Trước đây công tác đền bù giải phóng mặt bằng rộng quá có thể thiếu sót. Vừa qua tỉnh có giải quyết nhiều trường hợp, tức là thống kê lại những trường hợp nào trước đây đã lên phương án rồi mà chưa đền bù thì sẽ đền bù những chỗ nào còn phát sinh thì tỉnh chỉ đạo cho các huyện bổ sung”./.