Đha nuôr lâng pr’zơc xooc xơợng xa nul ta hel liêm pr’hay n’nâu năc âng đha đhâm Tà Ôi – Rapat Ngọc Hà, 21 c’moo, ăt coh vel A Đớt, chr’val Lâm Đớt, chr’hoong da ding ca coong A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế plong.

Đha nuôr Tà Ôi coh zr’lụ k’noong k’tiêc A Đớt n’nâu pa bhâng âi looih lâng bh’rợ muy đha đhâm p’niên đhiêp bơr zêt c’moo liêm li bhlup lâng cr’chăng đha nui tr’ut ta luôn k’tiêu coh đay apêê n’jưl, a luôt, a guôch… t’cooh vel Tà Ôi, Rapat Trình, ăt coh vel Paris Kavin, chr’val Lâm Đớt muy coh bâc ma nưih thầy âng Ngọc Hà hâng hơnh xay moon ooy học trò âng đay:“Achau Hà năc muy cha năc pa bhlâng z’hai. Năc muy lêy lâng pa choom bơr pêê chu năc choom ă cha ơh, plong. Nâu đoo năc muy cha năc pr’hăt. A đoo pa bhlâng chăp kiêng. Ha dang zâp ngai zêng chăp kiêng tr’coó xa nul, chăp kiêng văn hóa acoon coh cơnh a chau Hà năc văn hóa Tà Ôi năc căh muy doó choom bil pât, năc dzợ choom băr bhưah ch’ngai ooy lơơng.”

N’niên lâng dưr pâ coh muy pr’loọng đha rưt k’đhap coh zr’lụ k’noong k’tiêc Lâm Đớt, chr’hoong da ding ca coong A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế, tơợ tứi, đợ xa nul âng apêê tr’coó lâng pr’hat Tà Ôi âi ăt clâp ooy a ham a hir âng Rapat Ngọc Hà. Ngọc Hà xay moon, c’moo học cấp 2, Hà năc âi tơơp pa choom cha ơh lâng chơơc lêy pa choom apêê tr’coó xa nul acoon coh. Lươt prang zâp vel bhươl chr’val Lâm Đớt, coh ooy vêy ngai choom cha ơh tr’coó xa nul acoon coh năc Hà tươc đêêc pa choom. Tỵ l’lăm âi z’hai lâng loom chăp kiêng văn nghệ n’ja bh’lêê apêê acoon coh moon pa zum, ma nưih Tà Ôi moon la lay tu cơnh đêêc Hà đơơh a bhlâng u choom. Hà cha ơh apêê tr’coó xa nul tơợ buôn pa tươc k’đhap. Hà căh muy choom hat đợ pr’hat cơnh cha châp, ba booch, ka lới, ri roi…  căh câ tr’coó xa nul n’jưl, khèn, a luôt, a guôch… năc dzợ choom bhrợ t’vaih cơnh areng tirel, a hel, cr’dool…  công bơơn Hà bhrợ têng, đơơng tmoot đươi dua coh zâp g’luh vel đong bhrợ văn nghệ.“Tr’coó xa nul âng cu tơơp bhrợ năc đoo a guôch, ma nưih Tà Ôi moon n’krao. Bêl đêêc a cu học lớp 9. Moon pa zum veey bha bhươp pa choom đoọng. Xooc đâu năc acu choom cha ơh bâc râu cơnh a guôch, cr’dool, tâm bhreh alui, zâp râu a luôt, n’jưl… Coh đêêc Khèn năc râu k’đhap bhlâng.

C’moo 2018, Ngọc Hà tốt nghiệp THPT lâng bơơn đậu 2 ngành Báo chí lâng Xã hội học âng Trường Đại học Khoa học, Đại học Huế. Tu pr’ăt tr’mông pr’loọng đong zr’năh k’đhap, Ngọc Hà quyết định xiêr phố pa choom bh’rợ ơ ih. Hà chơơih pay bh’rợ ơ ih n’đhang râu chăp kiêng văn hóa acoon coh ăt d’dươl coh loom luônh.“Muy t’ngay a cu căh cha ơh muy râu tr’coó xa nul n’đoo,  acu xơợng l’ngúa l’bam bhlâng. Dưm acu lêy apêê tr’coó xa nul n’năc pa bhlâng chr’năp, ha dợ xooc đâu vêy cơnh bil pât. Hăt ngai cha ơh, đươi dua dzợ. Năc muy cha năc ca coon âng ma nưih Tà Ôi, acu lêy năc choom pa dưr lâng zư đơc đợ c’leh liêm văn hóa liêm pr’hay âng acoon coh đay. Lâng apêê tr’coó xa nul n’năc năc đoo muy coh bâc c’leh  liêm n’năc.”

