Chiến thắng Thanh La 10/3/1945, g’lúh gung dưr tr’nơợp, bhrợ padưr pachô chính quyền âng g’lúh gung dưr c’xêê 8 p’têết pazưm lâng pr’đợc âng manứih chiến sĩ cộng sản grơơ k’rơ, Thượng tướng Song Hào, pr’đợc bhlâng nắc Nguyễn Văn Khương. Đhị râu lêy cha’mêết âng zâp apêê đông sử học, quân sự, Thượng tướng Song Hào nắc manứih vêy liêm choom cha’mêết lêy c’lâng bh’rợ đắh bhiệc bhrợ têng cách mạng pachô chính quyền. Đợ râu bhrợ têng âng t’coóh nắc ơy chrooi pa’xoong bhrợ padưr bh’rợ chr’nắp đoọng Đảng, Chính phủ lâng đhanuôr Việt Nam bhrợ padưr Tuyên Quang, Thái Nguyên váih zr’lụ ắt bhrợ nhâm mâng-Thủ đô zêl penh âng quân lâng đhanuôr prang k’tiếc k’ruung tất 9 c’moo zêl a’rập Pháp moót zêl.

     Đhị bha ar xrặ âng Thượng tướng Song Hào xrặ gít, Phân khu uỷ Phân khu Nguyễn Huệ nắc ơy họp moót t’ngay 10/3/1945 lâng xay moon, Apêê a’rập lướt moót zêl cóh zr’lụ lâng zâp zr’lụ đăn đâu đoọng lêy, Nhật nắc zêl Pháp, nắc tước ặ g’lúh lêy gung dưr, đấh loon lâng k’rơ bhrợ têng zêl penh. Hi’dưm t’ngay 10/3, c’bhúh vũ trang đh’rứah lâng bấc ơl đhanuôr chr’val Thanh La, chr’hoong Sơn Dương, tỉnh Tuyên Quang nắc ơy đấh pay pachô p’nenh cha’rắh âng apêê a’rập a’bhưy, apêê lêy pazao đoọng p’nenh cha’rắh zâp zêng. Thanh La bơơn pachô đấh lâng zâp prang bêl hi’dưm 10/3/1945. Lâng Tiến sĩ Dương Minh Huệ, Viện lịch sử Dảng, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, quyết định âng Thượng tướng Song Hào, bêl đêếc nắc Bí thư phân khu uỷ Nguyễn Huệ pay Thanh La bhrợ đhị gung dưr tr’nơợp đoọng lêy chô tước gung dưr pachô chính quyền ooy Cách mạng c’xêê 8 c’moo 1945 nắc bhrợ p’cắh râu đươi bhrợ liêm choom c’lâng xa’nay âng Đảng ooy pr’đơợ lalua lâng bhrợ p’cắh bh’rợ liêm choom quân sự, râu xay moon, bhrợ têng crêê cơnh đhr’năng bh’rợ: “Quyết định lêy pay Thanh La nắc đhị bhrợ padưr bh’rợ ha cơnh đoọng lêy quyết định gung dưr, hân đhơ đhị pr’đơợ p’nenh cha’rắh bêl đêếc cắh liêm zâp nắc lâng pr’ắt bh’rợ grơơ nhool, đồng chí nắc quyết định pay Thanh La nắc đhị đoọng tơợp gung dưr. Đồng chí nắc mưy manứih pabhlâng bhriêl đa’đấh âng manứih k’đhơợng bhrợ bha lâng, manứih Bí thư phân khu uỷ. Gung dưr Thanh La nắc g’lúh gung dưr tr’nơợp ooy pazêng g’lúh gung dưr cách mạng c’xêê 8, lâng g’lúh gung dưr Thanh La ơy t’bhứah zâp ooy tỉnh Thái Nguyên, Bắc Kạn, Hà Giang, Tuyên Quang, Phú Thọ nắc ơy chrooi pa’xoọng pậ chr’nắp âng Thượng tướng Song Hào ooy cách mạng c’xêê 8.”

