Moo tươc Ảnh viện Đông Hồ coh thị trấn Thạnh Mỹ, chr’hoong Nam Giang, tỉnh Quảng Nam, bâc ngai đơơh k’noọ tươc apêê xa nâp xay xơ acoon coh bơơn ca ih cơnh tmêê, pa bhlâng liêm. A moó Ka Phu Hằng ăt coh vel Pà Ong, chr’val Cà Dy, chr’hoong Nam Giang đoọng năl, a móo pa bhlâng kiêng xa nâp acoon coh Cơ Tu coh apêê bhiêc bhan, tết toc, bh’rợ xa nay ga măc âng vel đong. Tu cơnh đêêc, t’ngay xay xơ chr’năp âng đay, a moó âi chơơih pay xa nâp Cơ Tu bhrợ k’ih cơnh t’mêê âng Ảnh viện cưới Đông Hồ đoọng chụp đơc lâng xâp coh bêl xay. Đha nuôr pr’zơc chr’ơh zâp ngai công haanh deh a moó năl chơơih pay xa nâp n’jưah liêm n’jưah chr’năp:“Nắc ma nưih Cơ Tu a cu kiêng bơơn xâp đợ xa nâp âng acoon coh đay đhị bêl t’ngay xay. Nâu câi, apêê xa nâp acoon coh bơơn bhrợ têng cơnh t’mêê, liêm buôn, bêl đâc ooy sân khấu lêy pa bhlâng liêm c’chăl lâng hâng hơnh ooy văn hóa acoon coh.”

A moó Võ Thị Tuyết Mỹ, 37 c’moo, c’la Ảnh viện xay xơ Đông Hồ đoọng năl, a moó năc ma nưih tơợ Đại Lộc n’đhang n’niên lâng dưr pậ coh chr’hoong Nam Giang. Pr’zơc chr’ơh mr’đoo duur năc ma nưih Cơ Tu, Ve, Tà Riềng tu cơnh đêêc a moó năl ghit ooy pr’ăt tr’mông công cơnh đhr’niêng cr’bưn âng ma nưih coh đâu. Dâng10 c’moo a hay, a moó bơơn lêy cr’nọo xâp xa nâp acoon coh đoọng chup cha nup âng pr’zơc p’niên ting t’ngay ting bâc. C’moo 2016, a moó ting pâh bhrợ t’vaih apêê xa nâp xay xơ bhai acoon coh n’đhang k’ih cơnh t’mêê. Ting a moó Tuyết Mỹ, ka ih muy bêệ xa nâp xay xơ bhai acoon coh cơnh t’mêê bâc zên tươc 3 chu t’piing lâng bêệ xa nâp cơnh c’xu, tu bhai acoon coh dal zên, u cơợng, u proọng t’piing lâng bhai c’xu tu cơnh đêêc kiêng ma nưih ca ih choom z’hai bhlâng, bel bâc cr’chăl. A moó Võ Thị Tuyết Mỹ xay moon, lêy apêê diic điêl xay xơ xâp xa nâp acoon coh hâng hơnh, bhui har năc a đoo xơợng yêm loom tu chroi đoọng m’bứi ooy bh’rợ xay truih pa căh văn hóa âng đha nuôr đhị a đay ăt ma mông tươc lâng bâc ngai năl tươc.“Cr’đơơng âng lang p’niên nâu câi kiêng xâp xa nâp xay xơ bhai acoon coh đâc ooy sân khấu. N’đhơ năc apêê pr’zơc pân đil pay k’diic a đhuôc, n’đhang coh t’ngay xay xơ công kiêng xâp xa nâp acoon coh. Tr’nơơp, a cu bhrợ ting cơnh cr’nọo âng bâc ngai lâng râu cr’noọ âng cu. N’đhang bh’nhăn bhrợ bh’nhăn chăp kiêng đợ xa nâp acoon coh n’nâu, pa bhlâng bhui har lâng hâng hơnh dzợ.”

