Cóh chr’val c’noong k’tiếc Hải Sơn, thành phố Móng Cái, tỉnh Quảng Ninh vêy muy vel k’tứi. Xăl lâng apêê z’đêr cơnh c’xu, muy đhr’nong đong cóh đâu zêng nắc ta la tranh bích họa bấc pr’hoọm, xay trúih liêm pr’hay pr’ặt tr’mông âng đha nuôr Dao Thanh Y. Râu vêy mặt âng apêê ta la tranh z’đêr cắh muy bhrợ ha pr’ặt tr’mông, c’năl âng đha nuôr tr’xăl nắc dzợ bhrợ t’váih c’lâng lướt pa dưr du lịch văn hóa, vel bhươl đhị c’noong k’tiếc.

    Đhị trung tâm thành phố Móng Cái r’rộ r’răm ch’ngai đhêêng 30 km, vel Pò Hèn, chr’val Hải Sơn, muy đhị chr’nắp trúih c’lâng c’noong k’tiếc Việt – Trung nặc nắc đhị ặt ma mông âng đha nuôr Dao Thanh Y cơnh lâng apêê đhr’nong đong yêm têêm cóh toor k’ruung c’noong k’tiếc, cóh m’pâng crâng ca coong dal zôông. Vel tô Đặng, đhị tước âng zi t’ngay đâu hơnh t’mooi lâng muy pr’dưr pr’dzoọng âng c’mâr Dao b’blaanh c’chăng c’buynh đhị xa nập âng acoon cóh đay. Râu chr’nắp, nắc đoo ta la tranh liêm pr’hay bơơn xrắ cóh z’đêr ga mắc âng đhr’nong đong đăn toor c’lâng k’đơơng moọt ooy vel.

    Lướt tơợ đhr’nong đong n’nâu tước đhr’nong đong n’lơơng, t’mooi buôn ta luôn c’jệ lêy. A coon a choom rơớc t’bếch hang p’răng đhị nang pô cức, cr’năn a tứch c’toót dzoóh a bhoo đhị c’hiên đong, ma nứih kêếh t’rí tơợ bhơi chô ooy đong, c’bhúh p’niên bhui har cóh m’pâng nang đào. Vêy bấc đhị cơnh acoon ruốih plong đác, a đúh k’đhơợng ha la a rọ bhrợ đhu pr’hay pr’hươn. Apêê ta tranh z’đêr bấc pr’hoọm đhị z’đêr đong nắc đoo bh’nơơn âng Đoàn đha đhâm c’mâr thành phố Móng Cái đh’rứah lâng chính quyền chr’val p’zay bhrợ t’váih. A moó Hà Thị Mai, Bí thư Thành đoàn Móng Cái xay moon: “Cr’noọ pr’chắp tr’nơợp pa bhlâng buôn, nắc azi kiêng tr’xăl pr’dưr pr’dzoọng pr’ặt tr’mông đha nuôr cóh đâu, apêê ta la tranh xrắ zêng xay trúih crâng da ding, cruung đác a đhắh dzăm p’têệt lâng pr’ặt trmông zấp t’ngay âng đha nuôr.”

     Lêy c’bhúh p’niên bhui har đợ apêê ta la tranh z’đêr, hắt ngai năl tr’nơợp bh’rợ p’too moon đha nuôr pa bhlâng k’đháp, đha nuôr cắh âi năl cơnh  bh;rợ xrắ tranh vêy chô đơơng n’hâu pr’đươi.  Bil prnag c’xêê p’too moon tơợ pr’loọng đong, k’zệt đoàn viên đha đhâm c’mâr lơi g’lêếh c’rơ bhrợ bhr’lậ, sơn pa liêm, đh’rứah lâng râu zooi đoọng xrắ tranh tơợ apêê pr’zớc sinh viên mỹ thuật, 20 ta la tranh âi bơơn bhrợ xang cóh z’đêr âng 13/18 đhr’nong đong cóh vel. Pa zêng zên 150 ức đồng zêng pay tơợ râu chroi đoọng âng apêê n’lơơng. Bh’nơơn nắc nâu đoo, đợ đhr’nong đong vêy cơnh cắh lấh liêm nắc dưr vaih pr’hay pr’hươn, dưr víah x’rắ bhưưng ang cóh m’pâng bôl da ding c’noong k’tiếc. t’coóh Đặng Văn Chiến, cựu chiến binh vel tô Đặng  bhui har moon:“Tr’nơợp p’too moon đha nuôr đoọng xrắ nắc đha nuôr cắh ốt kiêng, tước nâu câi nắc pa bhlâng chắp hơnh. Bh’rợ n’nâu pa bhlâng liêm pr’hay, bhrợ t’váih râu liêm pr’hay ha vel đong, t’mooi tước la lêy, bhrợ t’váih đhị du lịch chr’val c’noong k’tiếc. pr’dưr pr’dzoọng âng vel tr’xăl, hr’lúc liêm lâng cruung k’tiếc. Rơơm nắc vêy p’xoọng bấc tranh z’đêr ting t’ngay ting liêm lấh.”

