T’cooh A Lăng Amươp, coh cr’noon Ta Lang, chr’val Bha Lêê c’moo đâu năc lâh 80 c’moo. T’cooh t’cooh ta ha, năc ađoo dzợ pa bhriêl, t’bhlâng xay moon, p’too pa choom đhanuôr xơợng đươi c’lâng xa nay âng Đảng, chính sách pháp luật âng Nhà nước. Coh bh’rợ bhrợ têng bhươl cr’noon t’mêê, đoọng xay bhrợ ha đhanuôr lêê, t’cooh A Lăng Amươp ơy đoọng lâh 1 hécta k’tiêc lâng k’r’bhâu tơơm chr’noh vêy chr’năp, cơnh: tơơm cam, pih, k’bhông, vú sữa… đoọng chính quyền vel đong bhrợ têng clung pa bhrợ ha đhanuôr. Tơợ bh’rợ tr’nêng âng t’cooh Amươp, pazêng xa nay bh’rợ, dự án coh t’tun vêy ta bhrợ đhị cr’noon Ta Lang cơnh c’lâng p’rang, z’rooh đác coh clung pa bhrợ căh cậ bhrợ têng zr’lụ đhăm ăt mamông t’mêê đhanuôr coh đâu zêng đoọng k’tiêc, tơơm chr’noh căh xay moon chroót pa chô cr’van tơợ chính quyền vel đong.

Lâh bh’rợ ta nih đha nâng đoọng k’tiêc, tơơm chr’noh, ta đang moon đhanuôr t’bhlâng pa bhrợ, pa dưr kinh tế, t’bhlâng t’bil ha ul, pa xiêr đharựt, t’cooh bhươl A Lăng AMươp năc manuyh dzợ n’năl ghít ooy j’niêng cr’bưn, văn hoá ty đanh âng đhanuôr Cơ Tu. Ađoo năc choom bhrợ bhơ noóch, prá pr’ma, n’đhưưng n’toong chiing c’bhor… lâng bhrợ têng lâng cha ơh pazêng râu tr’coọ xa nul ty đanh âng acoon coh đay. T’cooh A Lăng Amươp xay moon: Apêê ta đhâm c’mor nâu cơy năc căh lâh kiêng văn hoá ty đanh âng acoon coh, đhr’năng bil bal năc k’rơ bhlâng. Tu cơnh đêêc, hân đhơ t’cooh ta ha, c’rơ đhur năc t’cooh A Lăng Amươp dzợ t’bhlâng xay moon, p’too pa choom đhanuôr, apêê pr’zơc zư lêy, pa dưr râu chr’năp pr’hay văn hoá acoon coh đay. Coh pazêng t’ngay x’rịa tuần, t’cooh Amươp lâng apêê pr’zơc coh cr’noon Ta Lang năc chô ooy Gươl đoọng pa choom prá pr’ma, bhrợ bh’nooch, pa choom n’đhưưng n’toong lâng pa choom cha ơh pazêng râu tr’coọ xa nul âng đhanuôr Cơ Tu cơnh: n’jưl, a bel, ahêện… T’cooh bhươl A Lăng Amươp xay moon: Ađay năc pa choom cớ pazêng râu chr’năp pr’hay văn hoá ty đanh âng đhanuôr Cơ Tu đoọng ha pazêng lang ta đhâm c’mor, đoọng văn hoá âng đhanuôr vêy ta zư lêy tượt lang: “Acu ta nih đha nâng, t’bhlâng pa choom đoọng ha apêê pr’zơc ooy bh’rợ n’toong chiing, ch’gâr, ooy tân tung da dặ, prá pr’ma, bhrợ bh’nooch… Tươc nâu cơy ơy vêy bâc apêê choom prá pr’ma, bhrợ bh’nooch, ba booch, ka lới, cha chấp, n’năl ooy j’niêng cr’bưn văn hoá acoon coh Cơ Tu… Tơợ đêêc, đoọng apêê pr’zơc nâu cơy lâng ha y chroo zư lêy, pa dưr văn hoá đhanuôr Cơ Tu ting t’ngay nhâm mâng lâh mơ.”