     Tơợ râu lêy lalua chr’nắp âng manứih k’đhơợng bhrợ bha lâng, Thiếu tướng Phạm Đức Duyên, Phó Chính uỷ Quân khu 2 moon, vêy bơơn chiến thắng Thanh La lâng thắng lợi pachô chính quyền cóh zâp tỉnh Thái Nguyên, Tuyên Quang… nắc âng thượng tướng Song Hào ơy padưr liêm chr’nắp bh’rợ Bí thư Phân khu uỷ, padưr c’lâng bh’rợ gung dưr vũ trang cách mạng tơợ k’đươi moon đhanuôr. Râu glúh váih âng c’bhúh trông dấc quân 3 nắc ơy bhrợ padưr đhị g’nưm nhâm mâng đoọng ha bh’rợ cách mạng cắh mưy cóh Sơn Dương-Tuyên Quang nắc dzợ clan pậ bhứah lâng nhâm mâng đoọng ha g’lúh zêl penh âng đhanuôr Phân khu Nguyễn Huệ. Thiếu tướng Phạm Đức Duyên moon: “Thượng tướng nắc ơy lêy bhrợ têng nghệ thuật quân sự lâng k’đươi moon đhanuôr. Bêl đêếc zr’nắh k’đhạp bhlâng, Thượng tướng đh’rứah lâng zâp apêê đồng chí hi’dưm lêy xiêr ooy vel đông, t’ngay dzoọc cóh crâng. Ôộm cha, ặt bếch zr’nắh k’đhạp hân đhơ cơnh đêếc, lướt tước đhị ha’rêê lưm đhanuôr ting cha’nặc mưy. Xang nặc prá p’rá acoon cóh đoọng k;đươi moon đhanuôr lướt ting cách mạng. k’đươi moon ting bhr’dzang xay moon đhanuôr đươi dua, đoàn kếy tr’cơnh loom, đợ t’tưn nắc lêy bhrợ cách mạng pachô chính quyền liêm choom.”

     Hay k’noọ liêm chr’nắp cơnh cr’noọ bh’rợ âng Thượng tướng Song Hào ooy đắh đoàn kết quân dân liêm ta’níh, quân đội tơợ đhanuôr glúh váih, tiến sĩ Nguyễn Nguyễn Hoàng Nhiên, Viện trưởng viện lịch sử quân sự Việt Nam moon, nâu đoo nắc mưy bh’rợ chr’nắp bhrợ padưr liêm choom đắh bhiệc pachô, zư lêy chính quyền: “Đồng chí Song Hào bêl đêếc lâng bh’rợ nắc mưy ooy đợ manứih k’đhơợng bhrợ âng Đảng, lâng trực tiếp k’đhơợng bhrợ cóh zâp vel đông nắc ơy vêy mưy c’lâng xa’nay liêm crêê bhlâng. Đoàn kết nhâm mâng zâp c’bhúh cóh prang đhanuôr. L’lăm nắc lêy đoàn kết cóh zâp tổ chức Đảng lâng zâp tổ chức chính quyền, zâp tổ chức quần chúng lâng pazưm zâp c’bhúh nâu đh’rứah liêm ting cơnh c’lâng zr’nưm âng Đảng lâng đhị râu k’đhơợng bhrợ trực tiếp âng Đảng uỷ zr’lụ, lâng trực tiếp vêy đồng chí Song Hào.”

     Xang thắng lợi Thanh La lâng bấc thắng lợi pachô chính quyền  zâp đhị, c’xêê 8 c’moo 1945, Thượng tướng Song Hào nắc manứih trực tiếp k’đhơợng bhrợ, k’đươi moon c’bhúh cách mạng lâng đhanuôr 2 tỉnh Tuyên Quang, Hà Giang dzoọc lêy gung dưr pachô chính quyền liêm choom lâng tơợp bhrợ ooy bhiệc padưr hệ thống chính quyền cách mạng dzợ p’niên nhuum đhị đâu. Lứch c’moo 1945, đhị pr’ắt bh’rợ Xứ uỷ viên Xứ uỷ Bắc Kỳ k’đhơợng bhrợ liên tỉnh Hà Giang, Tuyên Quang, Thái Nguyên, Thượng tướng Song Hào nắc t’bhlâng vêy bấc râu chrooi đoọng pậ chr’nắp ooy đắh zêl cha’groong apêê a’rập a’bhưy đhị vel đông, lâng paliêm, padưr nhâm mâng zâp tổ chức Đảng, tổ chức chính quyền, đoàn thể cách mạng lâng c’bhúh vũ trang cóh vel đông 3 tỉnh. Bh’nơơn nâu nắc ơy bhrợ padưr đợ pr’đơợ chr’nắp đoọng Đảng, Chính phủ bhrợ padưr Tuyên Quang, Thái Nguyên váih zr’lụ ặt bhrợ gung dưr nhâm mâng, thủ đô zêl penh âng quân, đhanuôr prang k’tiếc k’ruung ooy tất 9 c’moo zêl penh a’rập Pháp moót zêl lêệng./.

