Xơợng bhrợ xa nay bh’rợ prá xay cr’noọ xa nay âng xã hội, cóh pazêng t’ngay c’xêê đăn đâu, báo chí t’bhlâng ting zâl cha groong rau n’lất n’mốp, t’tông k’roóch. Bh’rợ t’tông k’roóch vêy ta bơơn lêy, ta toom vêy đợ rau chrooi đoọng ga mắc pa bhlâng âng apêê bhrợ báo chí, cơnh bh’rợ âng t’coóh Trịnh Xuân Thanh, bh’rợ đoọng bhrợ t’coóh xa nay đơớh pa bhlâng cóh Thanh Hoá… Hân đhơ cơnh đêếc, cóh rau la lua cậ, đợ manuýh bhrợ báo ting bhrợ têng bh’rợ zâl cha groong rau n’lất lum bấc rau zr’nắh k’đháp, crêê ta cha groong, vêy cơnh cậ crêê ta vey, ha dzợ xa nay đoọng zư lêy manuýh bhrợ báo cắh ơy liêm xang. Bha ar xrặ âng phóng viên Lại Hoa xay truíh ooy xa nay n’nâu, đhanuôr lâng pr’zớc đh’rứah đương xơợng.

      Bh’rợ t’mêê bhlâng nắc cóh t’ngay 13/6/2017, phóng viên Đài Truyền hình Việt Nam crêê ta zâl đhị Sóc Sơn, Hà Nội bhrợ ha máy quay phim crêê hư lứch. L’lăm đêếc, cóh x’rịa c’xêê 3/2016, manuýh bhrợ báo Đỗ Doãn Hoàng, k’đhơợng bhrợ tơợ bh’rợ điều tra âng Báo Lao động crêê ta vey ngân pa bhlâng. Cóh x’rịa c’xêê 4 bêl đêếc ahay, bêl pa bhrợ, phóng viên Trần Đại ( ắt pa bhrợ cóh muy cơ quan báo chí đhị Thanh Hoà) crêê ta prích lâng z’nươu bhrợ ha rặ móh mắt …

     Ting xrặ bấc bài ooy xa nay zâl cha groong t’tông k’roóch, rau n’lất n’mốp, manuýh bhrợ báo Phùng Sưởng, Phó Tổng biên tập báo Tiền phong xay moon, vêy bêl manuýh bhrợ báo bil đợ rau tin đươi. A đoo hay cớ, xoọc đêếc nắc xay truíh ooy Vinasin, Báo Tiền Phong ơy xrặ bhrợ 13 baì, đoo bêl p’cắh tước bài thứ 4 nắc cắh ta đoọng p’cắh dzợ. Công tu pazêng bài n’nâu, manuýh bhrợ báo Phùng Sưởng đh’rứah lâng apêê bhrợ báo n’lơơng nắc tước lum cơ quan an ninh điều tra. Manuýh bhrợ bảo Phùng Sưởng xoọc đêếc k’noọ: Vêy cơnh zập ngai vêy kiêng báo chí zâl cha groong rau cắh liêm crêê cắh? A đoo xay moon, vêy bêl manuýh k’đhơợng toong xrặ zâl cha groong rau cắh liêm crêê bil ooy cr’noọ tin đươi: “G’roong nắc u ắt cóh pazêng manuýh xrặ báo. Zập manuýh xrặ báo bêl lướt pa bhrợ nắc cắh kiêng xay truíh ooy xa nay n’nâu. Tu, u pa bhlâng zr’nắh k’đháp, vêy cơnh cậ rau cắh liêm crêê bấc pa bhlâng. Bêl đớc ha manuýh bhrợ báo ma zư lêy ađay, cắh cậ vêy ta zư lêy, ahêê nắc đươi tước 3 g’roong đoọng zư lêy manuýh xrặ báo. G’roong tr’nơớp nắc xa nay âng pháp luật, xa nay pháp lý, zư lêy manuýh bhrợ báo pa bhrợ. G’roong rau bơr nắc cơ quan báo chí, cơ quan manuýh bhrợ báo pa bhrợ nắc zư lêy manuýh bhrợ báo. G’roong g’lúh 3 nắc manuýh bhrợ báo vêy zập bh’rợ đoọng zư lêy ađay.”