    Vel tô Đặng, vel Pò Hèn bơơn chơớih bhrợ cóh bhrợ pa dưr vel bhươl t’mêê. Đong liêm lấh, đha nuôr công vêy  ma năl príh doóh, zư đớc môi trường liêm pr’hay. Ha roo a bhoo đớc liêm ta níh, đong liêm ấih, p’lêếh c’lâng, apêê g’roong, nang pô liêm pr’hay. A đhi Sằn Móc Chiu học sinh lớp 10 trường Dân tộc nội trú Quảng Ninh hâng hơnh: “Đong cu  vêy tranh ruốih, a cu lêy liêm bhlâng. Tơợ bêl vêy tranh năc đong liêm lấh, a cu công ta luôn príh doóh đong xang lấh, p’too moon zấp ngai đh’rứah zư đớc tranh pa liêm.”

     A moó Nguyễn Thị Thùy Dương, bí thư đoàn vel Pò Hèn xay moon, tơợ bêl vêy apêê ta la tranh  z’đêr, t’mooi tước đâu ting t’ngay ting bấc lấh, c’năl âng dha nuôr công r’dợ tr’xăl: “Đha nuôr cóh đâu pa bhlâng k’chít ặt lum ma nứih tơợ lơơng, đoàn đha đhâm c’mâr k’đơơng t’mooi moọt ooy đâu, xang n’nắc đoàn viên cóh vel p’too moon ma nứih đong đay tr’xăl c’năl pr’chắp, oó lấh k’chít k’mal, tơợ đêếc pa dưr du lịch.”

     Pò Hèn, Hải Sơn nắc zr’lụ zr’nắh k’đháp n’đhang cậ vêy pr’đơợ k’rơ cơnh lâng apêê đhị du lịch sinh thái, lịch sử cách mạng, văn hóa đha nuôr liêm pr’hay. Nâu đoo công nắc đhị p’têệt pa zum tuyến du lịch t’bơơn năl cóh trúih c’noong k’tiếc xoọc bơơn thành phố Móng Cái bhrợ têng. Bí thư Thành đoàn Móng Cái Hà Thị Mai xay moon: “Đươi vêy apêê ta la tranh xrắ n’nắc, azi lêy bh’rợ t’đang t’pấh du lịch vel bhươl, pa bhlâng nắc apêê pr’zớc p’niên vêy rơơm kiêng chơớc t’bơơn năl c’noong k’tiếc tước đâu bấc lấh, la lêy, chụp cha nụp, chơớc năl pr’ặt tr’mông âng đha nuôr acoon cóh. A zi vêy bơơn bhrợ t’bhứah pr’đhang tranh xrặ cóh z’đêr đhị apêê vel đong n’lơơng đoọng tơợp bhrợ pa dưr du lịch vel bhươl.”

   Cóh ha y chroo, đhị mũi Trà Cổ, đảo Vĩnh Thực vêy apêê ta tranh z’đêr đơơng pr’dưr pr’dzoọng vel zơl lái, bhrợ t’víah muy bh’nơơn du lịch liêm pr’hay. Bấc ta la tranh z’đêr vêy dưr váih sử giả chroi đoọng t’mooi tơợ lơơng tước c’noong k’tiếc, hải đảo Móng Cái, Quảng Ninh. Cơnh lâng c’lâng pa dưr du lịch  vel bhươl đanh mâng, muy râu tr’xăl gr’hoót moon vêy tước lâng pr’ặt tr’mông âng đha nuôr c’noong k’tiếc đhị đhăm x’ría k’tiếc k’ruung./.

“Làng bích hoạ” của người Dao nơi biên cương Quảng Ninh

                                                                                                    Trường Giang

     Ở xã biên giới vùng cao Hải Sơn, thành phố Móng Cái, tỉnh Quảng Ninh có một xóm nhỏ đặc biệt. Thay bằng những bức tường đơn điệu, mỗi ngôi nhà ở đây đều là tranh bích họa đầy màu sắc, mô tả sinh động cuộc sống của đồng bào Dao Thanh Y. Sự có mặt của những bức tranh tường không chỉ khiến đời sống, nhận thức của đồng bào đổi thay mà còn gợi mở hướng đi phát triển du lịch văn hóa, cộng đồng nơi biên cương.

    Cách trung tâm thành phố Móng Cái sôi động chỉ 30km, thôn Pò Hèn, xã Hải Sơn, một địa chỉ đỏ trên đường biên Việt - Trung lại là nơi sinh sống của đồng bào Dao Thanh Y với những ngôi nhà yên bình bên bờ sông biên giới, giữa núi non trập trùng. Xóm họ Đặng, điểm đến của chúng tôi hôm nay đón khách bằng hình ảnh cô gái Dao tươi cười trong trang phục truyền thống. Điều đặc biệt, đó lại là bức tranh sống động được vẽ trên bức tường lớn của ngôi nhà ngay con đường phong quang dẫn vào xóm.