Ting cơnh anoo A Lăng Sen, Trưởng cr’noon Ta Lang, chr’val Bha Lêê: prang cr’noon vêy 91 pr’loong đong lâng 388 cha năc manuyh. C’moo 2019, cr’noon vêy ta xay moon bhrợ zr’lụ du lịch bhươl cr’noon âng chr’hoong Tây Giang. L’lăm bêl doọ ơy vaih pr’luh cr’ăy Covid-19 dưr vaih, muy c’moo cr’noon đương hơnh deh lâh 10 c’bhuh ta mooi tươc la lêy, ăt đhêy lâng chêêc n’năl ooy văn hoá, pr’ăt tr’mông âng đhanuôr. Anoo A Lăng Sen xay moon: Đoo bêl vêy ta mooi tước đhanuôr năc zêng đhưưng n’toong, tân tung da dặ hơnh deh, xang n’năc hát đợ pr’hát Cơ Tu cơnh: ba booch, cha chấp, k’lới, prá pr’ma, bhrợ bh’nooch lâng cha ơh pazêng râu tr’coọ xa nul ty đanh. Nâu cơy, pr’luh cr’ăy Covid-19 ơy choom ta zâl cha groong, pazêng bh’rợ tr’nêng văn hoá n’nâu năc vêy cớ ta bhrợ đoọng k’đơơng t’pấh ta mooi du lịch tươc ooy vel đong. Anoo A Lăng Sen xay moon, đoọng choom biểu diễn pazêng bh’rợ văn hoá n’têh năc đươi tơợ bh’rợ pa choom âng t’cooh bhươl A Lăng AMươp: “T’cooh A Lăng AMươp năc manuyh n’năl pazêng c’lâng xa nay âng Đảng, chính sách, pháp luật âng Nhà nước. Ooy văn hoá Cơ Tu ađoo năc manuyh n’năl ghít, pa bhlâng năc bh’rợ prá pr’ma, bhrợ bh’nooch… Ađoo ta luôn p’too pa choom đoọng ha azi, đhanuôr coh đâu công xơợng đươi lâng ting bhrợ têng cơnh ađoo pa choom. Đươi vêy t’cooh bhươl A Lăng Amướp, xoọc đâu muy bơr apêê pr’zơc ta đhâm c’mor n’năl prá pr’ma, bhrợ bh’nooch, năc choom cha ơh lâng bhrợ têng pazêng râu tr’coọ xa nul ty đanh âng đhanuôr Cơ Tu. Nâu đoo năc pr’đơợ liêm choom pa bhlâng đoọng ha zi t’bhlâng pa dưr du lịch bhươl cr’noon xang bêl pr’luh cr’ăy Covid-19 vêy ta zâl cha groong.”

T’cooh Avô Quốc Tổng, Bí thư Đảng uỷ chr’val Bha Lêê, chr’hoong Tây Giang xay moon: Coh vel đong chr’val vêy lah 16 cha năc manuyh t’cooh bhươl vêy bâc ngai chăp. Pazêng apêê t’cooh bhươl năc đợ manuyh chr’năp coh bh’rợ đơơng âng pazêng c’lâng xa nay âng Đảng, chính sách pháp luật âng Nhà nươc tươc lâng đhanuôr. Ting n’năc, apêê t’cooh bhươl công năc đợ manuyh l’lăm xay bhrợ coh bh’rợ zư lêy, pa dưr râu chr’năp pr’hay văn hoá truyền thống âng đhanuôr Cơ Tu, t’bhlâng xay bhrợ liêm choom xa nay bh’rợ bhươl cr’noon t’mêê, bhrợ pa dưr pr’ắt tr’mông văn hoá t’mêê coh bhươl cr’noon. Coh đêêc, tr’haanh bhlâng năc vêy t’cooh A Lăng AMươp, coh cr’noon Ta Lang: “Lâng t’cooh A Lăng AMươp azi xay moon năc t’cooh bhươl vêy bâc ngai chăp ta nih đha nâng, l’lăm xay bhrợ. Tu ađoo hân đhơ t’cooh ta ha, c’rơ đhur năc ađoo dzợ t’bhlâng xay moon, p’too pa choom đhanuôr coh cr’noon Ta Lang t’bhlâng pa bhrợ, pa dưr kinh tế, căh choom đương g’nưưm, xơợng đươi c’lâng xa nay âng Đảng, Nhà nước… râu đêec năc râu liêm choom bhlâng coh t’cooh A Lăng AMươp. T’cooh xa nay chr’val zi haanh deh pa bhlâng, xay moon dal cr’noỌ bh’rợ n’năc âng t’cooh A Lăng AMươp. Tu cơnh đêêc, năc pazêng apêê t’cooh bhươl n’lơơng tươc lêy, chêêc n’năl bh’rợ tr’nêng âng t’cooh bhươl A Lăng Amướp. Pr’ăt tr’mông coh xoọc đâu âng đhanuôr cr’noon Ta Lang năc tr’xăl bâc pa bhlang, vêy muy bơr pr’loọng đong ơy câl xe ô tô ga măc chở đơơng hàng hoá, pr’đươi xây dựng ha đhanuôr. Râu đêêc công đươi tơợ bh’rợ xay moon p’too pa choom âng apêê t’cooh bhươl vêy bâc ngai chăp./.”

