Zr’lụ chung cư bhươl cr’noon ta bơơn axiu Đại Địa Bảo, phường Nại Hiên Đông, quận Sơn Trà năc zr’lụ bhrợ đhăm ăt mamông t’mêê đoọng ha pazêng pr’loọng đong coh zr’lụ ăt mamông lâng đong am cr’đe coh toor k’ruung Hàn. Pa tơơi pazêng pr’loọng đong am cr’đe toor k’ruung Hàn, đơơng đhanuôr tươc ooy toor năc vêy ta lêy năc bh’rợ tr’nơơp đoọng râu liêm choom coh bh’rợ pa liêm pa crêê đô thị âng thành phố Đà Nẵng coh pazêng c’moo tr’nơơp tơợp pac. Năc 20 c’moo gluh tơợ đhr’nong đong căh liêm mâng, tươc ooy đhăm k’tiêc ăt mamông t’mêê, pazêng đhanuôr coh toor k’ruung bêl ahay xoọc đâu vêy pr’ăt tr’mông liêm pr’hay, k’bhộ ngăn.

Coh đhr’nong đong liêm mâng, p’căh Nguyễn Thị Thân hay cớ ooy cr’chăl dzợ ăt coh đhr’nong đong am cr’đe toor k’ruung, căh ma c’lâng p’rang, căh vêy trường học, căh vêy điện, căh vêy đong pr’noong… Pr’loọng đong hân đoo công bâc k’coon, k’coon pậ lâh muy zệt c’moo năc ting k’conh k’căn lươt ta bơơn achông axiu coh k’ruung căh bơơn học hành. Xoọc đâu, đhr’nong đong am cr’đe coh toor k’ruung năc đhiệp coh a cọ a bục hơơ ặ. P’căn Nguyễn Thị Thân xay moon, pr’ăt tr’mông nâu cơy năc râu tr’xăl lâh mơ ng’pâm poo: “Bêl ahay zr’năh xr’dô pa bhlâng. Vêy Nhà nước k’rang lêy, apêê đoo bhrợ đoọng đong k’dua tươc ăt, công nhâm mâng, k’coon ch’chau bơơn lướt học liêm crêê, năc doọ dzơ cơnh l’lăm ahay lươt coh c’lâng đhâl, ta luôn ha rập. Xoọc đâu năc doọ dzợ k’pân đhí boo ga măc, liêm pr’hay pa bhlâng.”

Xang 25 c’moo dưr vaih thành phố âng Trung ương, Đà Nẵng năc xăl ađay k’rơ pa bhlâng, dưr vaih đô thị liêm pr’hay pa bhlâng coh miền Trung. Lâng xa nay bh’rợ: đọng k’tiêc pay cơ sở hạ tầng, pa liêm pa crêê đô thị, tơợ bêl căh chêêc ta mươh ooy biển, Đà Nẵng năc đươi ooy biển. Lâh 120 r’bhâu pr’loọng đong đhanuôr vêy ta pa tơơi đơc đoọng k’tiêc bhrợ t’bhưah đhăm đô thị ga măc lâh 4 chu. Vêy ta bi năc thành phố âng pazêng công trình, tơợ bêl đhiệp muy bêệ zung Nguyễn Văn Trỗi a năm, tươc nâu cơy thành phố Đà Nẵng vêy 9 bêệ zung vêy ta poong đhị k’ruung Hàn. Muy bêệ zung năc vêy ta bhrợ la lay cơnh, bhrợ t’vaih râu la lay âng Đà Nẵng, coh đêêc vêy zung đhiêr đhị k’ruung Hàn, zung Rồng k’bhru oih dưr vaih râu chr’năp pr’hay âng Đà Nẵng. Bhlưa năc k’ruung Hàn, đhăm k’tiêc quận 3 bêl ahay tỵ ha ul đharựt lâng ch’ngai bha dăh, nâu cơy nâc quận Sơn Trà năc dưr vaih bâc đhr’nong đong ga măc dal, pazêng zr’lụ du lịch, đhêy ăt chr’năp tươc cấp 5 sao truih biển Đà Nẵng, muy coh 6 toor biển liêm pa bhlâng coh bha lang k’tiếc.