Coh đong ơ ih k’tứi dâng 10 mét vuông âng đay, lâh apêê xa nâp a doó tứ thân, ngữ thân, veston… bơơn Ngọc Hà ca ih liêm cra tơợ bhai Dèng âng ma nưih Tà Ôi, năc apêê tr’coó xa nul âng đay bhrợ têng bơơn Hà ra pă liêm ma mach. Ngọc Hà xay moon:“Râu pa chô tơợ bh’rợ bhrợ têng tr’coó xa nul căh vêy yêm têêm. A cu ting bh’rợ ơ ih n’đhang công kiêng đơơng âng c’leh văn hóa acoon coh p’têêt t’boọ moot ooy bh’nơơn âng đay. Acu kiêng apêê chr’hoong, tỉnh vêy chính sách ooy zư đơc lâng pa dưr văn hóa n’ja bh’lêê âng hêê, bhrợ t’vaih bâc g’luh thi đoọng ha lang p’niên, bhrợ t’viah câu lạc bộ đoọng lang p’niên ting pâh pa choom năl ooy văn hóa n’ja bh’lêê âng hêê. Acu kiêng, văn hóa Tà Ôi vêy bơơn bâc ngai năl tươc, bơơn zư đơc lâng băr dzang bhưah đợ râu chr’năp liêm âng lang n’ja bh’lêê muy c’bhuh ma nưih.”

Ting p’căn Lê Thị Thêm, Trưởng phòng Văn hóa, Thông tin chr’hoong A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế, bâc c’moo đâu, Rapat Ngọc Hà ta luôn năc dh’nơc bơơn Phòng Văn hóa pa chăp tươc zâp bêl vêy apêê bh’rợ biểu diễn, hội thi âng chr’hoong A Lưới, tỉnh bhrợ têng: “Rapat Ngọc Hà năc muy cha năc choom bhrợ pa trơơi tươc đha đhâm c’mâr n’lơơng chăp kiêng văn hóa acoon coh đay. Đoọng pa dưr đợ apêê ngai vêy z’hai ooy tr’coó xa nul acoon coh cơnh Rapat Ngọc Hà, chr’hoong công pa bhlâng k’rang tươc, bhrợ t’vaih pr’đơợ đoọng apêê a đhi ting pâh apêê bh’rợ liên hoan, hội thi, lớp pa choom đoọng. Đhị đêêc, apêê a đhi vêy pr’đơợ pa dử z’hai âng c’la đay công cơnh chroi đoọng ooy bh’rợ zư đơc lâng pa dưr c’leh văn hóa acoon coh./.”

Chàng trai Tà Ôi với niềm đam mê văn hóa truyền thống

                  (Alăng Lợi)

Trong khi nhiều bạn trẻ ít quan tâm tới văn hóa truyền thống thì với Rapat Ngọc Hà, chàng trai Tà Ôi, ở thôn A Đớt, xã biên giới Lâm Đớt, huyện miền núi A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế, văn hóa truyền thống vẫn có sức cuốn hút mạnh mẽ. Bằng tình yêu, sự nỗ lực không ngừng nghỉ, Ngọc Hà miệt mài nghiên cứu bảo tồn  văn hóa truyền thống dân tộc.

Bà con và các bạn đang nghe tiếng sáo lúc trầm lúc bổng do chàng trai Tà Ôi - Rapat Ngọc Hà, 21 tuổi, ở thôn A Đớt, xã Lâm Đớt, huyện miền núi A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế thể hiện.

Bà con Tà Ôi ở vùng biên A Đớt này rất đỗi thân quen với hình ảnh một chàng trai đôi mươi đậm chất núi rừng với làn da bánh mật và nụ cười hiền lành luôn mang theo bên mình đàn n’jưl, sáo, đàn môi… Già làng Tà Ôi - Rapat Trình, ở thôn Paris Kavin, xã Lâm Đớt một trong những người thầy của Ngọc Hà tự hào về học trò của mình:“Cháu Hà là một người rất đặc biệt. Chỉ cần nhìn và học vài lần là biết chơi bài nhạc. Đây là một trường hợp rất ít. Cháu thật sự có đam mê. Nếu như ai cũng đam mê nhạc cụ, đam mê văn hóa dân tộc như cháu Hà thì văn hóa Tà Ôi sẽ không nhưng không bị mất đi mà sẽ được bay xa nữa.”