A Lăng A Mướp: Già làng Cơ Tu tuổi cao gương sáng

                   Hôih Nhàn

Ở thôn Ta Lang, xã Bha Lêê, huyện Tây Giang, tỉnh Quảng Nam, già làng A Lăng A Mướp luôn được bà con tin yêu, kính nể. Dù tuổi cao, sức khỏe không còn như xưa nhưng ông A Mướp luôn gương mẫu, đi đầu trong mọi phong trào tại địa phương, nhất là việc tuyên truyền bà con giữ gìn, bảo tồn và phát huy bản sắc văn hoá của đồng bào Cơ Tu.

Ông A Lăng A Mướp, ở thôn Ta Lang, xã Bha Lêê năm nay đã ngoài 80 tuổi. Tuổi cao, nhưng ông vẫn còn minh mẫn, tích cực tham gia tuyên truyền, vận động  bà con chấp hành chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước. Trong phong trào xây dựng nông thôn mới, để làm gương cho bà con, ông A Lăng A Mướp đã hiến hơn 1 hecta đất với hàng nghìn cây trồng có giá trị, như: cây cam, cây dừa, cây vú sữa…để chính quyền địa phương xây dựng cánh đồng sản xuất cho bà con. Từ việc làm của ông A Mướp, các chương trình, dự án sau này được xây dựng trên địa bàn thôn Ta Lang như: đường giao thông, kênh mương nội đồng hay khu tái định cư bà con đều hiến đất, cây trồng mà không đòi hỏi đền bù từ chính quyền địa phương.

Ngoài việc gương mẫu hiến đất, cây trồng, vận động bà con tăng cường sản xuất, phát triển kinh tế, vươn lên xoá đói, giảm nghèo, già làng A Lăng A Mướp còn là người am hiểu về phong tục tập quán, văn hoá truyền thống của đồng bào Cơ Tu. Ông có thể hát lý, nói lý, đánh trống chiêng… và chế tác tất cả các loại nhạc cụ truyền thống của dân tộc mình. Ông A Lăng A Mướp chia sẻ: Các bạn trẻ Cơ Tu hiện nay không mặn mà với văn hoá truyền thống của dân tộc, nguy cơ mai một là rất lớn. Bởi thế, tuy tuổi cao, sức yếu nhưng ông A Lăng A Mướp vẫn tích cực tuyên truyền, vận động bà con, các bạn trẻ giữ gìn, bảo tồn và phát huy bản sắc văn hoá dân tộc mình. Những ngày cuối tuần, ông A Mướp và các bạn trẻ trong thôn Ta Lang lại về Gươl để tập nói lý, hát lý, tập đánh trống chiêng và chơi các loại nhạc cụ truyền thống của dân tộc Cơ Tu, như: N’jưl, abel, ahêện, cr’dool… Già làng A Lăng A Mướp cho biết: Mình phải truyền lại những giá trị văn hoá truyền thống của dân tộc Cơ Tu cho các bạn trẻ, để văn hoá của đồng bào được lưu truyền mãi mãi: “Tôi gương mẫu, tích cực hướng dẫn cho các bạn trẻ về kỹ thuật đánh trống, chiêng, về tân tung da dặ, nói lý, hát lý… Đến nay đã có nhiều bạn có thể hát lý, nói lý, hát giao duyên, ka lới, cha chấp, biết về phong tục, tập quán văn hoá dân tộc Cơ Tu… Qua đó, để các bạn trẻ hiện nay và các thế hệ sau giữ gìn, phát triển văn hoá dân tộc Cơ Tu ngày càng bền vững.”