      Rau la lua, đợ manuýh bhrợ báo bêl lướt ch’mêết lêy đợ bh’rợ t’tông k’roóch, rau cắh liêm crêê âng cơ quan, đơn vị pazao đoọng cắh choom lêy nắc manuýh bhrợ têng bh’rợ zazum, tu cơnh đêếc xa nay zư lêy n’jứah cắh k’rơ lâng ta bhúch bấc. Pazêng bh’rợ, manuýh bhrợ báo lướt ch’mêết lêy, pa bhrợ nắc crêê apêê đương zâl moon, vêy cơnh cậ nắc vey lâng đhr’năng bhrêy tắh n’dúp 11%... Hân đhơ cơnh đêếc, tu êếh rau manuýh xay bhrợ xa nay bh’rợ zazum nắc đợ bh’rợ n’nâu đhiệp ta toom hành chính. Lấh n’nắc, cóh bh’rợ zâl cha groong t’tông k’roóch, apêê bhrợ báo, toà soạn ắt lâng đhr’năng bấc rau đha rơl. Đoọng z’lấh rau đha rơl n’nâu, đh’rứah lâng bh’rợ pa dưr cr’noọ xa nay chính trị, rau xa nay chr’nắp âng bh’rợ tr’nêng, pazêng apêê toà soạn nắc xay bhrợ xa nay bh’rợ điều tra, pa bhrợ nhâm mâng rau liêm crêê lâng vêy đợ bh’rợ ch’mêết lêy ghít pa bhlâng. Manuýh bhrợ báo Vũ Văn Tiến, Tổng biên tập Tạp chí Mặt trận xay moon: “Đoọng bh’rợ zâl cha groong t’tông k’roóch liêm choom, vêy c’rơ đoỌng ha đhi noo báo chí nắc Hội Nhà báo Việt Nam, cơ quan pháp luật nắc zư lêy manuýh bhrợ báo. Ting n’nắc t’bhlâng p’too pa choom manuýh bhrợ báo. Cóh cr’chăl ahay nắc vêy bấc manuýh bhrợ báo crêê ta vey. Vêy muy manuýh bhrợ báo crêê ta glâm đhia ooy mặt, k’menh u k’bang. Ha dzợ hau tu apêê cơ quan báo pr’ngau. Acu n’năl vêy đợ bh’rợ báo chí xay moon bấc. Thủ tướng p’too moon, Hội Nhà báo xay bhrợ, ha dzợ xa nay x’rịa tước nâu cơy nắc cắh ơy bơơn lêy. Ting cơnh acu ng’xay p’cắh pazêng xa nay x’rịa, đoọng ha dang manuýh bhrợ báo crêê ta p’lất, crêê ta vey bêl bhrợ bh’rợ zâl cha groong t’tông k’roóch nắc ng’zư lêy manuýh bhrợ báo, pa chô rau chr’nắp âng manuýh bhrợ báo.”

     Pa choom lâng pa chắp ch’mêết lêy ooy báo chí đanh c’moo, Phó Giáo sư, Tiến sỹ Nguyễn Văn Dững, Trưởng khoa Báo  chí, Học viện Báo chí lâng Tuyên truyền xay moon, tu đhr’năng la lay cóh bh’rợ âng manuýh bhrợ báo zâl cha groong rau cắh liêm crêê, t’tông k’roóch nắc buôn pa bhrợ muy a đay, tu cơnh đêếc cắh vêy bh’rợ hân đoo liêm choom lấh mơ lâng bh’rợ pa choom bh’rợ pa bhrợ đoọng ha manuýh bhrợ báo liêm choom lấh mơ. PGS, TS Nguyễn Văn Dững prá: “Nắc choom vêy xa nay chr’nắp lâng bh’rợ pa dưr manuýh bhrợ báo chí ch’mêết lêy zâl cha groong t’tông k’roóch, rau cắh liêm crêê, cóh đêếc nắc vêy cóh bh’rợ pa choom, tập huấn, c’năl bh’rợ tr’nêng. Bhrợ têng câu lạc bộ báo chí điều tra, vêy apêê luật sư ta luôn xay moon c’năl đoọng ha apêê đoo lâng bh’rợ điều tra, g’đéch đhr’năng váih rau cắh liêm crêê. Nắc choom bhrợ t’váih quỹ điều tra zâl cha groong t’tông t’tông k’roóch, chr’nắp bhlâng nắc zúp zooi đoọng ha manuýh bhrợ báo lum bhrêy tắh bêl pa bhrợ. Hội Nhà bào Việt Nam đơớh hân ta đang moon zập toà soạn vêy đợ xa nay xay moon ooy cr’noọ bh’rợ liêm crêê âng toà soạn đay. Tu nắc muy toàn soạn a năm ch’mêết lêy liêm choom xa nay bh’rợ zr’ziêng âng manuýh bhrợ báo cóh bh’rợ pa bhrợ.”