Thượng tướng Song Hào – người trực tiếp chỉ đạo cuộc khởi nghĩa

giành chính quyền đầu tiên của Tổng khởi nghĩa Cách mạng tháng Tám

(PV Nguyên Nhung)

    Chiến thắng Thanh La, huyện Sơn Dương, tỉnh Tuyên Quang, ngày 10/3/1945, cuộc nổi dậy đầu tiên, mở đầu cho khởi nghĩa giành chính quyền của cuộc Tổng khởi nghĩa tháng Tám gắn liền với tên tuổi người chiến sỹ cộng sản kiên trung, Thượng tướng Song Hào (tên thật là Nguyễn Văn Khương). Dưới góc nhìn các nhà sử học, quân sự, Thượng tướng Song Hào là người có tầm nhìn chiến lược và sáng tạo trong tiến hành cách mạng giành chính quyền. Những cống hiến của ông đã góp phần tạo ra tiền đề quan trọng để Đảng, Chính phủ và nhân dân Việt Nam xây dựng Tuyên Quang, Thái Nguyên thành khu căn cứ địa chiến lược vững chắc - “Thủ đô kháng chiến” của quân, dân cả nước trong suốt 9 năm chống thực dân Pháp xâm lược.

    Hồi ký của Thượng tướng Song Hào ghi rõ, Phân khu ủy Phân khu Nguyễn Huệ đã họp vào ngày 10/3/1945 và nhận định: Biến động tình hình địch trong khu và các vùng phụ cận cho thấy, có thể Nhật đã đảo chính Pháp, thời cơ đã đến, cần nhanh chóng, mạnh dạn hành động. Đêm 10/3, lực lượng vũ trang cùng đông đảo quần chúng nhân dân xã Thanh La ( huyện Sơn Dương, tỉnh Tuyên Quang) đã mau lẹ tước vũ khí của lính dõng, bắt bọn tổng lý, hương dõng phải quy phục, giao nộp vũ khí, bằng sắc, triện đồng. Thanh La được giải phóng nhanh chóng và hoàn toàn ngay trong đêm 10/3/1945. Theo Tiến sỹ Dương Minh Huệ, Viện Lịch sử Đảng, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, quyết định của Thượng tướng Song Hào (lúc đó là Bí thư phân khu ủy Nguyễn Huệ) chọn Thanh La làm nơi mở đầu cho khởi nghĩa từng phần tiến tới Tổng khởi nghĩa giành chính quyền trong Cách mạng tháng Tám năm 1945 là thể hiện sự vận dụng sáng tạo chủ trương của Đảng vào điều kiện thực tiễn và thể hiện tài mưu lược quân sự, sự phân tích, nhận định đúng tình hình: “Quyết định chọn Thanh La là nơi bắt mạch thử xem phong trào như thế nào để quyết định tiến hành khởi nghĩa, mặc dù trong điều kiện vũ khí kỹ thuật lúc đó rất thô sơ nhưng với khí thế cách mạng hừng hực, đồng chí đã quyết định chọn Thanh La là điểm để mở đầu cuộc khởi nghĩa. Đồng chí là một vai trò vô cùng quyết đoán của người lãnh đạo, người Bí thư phân khu ủy. Khởi nghĩa Thanh La là khởi nghĩa đầu tiên trong Tổng khởi nghĩa cách mạng tháng 8, với cuộc khởi nghĩa Thanh La đã nhân rộng ra tất cả các khởi nghĩa trong các tỉnh Thái Nguyên, Bắc Kạn, Hà Giang, Tuyên Quang, Phú Thọ đó là đóng góp lớn nhất của Thượng Tướng Song Hào trong cách mạng tháng 8.”