Theo anh A Lăng Sen, Trưởng thôn Ta Lang, xã Bha Lêê: toàn thôn có 91 hộ với 388 nhân khẩu. Năm 2019, thôn được chọn làm điểm du lịch cộng đồng của huyện Tây Giang. Trước thời điểm dịch Covid-19 bùng phát, một năm thôn tiếp đón hơn 10 đoàn du khách đến tham quan, lưu trú và tìm hiểu văn hoá, đời sống của bà con. Anh A Lăng Sen cho biết: Mỗi lần có khách bà con đều đánh trống, đánh chiêng, tân tung da dặ chào mừng, rồi biểu diễn các làn điệu dân ca Cơ Tu như: hát giao duyên, cha chấp, k’lới, nói lý, hát lý và chơi các loại nhạc cụ truyền thống. Nay, dịch bệnh Covid-19 đã được kiểm soát, các hoạt động văn hóa này lại được tổ chức để thu hút khách du lịch đến địa phương. Anh A Lăng Sen cho biết, để có thể biểu diễn các loại hình văn hoá trên là nhờ sự truyền dạy của già làng A Lăng A Mướp: “Ông A Lăng A Mướp là người hiểu biết các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước. Về văn hoá Cơ Tu ông là người am hiểu sâu sắc, nhất là nói lý, hát lý… Ông thường xuyên chỉ bảo, tuyên truyền cho chúng tôi, bà con chúng tôi ở đây đều nghe và học theo ông. Nhờ già làng A lăng A Mướp, hiện nay có một số bạn trẻ đã biết nói lý, hát lý, có thể chơi và chế tác một số nhạc cụ truyền thống của dân tộc Cơ Tu. Đây là điều kiện tốt cho chúng tôi tiếp tục phát triển du lịch cộng đồng sau khi dịch Covid-19 được kiểm soát.”

Ông Avô Quốc Tổng, Bí thư Đảng uỷ xã Bha Lêê, huyện Tây Giang cho biết: Trên địa bàn xã hiện có 16 già làng uỷ tín. Các già làng là nhân tố quan trọng góp phần đưa các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước đến với người dân. Đồng thời, các già làng cũng là những người đi đầu trong việc bảo tồn, phát huy bản sắc văn hoá truyền thống của dân tộc Cơ Tu, tích cực thực hiện chương trình xây dựng nông thôn mới, xây dựng đời sống văn hoá mới ở bản làng. Trong đó, tiêu biểu là ông A Lăng AMướp, ở thôn Ta Lang. “Đối với ông A Lăng A Mướp chúng tôi đánh giá là già làng uy tín gương mẫu, đầu tàu. Bởi vì, tuy ông tuổi cao, sức yếu nhưng ông tiếp tục tuyên truyền, vận động bà con thôn Ta Lang tăng cường lao động, sản xuất, phát triển kinh tế, không trông chờ ỷ lại, chấp hành chủ trương, đường lối của Đảng, Nhà nước… đó là điều rất tốt ở ông A Lăng A Mướp. Lãnh đạo xã chúng tôi rất hoan ngênh, đánh giá cao tinh thần đó của ông A Lăng A Mướp. Vì thế, mà các già làng khác đến học hỏi,tìm hiểu cách làm của gìa làng A Lăng A Mướp. Cuốc sống hiện nay của bà con ở thôn Ta Lang đã thay đổi rất nhiều, có một số hộ đã mua xe ô tô tải để chở hàng hoá, vật liệu xây dựng phục vụ cho bà con. Đó cũng là nhờ tuyên truyền, vận động của các già làng uy tín./.”