Coh c’lâng Hồ Chí Minh, c’nặt lươt ooy apêê chr’val Sơn Thuỷ, Phú Thuỷ, Kim Thuỷ, Trường Thuỷ, thị trấn Nông trường Lệ Ninh, chr’hoong Lệ Thuỷ, buôn pa bhlâng ng’lêy k’zệt đhr’nong đong ga măc, k’tứi vêy ta bhrợ căh vêy ta tô. Nâu đoo năc pazêng đhr’nong đong ta bhrợ căh lâh nhâm mâng, đươi gạch căh vêy ta boh, xa pợ lâng tôn, ê ếp bh’trơợt. Vêy đhr’nong đong bhưah k’ha riêng mét vuông cơnh c’rol băn a ọc, vêy đhr’nong đong ta bhrợ grịa ooy đong xoọc ng’ắt, vêy đhr’nong đong dal k’zệt mét cơnh đong bhrợ bh’rợ i ih coh bhươl cr’noon. Pazêng đhr’nong đong t’mêê n’nâu vêy ta bhrợ đhị đhăm k’tiêc ăt mamông, k’tiêc bhươn âng đhanuôr coh zr’lụ dự án c’lâng lươt đơơh Bắc- Nam c’nặt đhị Vạn Ninh- Cam Lộ xay moon đơc năc vêy ta bhrợ ooy zr’lụ n’nâu. Muy cha năc pân đil căh moon đhơ nớc ăt coh cr’noon Tam Hương, chr’val Phú Thuỷ, chr’hoong Lệ Thuỷ, tỉnh Quảng Bình xay moon, bêl đhanuôr đh’rưah choh bhrợ đong xang bâc năc chính quyền vel đong ơy xiêr moon đhêy bhrợ têng: “Đong k’tứi năc ng’bhrợ đong ng’ăt, k’coon ch’chau apêê đoo bâc năc apêê ađoo bhrợ. Nhà nước chroót pa chô năc đhanuôr bơơn đươi, nhà nước căh chroót pa chô năc đhanuôr lêy, h’cơnh ng’choom bhrợ, bh’rợ n’năc n’hau choom chrih. Chr’val k’pân đhanuôr bhrợ xang n’năc crêê bil hư năc đhơ chô moon, ha dang c’lâng dự án căh tươc ooy đâu năc đhanuôr bil zên, bil cr’van năc chr’val chô p’too moon oó bhrợ dzợ.”

Đăn đong âng ađoo pân đil n’nâu năc 5 đhr’nong đong xoọc ta bhrợ lâng t’mêê vêy ta bhrợ xang, đhr’nong đong hân đoo công bhưah lâng dal cơnh đong băn bh’năn. Vêy đợ râu mr’cơnh năc pazêng đhr’nong đong n’nâu căh vêy p’loọng a luh, căh vêy ta tô lâng vôi vữa lâng năc đhiệp xa pợ lâng tôn căh lâh nhâm mâng. Bâc ngai xay moon, nâu đoo năc k’tiêc bhươn năc apêê đoo vêy quyền bhrợ đong năc doọ ng’nhăn. Muy cha năc p’conh ăt coh cr’noon Tam Hương, chr’val Phú Thuỷ, chr’hoong Lệ Thuỷ, tỉnh Quảng Bình xay moon, ađoo xoọc bhrợ móng, tơợ bhrợ đong tơợ c’xêê muy âm lịch, đong bhưah 90 mét vuông, đăn lâng đhr’nong đong ty: “K’tiêc bha ar bhrôông n’nâu năc doọ ng’nhăn n’đăh ooy. Coh bhươl cr’noon năc doọ ơy vêy xa nay ng’nhăn bhrợ đong ăt. Vêy cr’noọ kiêng đươi năc bhrợ, vêy zên năc bhrợ, muy thành phố a năm ng’nhăn bha ar bhrợ đong. K’tiêc cu năc acu bhrợ. Đong căh vêy p’loọng a luh năc tu căh vêy zên, bhươl cr’noon dzợ bâc râu đharựt, zr’năh xr’dô.”