Lêy cớ bh’nơơn bh’rợ coh 25 c’moo xang bêl pác tỉnh, Đà Nẵng ơy bơơn đợ bh’nơơn bh’rợ ga măc chr’năp: GRDP dzooc lâh 8 chu, chrooi đoọng ooy ngân sách dzoọc 23 chu, ta mooi du lịch bâc tươc 55 chu… 25 c’moo ahay, lâng râu liêm choom âng thành phố âng Trung ương lâng xa nay chr’năp năc zr’lụ bha lâng ooy râu dưr vaih âng zr’lụ, thành phố Đà Nẵng ơy dưr t’bhlâng k’rơ pa bhlâng, bhrợ t’vaih muy bh’rợ tr’xăl lang crêê cơnh. Phó Giáo sư- Tiến sĩ Trần Đình Thiên, Viện trưởng Vịnh Kinh tế Trung ương, manuyh coh Tổ xay moon xa nay bh’rợ kinh tế âng Thủ tướng Chính phủ nhiệm kỳ 2016- 2021 l’lăm ahay xay moon ghit, bh’nơơn bh’rợ ga măc chr’năp n’nâu căh vêy bâc vel đong choom bơơn bhrợ; bh’nơơn n’nâu năc đươi Đà Nẵng ơy lêy n’năl c’lâng xa nay t’mêê (thị trường- k’đơơng t’pâh- ting xay bhrợ lâng bha lang k’tiêc) lâng râu liêm choom tơợ cruung đác năc bhrợ t’vaih c’rơ t’mêê: “Râu a liêng âng râu dưr vaih âng Đà Nẵng năc ooy c’lâng bh’rợ t’mêê lâng xăl ooy râu dưr vaih. Pazêng pr’họp prá xay ooy râu dưr vaih âng Đà Nẵng zập bêl công xay moon ghít 2 râu xa nay, la lay cơnh lơơng lâng pr’hay lâh mơ. Năc tươc nâu cơy, Đà Nẵng dzợ zư râu la lay chr’năp n’năc. Bh’nơơn bh’rợ coh 25 c’moo dưr vaih âng Đà Nẵng năc bhrợ t’vaih râu la lay ooy râu chr’năp, cơnh đêec năc z’lâh ooy râu liêm pr’hay lâh mơ; năc n’leh coh pazêng cr’noọ xa nay lâng t’bhlâng xay bhrợ mơ choom. Pr’học n’nâu chr’năp bhlâng, Đà Nẵng năc ta luôn zư nhâm mâng cr’noọ xa nay t’bhlâng z’lâh râu liêm pr’hay lâh mơ.”

Lêy cớ c’lâng dưr vaih coh 25 c’moo ahay, râu dưr vaih âng Đà Nẵng năc chr’năp pr’hay pa bhlâng. Hân đhơ cơnh đêêc, bêl bh’rợ đô thị pa bhlâng đơơh lâng căh crêê cơnh coh muy bơr zr’lụ năc bhrợ ha bh’rợ đô thị căh lâh crêê cơnh, căh lâh ma mơ. Bh’rợ quy hoạch pac đhăm năc bhrợ t’vaih râu ma cơnh coh zập đhị, căh vêy đợ râu la lay. T’cooh Nguyễn Văn Quảng, Bí thư Thành uỷ Đà Nẵng xay moon, pazêng râu căh liêm choom, pazêng râu xa nay bh’rợ vêy ta xay moon coh bh’rợ quy hoạch lâng pa dưr đô thị âng Đà Nẵng ơy lâng xoọc vêy ta bhr’lậ pa liêm coh Đồ án quy hoạch zazum thành phố tươc c’moo 2030 lâng cr’noọ bh’rợ tươc c’moo 2045: “Thành phố năc t’bhlâng pa liêm pa crêê pazêng bh’rợ tr’nêng, đoọng xay bhrợ la lua ta nih cr’noọ cr’niêng dưr vaih, pa dưr thành phố tươc ooy xa nay đô thị ta béch, đa đơơh, vaih chr’năp ga măc coh zr’lụ lâng coh bha lang k’tiêc. Bhrợ pa dưr thành phố dưr vaih đô thị ga măc lâng thành phố biển ng’ăt mamông liêm crêê pa bhlâng, crêê cơnh lâng râu chr’năp pr’hay coh zr’lụ Châu Á, cơnh xa nay ta đang moon âng Bộ Chính trị Khoá XII ơy xay moon đơc./.”