      Xa nay pháp lý zư lêy manuýh bhrợ báo cắh ơy nhâm mâng nắc rau zr’nắh k’đháp pa bhlâng, bhrợ ha manuýh bhrợ báo dzợ k’pân cắh ơy t’bhlâng xrặ bhrợ đợ bha ar xrặ zâl cha groong t’tông k’roóch, rau cắh liêm crêê. Ting cơnh Phó Chủ tịch thường trực Hội Nhà báo Việt Nam, t’coóh Hồ Quang Lợi, cr’noọ xa nay zâl cha groong âng báo chí lâng đợ manuýh bhrợ báo grơơ, t’béch đươi toong xrặ xay moon zâl cha groong t’tông k’roóch, rau cắh liêm crêê nắc ghít pa bhlâng. Hân đhơ cơnh đêếc, rau la lua bêl manuýh bhrợ báo đươi toong xrặ lâng tác phẩm báo chí đoọng zâl cha groong t’tông k’roóch, rau ta uáh nắc manuýh bhrợ t’váih rau t’tông k’roóch ta luôn bhrợ bh’rợ zâl. T’coóh Hồ Quang Lợi ta đang moon nắc vêy đhị za nươr nhâm mâng đoỌng ha manuýh bhrợ báo zâl cha groong t’tông k’roóch, rau cắh liêm crêê: “Bhrợ têng cơnh ooy nắc dưr váih trận tuyến nhâm mâng nắc manuýh k’đhơợng toong xrặ l’lăm xay bhrợ nắc dưr váih cóh cr’noọ cóh hoọng vêy đhị za nươr. Nắc vêy đợ bh’rợ đoọng manuýh bhrợ báo zâl t’tông k’roóch lum zr’nắh k’đháp vêy đhị za nươr nhâm mâng đoọng ta luôn vêy cr’noọ t’bhlâng zâl cha groong. Bêl báo chí xay moon nắc đợ apêê đơn vị cơnh Ban Nội chính Trung ương, Ban k’đhơợng xay zâl cha groong t’tông k’roóch trung ương k’rang xay bhrợ nắc vêy choom. Cắh choom đớc báo chí zâl cha groong lâng manuýh bhrợ lất nắc ng’đớc đoọng báo chí zâl cha groong đhị ta la báo.”

     Đoọng pa dưr lâng bhrợ t’váih rau tin đươi cóh apêê bhrợ báo chí bêl ting xrặ bài zâl cha groong t’tông k’roóch, nắc ch’mêết lêy lâng toom rơợng griing pazêng bh’rợ vey apêê bhrợ báo. Pa bhlâng nắc lâng apêê bhrợ báo bêl ting bhrợ têng bh’rợ xrặ bài cóh xa nay zâl cha groong t’tông k’roóch, ta uáh ta ruông, rau n’lất nắc ng’lêy bh’rợ n’nắc nắc bh’rợ zazum, rau đêếc nắc xa nay nhâm mâng đoọng apêê bhrợ báo yêm têêm ting zâl cha groong t’tông k’roóch, rau cắh liêm crêê./.

Cơ chế nào bảo vệ nhà báo

tham gia đấu tranh chống tiêu cực ?