    Từ góc nhìn thực tiễn của người cầm quân, Thiếu tướng Phạm Đức Duyên, Phó Chính ủy Quân khu 2 cho rằng, có được chiến thắng Thanh La và thắng lợi giành chính quyền ở các tỉnh Thái Nguyên, Tuyên Quang… là do thượng tướng Song Hào đã phát huy trọng trách Bí thư Phân khu ủy, phát huy chủ trương khởi nghĩa vũ trang của Đảng và quan tâm đặc biệt tới việc xây dựng, phát triển lực lượng vũ trang cách mạng từ vận động nhân dân. Sự ra đời của đội cứu quốc quân 3 đã tạo điểm tựa vững chắc cho phong trào cách mạng không chỉ ở Sơn Dương, tỉnh Tuyên Quang mà còn lan rộng đến Tân Trào, Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên… tạo nên vùng căn cứ rộng lớn và vững chắc cho cuộc đấu tranh của nhân dân Phân khu Nguyễn Huệ. Thiếu tướng Phạm Đức Duyên nói:“Thượng tướng đã vận dụng rất sáng tạo nghệ thuật quân sự với vận động quần chúng nhân dân. Lúc bấy giờ rất khó khăn, Thượng tướng cùng các đồng chí đêm phải xuống bản, ngày ở trên rừng. Ăn uống sinh hoạt cực kỳ gian khổ thế nhưng đi tiếp cận lên nương lên rẫy tiếp cận từng người một. Rồi sử dụng ngôn ngữ đồng bào dân tộc để vận động thuyết phục nhân dân đi theo cách mạng. Vận động thuyết phục, từng bước cảm hóa được đông đảo đồng bào dân tộc để đoàn kết một lòng, sau này tiến hành cách mạng giành chính quyền thành công.”

    Tâm đắc với tư tưởng của Thượng tướng Song Hào về đoàn kết quân dân thắm thiết, quân đội từ nhân dân mà ra, Đại tá, Tiến sỹ Nguyễn Hoàng Nhiên, Viện trưởng Viện Lịch sử quân sự Việt Nam cho rằng, đây là một yếu tố quan trọng làm nên thành công trong việc giành, giữ chính quyền: “Đồng chí Song Hào khi đó với tư cách là một trong những người lãnh đạo của Đảng, và trực tiếp phụ trách ở địa phương đã có một chủ trương rất đúng đắn. Đoàn kết chặt chẽ các lực lượng trong toàn dân. Trước hết là đoàn kết trong các tổ chức Đảng và các tổ chức chính quyền, các tổ chức quần chúng và phối kết hợp các lực lượng đó thành các thể thống nhất theo chủ trương chung của Đảng và dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Đảng ủy khu vực, và trực tiếp có đồng chí Song Hào.”

    Sau thắng lợi Thanh La và một loạt thắng lợi giành chính quyền từng phần khác, tháng Tám năm 1945, Thượng tướng Song Hào là người trực tiếp chỉ đạo, chỉ huy lực lượng cách mạng và nhân dân hai tỉnh Tuyên Quang, Hà Giang đứng lên khởi nghĩa giành chính quyền thành công và bắt tay ngay vào việc xây dựng, phát triển hệ thống chính quyền cách mạng non trẻ tại đây. Cuối năm 1945, trên cương vị Xứ ủy viên Xứ ủy Bắc Kỳ phụ trách liên tỉnh Hà Giang, Tuyên Quang, Thái Nguyên, Thượng tướng Song Hào tiếp tục có nhiều đóng góp lớn trong đấu tranh chống bọn phản động, tiễu phỉ tại địa phương; đồng thời củng cố, phát triển vững chắc các tổ chức đảng, tổ chức chính quyền, đoàn thể cách mạng và lực lượng vũ trang trên địa bàn ba tỉnh. Thành quả đó đã tạo ra những tiền đề quan trọng để Đảng, Chính phủ xây dựng Tuyên Quang, Thái Nguyên thành khu căn cứ địa chiến lược vững chắc - “Thủ đô kháng chiến” của quân, dân cả nước trong suốt 9 năm kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược./.