    Đi từ ngôi nhà này sang ngôi nhà khác, khách lạ liên tục ồ lên bất ngờ. Chú chó vàng nằm sưởi nắng bên vườn hoa cúc, đàn gà cục tác ăn ngô bên hiên, người nông dân dắt trâu từ đồng về, lũ trẻ đùa vui giữa vườn đào. Có những cảnh ấn tượng như chú voi phun nước, ếch xanh cầm chiếc ô lá khoai vui nhộn. Những bức bích họa đầy màu sắc trên tường nhà là tác phẩm do Đoàn thanh niên TP Móng Cái cùng chính quyền xã kỳ công tạo nên. Chị Hà Thị Mai, Bí thư Thành đoàn Móng Cái chia sẻ: “Ý tưởng ban đầu rất đơn giản là chúng tôi muốn thay đổi diện mạo đời sống bà con nơi đây, các bức tranh vẽ đều mô tả phong cảnh miền núi, gắn liền với đời sống sinh hoạt hàng ngày của đồng bào.”

     Nhìn lũ trẻ vui đùa bên những bức bích họa, ít ai biết ban đầu việc vận động người dân rất khó khăn, bà con không hình dung việc vẽ tranh sẽ mang tới lợi ích gì. Mất cả tháng thuyết phục từ gia đình tích cực nhất, hàng chục đoàn viên thanh niên hăng hái bỏ công sức cải tạo, tu bổ, sơn lót, cùng sự trợ giúp vẽ tranh từ các bạn sinh viên mỹ thuật, 20 bức tranh đã hoàn thiện trên tường của 13/18 nóc nhà trong xóm. Toàn bộ kinh phí 150 triệu đồng đều lấy từ nguồn xã hội hóa. Thành quả là đây, những ngôi nhà có phần đơn sơ, giản tiện bỗng trở nên sống động, thành bức hoạ rực rỡ giữa núi đồi biên cương. Ông Đặng Văn Chiến, cựu chiến binh xóm họ Đặng hào hứng nói: “Lúc đầu vận động bà con cho vẽ là bà con không thích đâu, đến giờ thì rất đồng tình ủng hộ. Chương trình này rất hay, tạo cảnh vẻ đẹp làng quê cho du khách đến thăm, tạo điểm du lịch xã biên giới. Diện mạo của xóm đổi thay, hòa hợp với thiên nhiên. Mong là có thêm nhiều tranh tường ngày càng đẹp hơn.”

     Xóm họ Đặng, thôn Pò Hèn được chọn làm điểm trong xây dựng nông thôn mới. Nhà đẹp hơn, bà con cũng có ý thức dọn dẹp, giữ gìn cảnh quan môi trường hơn hẳn. Lúa ngô gọn ghẽ, sân nhà sạch đẹp, ngõ xóm phong quang, những hàng rào, vườn hoa nhỏ xinh dần mọc lên khoe sắc. Em Sằn Móc Chiu, học sinh lớp 10 trường Dân tộc nội trú Quảng Ninh tự hào: “Nhà em có tranh voi, em thấy đẹp lắm. Từ khi có tranh thì nhà đẹp hơn, em cũng chăm quét dọn vệ sinh hơn, vận động mọi người cùng giữ gìn, bảo vệ tranh nữa.”

     Chị Nguyễn Thị Thùy Dương, bí thư đoàn thôn Pò Hèn chia sẻ, từ khi có những bức bích họa, khách du lịch tới đây ngày một nhiều hơn, nhận thức của đồng bào cũng dần thay đổi: “Bà con ở đây rất ngại giao tiếp với khách lạ, đoàn thanh niên dẫn khách du lịch vào đây, rồi các đoàn viên trong xóm vận động chính người thân thay đổi nhận thức người thân, bớt đi sự ngại ngùng, từ đó phát triển du lịch.”

     Pò Hèn, Hải Sơn dù là vùng cao khó khăn nhưng lại có lợi thế lớn với các điểm du lịch sinh thái, lịch sử cách mạng, văn hóa đồng bào đặc sắc. Đây cũng là nơi kết nối tuyến du lịch trải nghiệm trên tuyến biên giới đang được TP Móng Cái xây dựng. Bí thư Thành đoàn Móng Cái Hà Thị Mai chia sẻ: “Nhờ các bức tranh vẽ chúng tối thấy việc thu hút du lịch cộng đồng, đặc biệt là các bạn trẻ có mong muốn khám phá biên giới đến đây nhiều hơn, tham quan, chụp ảnh, tìm hiểu đời sống của đồng bào dân tộc thiểu số. Chúng tôi sẽ nhân rộng mô hình vẽ tranh tường ở các địa phương khác để thí điểm phát triển du lịch cộng đồng.”

     Trong tương lại gần, tại mũi Trà Cổ, đảo Vĩnh Thực sẽ có những bức tranh tường mang hình ảnh làng chài, tạo thêm một sản phẩm du lịch thân thiện. Những bức bích họa sẽ trở thành sứ giả góp phần đưa khách phương xa đến biên giới, hải đảo Móng Cái, Quảng Ninh. Với định hướng phát triển du lịch cộng đồng lâu dài, một sự đổi thay hứa hẹn sẽ tới với cuộc sống của đồng bào nơi biên cương địa đầu đất nước./.