(Lại Hoa )

      Thực hiện chức năng phản biện xã hội, thời gian gần đây, báo chí tích cực tham gia phòng chống tiêu cực, tham nhũng. Nhiều vụ tham nhũng được phát hiện, xử lý có đóng góp không nhỏ của đội ngũ báo chí, như vụ ông Trịnh Xuân Thanh hay vụ bổ nhiệm thần tốc ở Thanh Hóa... Tuy nhiên, trên thực tế, những người làm báo tham gia đấu tranh chống tiêu cực gặp rất nhiều trở ngại, khó khăn, bị “trù dập”, cô lập, thậm chí bị hành hung, trong khi cơ chế bảo vệ nhà báo chưa thực sự hoàn thiện. 

      Vụ việc mới nhất là ngày 13/6/2017, phóng viên Đài Truyền hình Việt Nam bị tấn công tại Sóc Sơn, Hà Nội khiến máy quay phim bị hư hại hoàn toàn. Trước đó, vào khoảng cuối tháng 3/2016, nhà báo Đỗ Doãn Hoàng, chuyên trách điều tra của Báo Lao động bị hành hung dã man. Cuối tháng 4 vừa qua, trong lúc tác nghiệp, phóng viên Trần Đại (thường trú của một cơ quan báo chí tại tỉnh Thanh Hóa) bị xịt hơi cay vào mặt ...vv.
     Tham gia viết nhiều bài về mảng đề tài chống tham nhũng, tiêu cực, nhà báo Phùng Sưởng, Phó Tổng biên tập báo Tiền Phong cho rằng, có những lúc những người làm báo mất niềm tin. Anh nhớ lại, đó  là lúc phản ánh về vụ Vinasin, Báo Tiền Phong đã triển khai viết loạt 13 bài, nhưng khi đăng đến bài thứ 4 thì không được đăng nữa. Cũng vì loạt bài này, nhà báo Phùng Sưởng cùng đồng nghiệp phải lên gặp cơ quan an ninh điều tra. Nhà báo Phùng Sưởng khi đó nghĩ: “liệu mọi người có mong muốn báo chí đấu tranh chống tiêu cực hay không”? Anh trải lòng và cho biết, có những lúc những người cầm bút đấu tranh chống tiêu cực khủng hoảng niềm tin: “Rào cản ngay trong mỗi nhà báo. Mỗi nhà báo khi đi tác nghiệp đã không muốn đề cập đến lĩnh vực này. Bởi vì nó quá vất vả, quá khó khăn, thậm chí rủi ro và mạo hiểm. Khi để nhà báo tự bảo vệ, hoặc được bảo vệ chúng ta cần có 3 vành đai bảo vệ nhà báo. Vành đai thứ nhất là hành đai của hệ thống luật pháp, hành lang pháp lý, bảo vệ nhà báo tác nghiệp. Vành đai thứ hai là cơ quan báo chí, cơ quan chủ quản phải bảo vệ nhà báo. Hành lang thứ ba chính là nhà báo đủ kỹ năng bảo vệ mình.”

      Thực tế, những người làm báo khi đi điều tra các vụ việc tham nhũng, tiêu cực do cơ quan, đơn vị giao không được coi là người thi hành công vụ nên cơ chế bảo vệ vừa yếu và thiếu. Nhiều vụ việc, nhà báo đi điều tra, tác nghiệp đã bị các đối tượng doạ nạt, cản trở, thậm chí hành hung với thương tích ở mức dưới 11%… Tuy nhiên, do không phải là người thi hành công vụ nên những vụ việc này chỉ bị xử lý hành chính. Ngoài ra, trong cuộc đấu tranh chống tham nhũng, các nhà báo, tòa soạn đối diện với nhiều cám dỗ. Để vượt qua cám dỗ này, bên cạnh việc nâng cao bản lĩnh chính trị, đạo đức nghề nghiệp, các tòa soạn phải xây dựng được quy trình điều tra, tác nghiệp bảo đảm sự minh bạch và có sự kiểm tra, giám sát chặt chẽ. Nhà báo Vũ Văn Tiến, Tổng biên tập Tạp chí Mặt trận cho rằng: “ Để công tác phòng chống tham nhũng tốt, có động lực cho anh em báo chí thì Hội Nhà báo Việt Nam, cơ quan pháp luật phải bảo vệ nhà báo. Đồng thời phải tăng cường giáo dục nhà báo. Vừa qua có nhiều nhà báo bị hành hung. Có một Nhà báo bị ném một cái đĩa gần mù mắt. Nhưng tại sao các cơ quan báo chí im lặng. Tôi biết có cả những vụ việc báo chí đăng tải nhiều, Thủ tướng chỉ đạo, Hội nhà báo vào cuộc, nhưng kết quả bây giờ chưa thấy kết quả. Theo tôi phải công khai kết quả để nếu nhà báo bị oan sai, bị hành hung khi tác nghiệp phòng chống tham nhũng thì phải bảo vệ nhà báo, lấy lại danh dự cho nhà báo”.