Đhr’năng bhrợ têng công trình căh ơy nhăn phép căh muy dưr vaih coh chr’val Phú Thuỷ ting n’năc năc công dưr vaih bâc ơl đhị apêê chr’val Sơn Thuỷ, Kim Thuỷ, Trường Thuỷ, thị trấn Nông trường Lệ Ninh, chr’hoong Lệ Thuỷ. Đhị thị trấn Nông trường Lệ Ninh, đhr’năng bhrợ têng lât xa nay dưr vaih coh k’tiêc bhươn. UBND thị trấn ơy căh đoọng lâng 20 cha năc bhrợ đong ăt, pa têệt lất xa nay.

Đhị chr’hoong Lệ Thuỷ, tỉnh Quảng Bình, Dự án c’lâng lướt đơơh Bắc – Nam c’nặt đhị Vạn Ninh- Cam Lộ lươt ooy 5 chr’val, thị trấn lâng đợ dal mơ 32km. Prang chr’hoong xay moon đơc vêy k’dâng 150 pr’loọng đong crêê tươc ooy đong xang năc ng’pa tơơi ooy lơơng. Tươc t’ngay 16/3, c’la k’rong bhrợ pazao đoọng t’nâl cr’lặ đoọng pa tơơi cr’van đhị 3 chr’val ooy Hội đồng pa tơơi cr’van pay k’tiêc aang chr’hoong Lệ Thuỷ. Bêl pazêng đơn vị thiết kế ch’mêệt lêy râu la lua âng k’tiêc, mr’cơnh cr’noọ xa nay ooy c’lâng lươt lâng vel đong năc đhanuôr ơy bơơn n’năl, tu cơnh đêêc năc bhrợ têng bâc ơl đong xang đoọng vêy ta chroót pa chô. Vêy đoo đhr’năng năc coh muy bơr r’dzum, đhanuôr năc ơy bhrợ têng xang đong xang. T’cooh Nguyễn Xuân Tường, Trưởng phòng Tài nguyên lâng Môi trường, Phó Chủ tịch Hội đồng pa tơơi cr’van chr’hoong Lệ Thuỷ, tỉnh Quảng Bình xay moon: “Bâc pr’loọng đong đhanuôr ton bhrợ t’vaih cr’van đhị đhăm k’tiêc ch’choh b’băn, k’tiêc bhươn. Muy bơr cha năc bhrợ têng lất xa nay. Xang bêl bơơn xơợng đhr’năng n’nâu, chr’hoong ơy p’too moon pazêng chr’val ting n’năc c’bhuh xay bhrợ đơơh âng chr’hoong ơy tươc lêy lâng bhrợ bha ar pazêng đhr’năng n’nâu đoọng bhrợ pr’đơợ coh ha y chroo bhrợ bh’rợ pa tơơi cr’van pay k’tiêc crêê cơnh xa nay. Muy bơr cha năc bhrợ lất năc căh ng’chroót pa chô cr’van.”