Sinh ra và lớn lên trong một gia đình nghèo khó ở vùng biên Lâm Đớt, huyện miền núi A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế, từ nhỏ, tiết tấu, giai điệu của các loại nhạc cụ và dân ca Tà Ôi đã ngấm vào máu thịt của Rapat Ngọc Hà. Ngọc Hà chia sẻ, năm học cấp 2, Hà  đã bắt đầu tập chơi và tìm hiểu các loại nhạc cụ dân tộc. Đi khắp bản làng của xã Lâm Đớt, ở đâu có người biết chơi nhạc cụ dân tộc là Hà tìm đến học hỏi. Vốn có năng khiếu và niềm đam mê văn nghệ dân gian các dân tộc thiểu số nói chung, dân tộc Tà Ôi nói riêng nên Hà học rất nhanh. Hà tập chơi mấy loại nhạc cụ từ mức độ dễ đến khó. Hà không chỉ thành thạo với các điệu dân ca như, cha châp, ba boch, kar lơi, ri roi,… hay các điệu dân nhạc với chiêng, trống, tù và, khèn, sáo, đàn… mà còn biết chế tác các loại sáo như, areng tireel kakăl; ahel; toát, toh âl loh… Các loại đàn như, n’jưl, tâm bhreh alui, abel, pung pang, nkrao, tapplưng, tù và,… cũng được Hà chế tác, đưa vào phục vụ dịp sinh hoạt văn nghệ dân gian của địa phương.“Nhạc cụ đầu tiên em chế tác được đó là đàn môi, tiếng Tà Ôi gọi là n’krao. Lúc đó em mới học lớp 9. Nói chung có ông nội, ngoại hướng dẫn, bày dạy. Hiện tại thì em biết chơi và chế tác các loại nhạc cụ như đàn môi, tù và có hai loại to và nhỏ; tâm bhréh a lui ( một loại đàn bầu nhưng khác với đàn bầu của người Việt); n’jưl ( đàn 3 hoặc 4 dây), các loại sáo, xar ( một loại nhạc cụ đặc trưng của người Tà Ôi, Cơ Tu, Pa Cô).... Khèn là một loại nhạc cụ chơi rất khó.”

Năm 2018, Ngọc Hà tốt nghiệp THPT và đậu vào 2 ngành Báo chí và Xã hội học của Trường đại học Khoa học, Đại học Huế. Do hoàn cảnh gia đình khó khăn nên Ngọc Hà quyết định xuống núi học nghề may. Hà chọn nghề may nhưng niềm đam mê văn hóa dân tộc cứ cháy bỏng trong lòng.  “Một ngày mà em không được chơi một loại nhạc cụ nào đó, em thấy rất buồn chán và trống vắng. Tại em thấy mấy loại nhạc cụ đó rất quan trọng, mà hiện nay đang mai một đi. Ít người chơi, sử dụng tới. Là một người con của dân tộc Tà Ôi, em thấy cần phải phát huy và lưu giữ những bản sắc văn hóa tốt đẹp của dân tộc mình. Và các loại nhạc cụ đó là một trong những bản sắc đó.”

Trong tiệm may nhỏ chừng 10 mét vuông của mình, ngoài những bộ trang phục áo tứ thân, ngũ thân, veston… được Ngọc Hà cắt may tinh tế từ vải Dèng của người Tà Ôi, thì các loại nhạc cụ do mình chế tác được Ngọc Hà bày trí cẩn thận và đẹp mắt. Ngọc Hà chia sẻ:“Thu nhập từ chế tác nhạc cụ không ổn định. Em đi theo nghề may nhưng vẫn luôn mang bản sắc văn hóa dân tộc gắn vào sản phẩm của mình. Em mong muốn các cấp quan tâm nhiều hơn về văn hóa truyền thống, như tổ chức các hội thi cho các lớp trẻ thể hiện tài năng, mở các câu lạc bộ để lớp trẻ tham gia cùng học hỏi, lưu giữ…Em muốn, văn hóa dân tộc Tà Ôi sẽ được nhiều người biết đến, được lưu giữ và lan tỏa trong cộng đồng những thứ thuộc về nguồn cội.”

Theo bà Lê Thị Thêm, Trưởng phòng Văn hóa, Thông tin huyện A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế, nhiều năm nay, Rapat Ngọc Hà luôn là cái tên được Phòng văn hóa nghĩ đến mỗi khi có các chương trình biểu diễn, hội thi của huyện A Lưới, tỉnh tổ chức. “Rapat Ngọc Hà là một nhân tố mà có thể lan tỏa đến các thanh niên khác niềm đam mê văn hóa truyền thống dân tộc mình. Để phát triển và phát huy những người có năng khiếu về âm nhạc dân tộc như em Rapat Ngọc Hà, huyện cũng rất quan tâm, tạo điều kiện để các em tham gia các sự kiện, liên hoan, lớp tập huấn. Qua đó, các em có cơ hội phát triển tài năng của bản thân cũng như đóng góp vào việc giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc./.”