Đà Nẵng hướng đến là đô thị đặc biệt của Việt Nam

                    PV Đình Thiệu-VOV miền Trung

        Năm 1997, thành phố Đà Nẵng được tách từ tỉnh Quảng Nam - Đà Nẵng trở thành đơn vị hành chính trực thuộc Trung ương. Từ đây, Đà Nẵng đẩy mạnh chỉnh trang đô thị. Với chủ trương “đổi đất lấy cơ sở hạ tầng”, bằng những cách làm sáng tạo, linh hoạt đã làm nên“hiện tượng Đà Nẵng” trong chỉnh trang đô thị. Từ một đô thị cấp huyện, bây giờ diện tích không gian đô thị tăng gấp 4 lần, trở thành đô thị hiện đại bậc nhất miền Trung gắn với thương hiệu “thành phố đáng sống”.

Khu chung cư làng cá Đại Địa Bảo, phường Nại Hiên Đông, quận Sơn Trà là nơi chủ yếu bố trí tái định cư cho các hộ dân “làng nhà chồ” bên bờ Đông sông Hàn. Giải tỏa nhà chồ ven sông Hàn, đưa dân lên bờ được xem là bước khởi đầu thành công trong cuộc cách mạng về chỉnh trang đô thị của thành phố Đà Nẵng vào những năm đầu chia tách. Đã 20 năm rời khỏi khu nhà chồ nhếch nhác, lên bờ tái định cư, những cư dân làng nhà chồ ngày đó giờ đã có một cuộc sống khấm khá.

        Trong căn hộ khang trang, bà Nguyễn Thị Thân nhớ về những ngày còn ở xóm nhà chồ không đường, không trường học, không điện, không nhà vệ sinh… Nhà nào cũng một bầy con nheo nhóc, con cái trên mười tuổi phải theo cha mẹ chài lưới trên sông không được học hành. Giờ đây, nhà chồ chỉ còn trong ký ức. Bà Nguyễn Thị Thân cho rằng, cuộc sống hôm nay là sự đổi thay hơn cả trong mơ:“Hồi trước khổ cực lắm. Nhà nước quan tâm, họ xây rồi cho vô ở luôn, cũng ổn định, con cái đi học cũng an toàn, chứ không phải như hồi trước đi trên bãi đá, sập lên, sập xuống. Giờ không lo sợ bão gió nữa, rất sướng!”