      Giảng dậy và nghiên cứu về báo chí lâu năm, Phó Giáo sư, Tiến sỹ Nguyễn Văn Dững, Trưởng khoa Báo chí, Học viện Báo chí và Tuyên truyền cho rằng, do đặc thù hoạt động của nhà báo trong đấu tranh chống tiêu cực, tham nhũng là thường hoạt động “đơn tuyến” và “độc lập”, cho nên không có cách nào hiệu quả hơn bằng việc trang bị kiến thức và kỹ năng tác nghiệp cho nhà báo thật sự mang tính chuyên nghiệp cao. Phó Giáo sư, Tiến sỹ Nguyễn Văn Dững đề nghị: “Nên có chiến lược và giải pháp phát triển nguồn lực báo chí điều tra chống tham nhũng, tiêu cực, kể cả trong đào tạo, tập huấn, kiến thức kỹ năng. Xây dựng câu lạc bộ báo chí điều tra, có các luật sư thường xuyên cung cấp kiến thức cho họ và phương pháp trong quá trình điều tra, tác nghiệp tránh rủi ro. Nên lập quỹ điều tra chống tham nhũng đặc biệt hỗ trợ cho nhà báo gặp tai nạn nghề nghiệp. Hội Nhà báo Việt Nam cần ráo rết yêu cầu mỗi tòa soạn cần có quy ước đạo đức mỗi tòa soạn mình. Bởi vì chỉ có tòa soạn mới kiểm soát tốt nhất quan hệ của nhà báo trong quá trình tác nghiệp.”

       Hành lang pháp lý bảo vệ nhà báo chưa vững chắc là trở ngại lớn nhất khiến nhà báo dè dặt, e ngại chưa dấn thân viết bài phản ánh đấu tranh chống tham nhũng, tiêu cực. Theo Phó Chủ tịch thường trực Hội Nhà báo Việt Nam, ông Hồ Quang Lợi, tinh thần chiến đấu của báo chí với những nhà báo bản lĩnh, nhiệt huyết dùng ngòi bút để đấu tranh chống tham nhũng, tiêu cực thể hiện rất rõ. Tuy nhiên, thực tế khi nhà báo dùng ngòi bút và tác phẩm báo chí để đấu tranh với tham nhũng, lãng phí thì người gây ra hậu quả tham nhũng luôn tìm mọi cách chống lại. Ông Hồ Quang Lợi đề nghị phải có chỗ dựa vững chắc cho nhà báo chống tham nhũng, tiêu cực: “Làm sao phải trở thành trận tuyến vững chắc mà người  cầm bút lên tuyến đầu thì cảm giác ở phía sau có chỗ dựa. Phải có giải pháp để nhà báo chống tham nhũng gặp nhiều cản trở có chỗ dựa vững chắc để luôn giữ được tinh thần chiến đấu. Khi báo chí lên tiếng thì những đơn vị như Ban Nội chính Trung ương, Ban Chỉ đạo phòng chống tham nhũng trung ương quan tâm xử lý mới có kết quả. Không để báo chí đấu tranh lần nữa với đối tượng để báo chí đấu tranh trên mặt báo.”

     Để khuyến khích và tạo niềm tin cho đội ngũ báo chí trong khi tham gia viết bài đấu tranh phòng chống tham nhũng, cần xem xét và xử lý nghiêm minh các vụ việc hành hung, trù dập nhà báo. Đặc biệt với những nhà báo khi thực hiện nhiệm vụ viết bài trong lĩnh vực phòng chống, tham nhũng, lãng phí, tiêu cực thì cần coi hoạt động tác nghiệp là thi hành công vụ, đó chính là cơ chế vững chắc để đội ngũ nhà báo yên tâm tham gia đấu tranh chống tham nhũng, tiêu cực./.