Đăn lâng chr’hoong Lệ Thuỷ, tỉnh Quảng Bình, apêê chr’val, thị trấn âng chr’hoong Vĩnh Linh, tỉnh Quảng Trị công dưr vaih k’rơ bh’rợ bhrợ têng đong xang lất xa nay, đương đươi chính sách chroót pa chô. Bh’rợ bhrợ têng đong xang lất xa nay đhị thị trấn Bến Quan, apêê chr’val Vĩnh Hà, Vĩnh Khê, chr’hoong Vĩnh Linh vêy ta bhrợ tơợ x’rịa c’xêê 2 bêl đêêc ahay, năc xang bêl vel đong mr’cơnh cr’nọo xa nay lâng pazêng đơn vị xay moon bhrợ têng hân luung c’lâng xay moon năc vêy ta bhrợ. T’cooh Dương Đình Quang, Chủ tịch UBND thị trấn Bến Quan, chr’hoong Vĩnh Linh, tỉnh Quảng Trị xay moon, tu cr’chăl xay bhrợ dự án pa bhlâng đơơh hân năc bhrợ zr’năh k’đhap ha vel đong coh bh’rợ k’đhơợng xay: “Bh’rợ xay moon c’lâng lướt anag c’lâng đhị vel đong vêy ta bhrợ pa bhlâng đơơh. Đhanuôr bơơn n’năl lươt choh n’loong, bhrợ đong xang, đong pa câl hàng, zr’năh k’đhap coh bh’rợ k’đhơợng lêy. Azi k’rang bhlâng năc coh ha y chroo zr’năh k’đhap pa bhlâng coh bh’rợ pay pa chô k’tiêc, pa bhlâng năc bh’rợ chroót pa chô cr’van k’đhap bhlâng. Manuyh năc bhrợ, manuyh căh bhrợ, tu cơnh đêêc buôn bhrợ vaih bâc xa nay bh’rợ zr’năh k’đhap coh ha y, đhanuôr buôn khiếu nại, khiếu kiện, năc zr’năh k’đhap pa bhlâng.”

Đoọng bhr’lậ đhr’năng bhrợ têng lất xa nay coh zr’lụ dự án, UBND tỉnh Quảng Trị ơy vêy bha ar bha tơ ta đang moon apêê chr’hoong Vĩnh Linh, Gio Linh, Cam Lộ p’too moon pazêng phòng chức năng, UBND pazêng chr’val đhị zr’lụ vêy dự án c’lâng lươt đơơh Bắc –Nam n’đăh Đông c’nặt Vạn Ninh- Cam Lộ t’bhlâng lươt ch’mêệt lêy bh’rợ xây dựng coh zr’lụ xay bhrợ dự án; xay moon p’too pa choom đhanuôr xơợng đươi ta nih đha nang xa nay pháp luật ooy râu têêm ngăn bh’rợ xây dựng công cơnh toom rơợng griing đợ apêê bhrợ lất. T’cooh Lê Đức Tiến, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Trị xay moon: “C’lâng lươt đơơh Bắc- Nam coh cr’chăl n’nâu Bộ Giao thông- Vận tải xoọc k’đhơợng lêy. Xoọc đâu, Bộ Giao thông Vận tải t’mêê pazao đoọng bha ar bha tơ lâng xoọc pazao đoọng zr’lụ k’tiêc đoọng ng’bhrợ c’lâng ooy pazêng chr’hoong. Hân đhơ cơnh đêêc, coh cr’chăl ahay, vêy muy bơr pr’loọng đong đhanuôr bhrợ đong ăt truih c’lâng n’nâu, tỉnh ơy vêy bha ar p’too moon pazêng chr’hoong, ta đang moon ch’mêệt lêy, xay moon đơơh loon ooy đhanuôr oó vaih đhr’năng cơnh đêêc dzợ. Tu nâu cơy năc đhiệp clặ cr’lặ a năm căh ơy ta pazao đoọng năc tỉnh công đhiệp xay bhrợ mơ xa nay bh’rợ moon pa rơợt a năm.”/.

Cao tốc Bắc - Nam phía Đông đoạn qua Quảng Bình, Quảng Trị, người dân ồ ạt xây dựng công trình, trồng cây xanh chờ đền bù

                                                                                                Thanh Hà- Đình Thiệu

Thời gian gần đây, khi nghe thông tin về dự án cao tốc Bắc Nam phía đông đoạn Vạn Ninh - Cam Lộ đi qua địa phương, hàng trăm hộ dân “đua nhau” xây dựng nhà cửa, làm trang trại, tường rào, trồng cây để đón đầu dự án, chờ đền bù. Tình trạng này xảy ra phổ biến ở các huyện Vĩnh Linh, tỉnh Quảng Trị; Lệ Thủy, tỉnh Quảng Bình. Dự án cao tốc Bắc - Nam phía Đông đoạn qua Vạn Ninh - Cam Lộ có điểm cuối nối với dự án Cam Lộ - La Sơn và đi qua 2 tỉnh Quảng Bình - Quảng Trị.