       Sau 25 năm trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, Đà Nẵng đã chuyển mình mạnh mẽ, trở thành đô thị văn minh, hiện đại bậc nhất miền Trung. Với chủ trương đổi đất lấy hạ tầng, chỉnh trang đô thị, từ chỗ “quay lưng” với biển, Đà Nẵng đã hướng ra biển. Hơn 120 nghìn hộ dân giải tỏa nhường đất để mở rộng diện tích đô thị đã tăng lên gấp 4 lần. Được ví là thành phố của những công trình, từ chỗ chỉ mỗi cây cầu Nguyễn Văn Trỗi có từ trước, đến nay thành phố Đà Nẵng có 9 cây cầu bắc qua sông Hàn. Mỗi cây cầu là một kiểu dáng khác nhau, tạo nên nét khác biệt của Đà Nẵng, trong đó cây cầu quay Sông Hàn, cầu Rồng phun lửa trở thành biểu tượng của Đà Nẵng. Chỉ cách nhau con sông Hàn, vùng đất quận 3 ngày nào vốn nghèo khó, lạc hậu, hoang sơ và cách trở, nay là quận Sơn Trà đã mọc lên nhiều tòa nhà cao tầng, các khu du lịch, nghỉ dưỡng đẳng cấp 5 sao dọc biển Đà Nẵng, một trong 6 bãi biển đẹp nhất hành tinh.

       Nhìn lại thành tựu 25 năm sau ngày tách tỉnh, Đà Nẵng đạt được những con số ấn tượng: GRDP tăng 8 lần, đóng góp thu ngân sách tăng 23 lần, khách du lịch đến tăng gần 55 lần... 25 năm qua, với vị thế độc lập của thành phố trực thuộc Trung ương và vai trò trung tâm phát triển vùng, thành phố Đà Nẵng vươn mình mạnh mẽ, làm một cuộc “đổi đời” đúng nghĩa. Phó Giáo sư - Tiến sĩ Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Trung ương, thành viên Tổ Tư vấn kinh tế của Thủ tướng Chính phủ nhiệm kỳ 2016-2021 khẳng định, thành tích ấn tượng này không nhiều địa phương đạt được; kết quả này là nhờ Đà Nẵng đã nhận diện đúng xu hướng thời đại (thị trường- mở cửa- hội nhập quốc tế) và lợi thế tự nhiên tạo thành sức mạnh mới:“Điểm cốt lõi của quá trình phát triển của Đà Nẵng là xu thế hiện đại hóa và thay đổi đẳng cấp phát triển. Các cuộc họp bàn về phát triển của Đà Nẵng bao giờ cũng chỉ nhấn mạnh có 2 từ, khác biệt và đẳng cấp. Cho đến bây giờ, Đà Nẵng vẫn giữ được bản sắc ấy. Thành tích 25 năm phát triển của Đà Nẵng là tạo ra sự khác biệt về tầm và thế, tức là tiến vượt về đẳng cấp; thể hiện qua những mục tiêu và nỗ lực làm bằng được. Bài học này cực kỳ lớn, Đà Nẵng phải luôn luôn giữ vững tinh thần tiến vượt về đẳng cấp.”

       Nhìn lại chặng đường phát triển 25 năm qua, sự phát triển của Đà Nẵng là hết sức ấn tượng. Tuy nhiên, quá trình đô thị hoá nhanh chóng và không đồng bộ tại một số khu vực đã dẫn đến cấu trúc đô thị bị biến dạng, mất cân đối. Phương pháp quy hoạch “chia lô” dẫn đến những không gian giống nhau ở khắp mọi nơi, không tạo được dấu ấn riêng. Ông Nguyễn Văn Quảng, Bí thư Thành ủy Đà Nẵng cho rằng, những bất cập, tồn tại, các vấn đề đặt ra trong công tác quy hoạch và phát triển đô thị của Đà Nẵng đã và đang được giải quyết thông qua Đồ án qui hoạch chung thành phố đến năm 2030 tầm nhìn đến năm 2045:“Thành phố tiếp tục hoàn thiện các nhiệm vụ, giải pháp, nhằm hiện thực hóa khát vọng phát triển, đưa thành phố hướng tới là đô thị thông minh, năng đông, sáng tạo, đẳng cấp khu vực và quốc tế. Xây dựng thành phố trở thành đô thị lớn và thành phố biển đáng sống, đạt đẳng cấp khu vực Châu Á, như yêu cầu của Bộ Chính trị Khóa XII đã đề ra./.”