Trên đường Hồ Chí Minh, đoạn qua các xã Sơn Thủy, Phú Thủy, Kim Thủy, Trường Thủy, thị trấn Nông trường Lệ Ninh, huyện Lệ Thủy, dễ nhìn thấy hàng chục căn nhà lớn, nhỏ mới xây không tô trét mọc lên như nấm. Đây là những căn nhà tạm bợ xây gạch không nung, lợp tôn thấp lè tè. Có căn rộng hàng trăm mét vuông như trang trại chăn nuôi heo, có căn thì xây sát với căn nhà có người đang ở, có căn thì dài hàng chục mét như một phân xưởng may ở nông thôn. Hầu hết những căn nhà mới này được xây trên đất thổ cư, đất vườn của người dân trong vùng dự án cao tốc Bắc - Nam đoạn Vạn Ninh - Cam Lộ dự kiến sẽ chạy qua. Một phụ nữ giấu tên ở thôn Tam Hương, xã Phú Thủy, huyện Lệ Thủy, tỉnh Quảng Bình cho biết, khi người dân ồ ạt xây dựng nhà thì chính quyền địa phương đã xuống yêu cầu dừng thi công:"Nhà nhỏ thì phải làm mà ở chứ, con cái họ đông thi phải làm chứ. Nhà nước đền bù thì dân nhờ, nhà nước không đền bù thì dân chịu chứ biết làm sao, chuyện nớ là bình thường. Xã sợ dân làm rồi thiệt hại nên vẫn về nói, nhỡ đường dự án không đi qua thì dân mất tiền, mất của nên xã vẫn về nhắc nhủ chứ."

Cạnh nhà người phụ nữ này là 5 dãy nhà đang xây và vừa xây dựng xong, căn nào cũng dài và rộng như kiểu trang trại. Có điểm giống nhau là những căn nhà này không có cửa sổ, không tô trét, vôi vữa và chỉ lợp tôn tạm bợ. Nhiều người cho biết, đây là đất vườn nên họ có quyền xây dựng mà không cần xin phép. Một người đàn ông ở thôn Tam Hương, xã Phú Thủy, huyện Lệ Thủy, tỉnh Quảng Bình cho biết, ông đặt móng, khởi công làm nhà từ cuối tháng Giêng, nhà rộng 90 mét vuông, kề với ngôi nhà cũ :"Đất sổ đỏ này thì không cần xin phép ai. Ở nông thôn là chưa có chuyện xin phép làm nhà. Có nhu cầu thì xây, có tiền thì xây, chỉ thành phố mới phải có giấy phép xây nhà đàng hoàng. Đất tui thì tui xây. Nhà không có cửa sổ là vì không có tiền, nông thôn còn nghèo cực."

Tình trạng xây dựng công trình chưa có phép không chỉ mọc lên ở xã Phú Thủy mà cũng diễn ra ồ ạt tại các xã Sơn Thủy, Kim Thủy, Trường Thủy, thị trấn Nông trường Lệ Ninh, huyện Lệ Thủy. Tại thị trấn Nông trường Lệ Ninh, tình trạng xây dựng trái phép diễn ra trên đất vườn. UBND thị trấn đã đình chỉ xây dựng đối với 20 trường hợp xây dựng nhà cửa, cơi nới trái phép.

Tại huyện Lệ Thủy, tỉnh Quảng Bình, Dự án cao tốc Bắc - Nam đoạn Vạn Ninh - Cam Lộ đi qua 5 xã, thị trấn thuộc với chiều dài 32km. Cả huyện dự kiến có 150 hộ bị ảnh hưởng nhà cửa phải di dời, giải tỏa. Đến ngày 16/3, chủ đầu tư bàn giao cột mốc giải phóng mặt bằng đi qua 3 xã cho Hội đồng giải phóng mặt bằng huyện Lệ Thủy. Khi các đơn vị thiết kế khảo sát thực địa, thống nhất hướng tuyến với địa phương thì người dân đã biết được hướng tuyến đi qua nên ồ ạt xây dựng công trình đón đầu chờ đền bù. Nhiều trường hợp chỉ trong một vài đêm, người dân đã xây dựng xong công trình. Ông Nguyễn Xuân Tường, Trưởng phòng Tài nguyên và Môi trường, Phó Chủ tịch Hội đồng giải phóng mặt bằng huyện Lệ Thủy, tỉnh Quảng Bình cho biết:"Nhiều hộ dân cố tình tạo lập tài sản trên đất nông nghiệp, đất vườn. Một số trường hợp xây dựng trái quy định. Sau khi nắm được tình hình, huyện đã chỉ đạo các xã đồng thời tổ phản ứng nhanh của huyện kiểm tra lập biên bản các trường hợp này để làm cơ sở sau này thực hiện giải phóng mặt bằng đúng quy định. Một số trường hợp vi phạm sẽ không được bồi thường."

Tiếp giáp với huyện Lệ Thủy, tỉnh Quảng Bình, các xã, thị trấn thuộc huyện Vĩnh Linh, tỉnh Quảng Trị cũng nóng lên tình trạng xây dựng công trình trái phép, chờ hưởng chính sách đền bù. Việc xây dựng công trình trái phép tại thị trấn Bến Quan, các xã Vĩnh Hà, Vĩnh Khê, huyện Vĩnh Linh diễn ra từ cuối tháng 2 vừa qua, ngay sau khi địa phương thống nhất với đơn vị tư vấn thiết kết hướng tuyến dự kiến sẽ đi qua. Ông Dương Đình Quang, Chủ tịch UBND thị trấn Bến Quan, huyện Vĩnh Linh, tỉnh Quảng Trị cho biết, do thời gian triển khai dự án quá gấp nên gây khó khăn cho địa phương trong công tác quản lý:“Quá trình phóng tuyến đi qua trên địa bàn tiến độ làm rất là nhanh. Người dân phát hiện là đổ xô trồng cây, xây dựng các công trình, hàng quán rất khó khăn trong quản lý. Chúng tôi rất lo sau này khó khăn trong công tác giải phóng mặt bằng, đặc biệt là hỗ trợ đền bù rất phức tạp. Người thì làm, người thì không làm nên dễ nảy sinh nhiều vấn đề đằng sau đó, người dân dễ khiếu nại, khiếu kiện, rất là khó khăn.”

Để chấn chỉnh tình trạng xây dựng trái phép trong vùng dự án, UBND tỉnh Quảng Trị đã có văn bản yêu cầu các huyện Vĩnh Linh, Gio Linh, Cam Lộ chỉ đạo phòng chức năng, UBND các xã trên địa bàn có dự án cao tốc Bắc - Nam phía Đông đoạn Vạn Ninh - Cam Lộ đi qua tăng cường kiểm tra công tác xây dựng trong khu vực thực hiện dự án; tuyên truyền vận động người dân chấp hành nghiêm quy định pháp luật về trật tự xây dựng cũng như xử lý nghiêm trường hợp vi phạm. Ông Lê Đức Tiến, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Trị cho biết:“Tuyến Cao tốc Bắc-Nam giai đoạn này Bộ Giao thông - Vận tải đang quản lý. Hiện nay, Bộ Giao thông Vận tải mới bàn giao hồ sơ và đang tiến hành bàn giao hiện trường cho các huyện. Tuy nhiên, thời gian vừa rồi, có một số hộ gia đình xây dựng nhà dọc tuyến, tỉnh đã có văn bản chỉ đạo các huyện, yêu cầu kiểm tra rà soát, thông báo kịp thời cho người dân đừng có tình trạng như thế. Vì bây giờ mới cắm mốc chưa bàn giao thì tỉnh cũng mới chỉ dừng lại góc độ là cảnh báo thôi./.”