Ha dợ a moó Nguyễn Thị Hoài Thanh tỵ năc ma nưih Huế, n’đhang ăt ma mông lâng đhăm k’tiêc Ma Cooih, chr’hoong da ding ca coong Đông Giang, tỉnh Quảng Nam lâh 20 c’moo. Bâc ngai năl tươc amoó đươi z’hai k’ih bhriêl g’lăng, bhrợ t’vaih đợ xa nâp ma nưih Cơ Tu cơnh t’mêê cơnh lâng bâc pr’dhang liêm ha măt. A moó Hoài Thanh xay moon, đọong bơơn muy xa nâp Cơ Tu cơnh t’mêê căh vêy u buôn. Bhai Cơ Tu năc zêng taanh lâng têy, t’boọ a rac ooy n’jeh chỉ, đhang bhai u tứi. Căh đh’cơnh n’đhơ k’tứi bhlâng coh cr’chăl căt, may năc choom bhrợ hư lưch pa zêng ta la bhai. A moó Hoài Thanh ăt hay, g’luh tr’nơơp  vêy ngai tươc k’đươi k’ih xa nâp Cơ Tu đoọng ha ca coon lươt học, a moó âi pang ra căh pân đơp. Cr’chăl đêêc, prang chr’val Ma Cooih năc muy a moó a năm bhrợ bh’rợ k’ih, ha dang căh đơp năc mr’cơnh lâng bh’rợ đha nuôr năc lươt ooy ch’ngai tươc thị trấn Prao đoọng k’ih. Xang bâc ha dum ăt k’noọ, a moó quyết định câl 1 ta la bhai Cơ Tu cơnh lâng zên muy ưc đồng chô chơơc pa choom k’ih lêy. C’moo 2005, a moó năc tơơp ca ay apêê x anap acoon coh Cơ Tu cơnh t’mêê lâng ting bh’rợ pa tươc nâu câi âi k’noọ 20 c’moo. Ting a moó Hoài Thanh, bh’rợ k’ih năc muy bh’rợ bhrợ pa liêm ha lang. Đoọng k’ih muy xa nâp liêm, ma nưih ca ih căh muy z’hai năc dzợ choom vêy ma loom, pa bhlâng năc cơnh lâng xa nâp acoon coh:“Bêl k’ih n’đooh a dooh acoon coh lâh mơ z’hai năc kiêng vêy ma loom. Tu bhai acoon coh buôn bâc a rac, ha dang căh ghit năc buôn tr’đêêh za rum, ha dang m’bhí c’zệ a rac năc hư bhai, tu cơnh đêêc ma nưih ca ih năc choom g’lăng mâng loom. K’ih lâng lưch loom âng đay tu cơnh đêêc năc t’mooi căh muy coh Đông Giang năc n’đhơ Na Giang, Tây Giang cong tươc đâu k’ih.”

  Liêm ghit ting c’lâng k’ih, râu p’ghit coh ting bh’nơơn, đong k’ih âng amoó Nguyễn Thị Hoài Thanh bơơn t’mooi ch’ngai đăn năl tươc. Bình quân zâp c’moo, a moó Nguyễn Thị Hoài Thanh đơp k’ih tươc k’ha riêng xa nâp zâp cơnh. A moó A Lăng Tua, vel A Xờ, chr’val Ma Cooih, chr’hoong Đông Giang moon, đươi vêy tr’pang têy z’hai g’lăng âng ma moó Hoài Thanh năc bâc a đhi a moó âi vêy đợ xa nâp acoon coh cơnh t’mêê, liêm ooy pr’đhang lâng dzợ chroi đoọng chăp hơnh văn hóa acoon coh âng ma nưih Cơ Tu:“A moó k’ih liêm bhlâng, xâp đanh công doó đơơh tân jêêc. Ma nưih côh đâu zêng ca ih đhị a moó Thanh lưch. Pa bhlâng năc apêê ngai k’noọ pay k’diic, zêng tươc đâu k’ih a dooh đoọng xâp coh t’ngay xay âng acoon coh đay.”

Dhị apêê chr’hoong da ding ca coong tỉnh Quảng Nam ting t’ngay ting vêy bâc a đhi a moó chăp kiêng xa nâp acoon coh cơnh t’mêê, hiện đại. Đợ xa nâp n’nâu r’dợ dưr vaih cr’đơơng xa nâp âng bâc ngai, pa bhlâng năc p’niên nâu câi. Ting a móo Đinh Thị Thết, Phó Chủ tịch Hội LHPN chr’hoong Đông Giang, tỉnh Quảng Nam, bh’rợ zư đơc apêê chr’năp văn hóa acoon coh pa bhlâng chr’năp. Cr’chăl ha nua, Hội âi p’too moon, xay truih a pêê a đhi đươi dua xa nâp acoon coh đhị apêê bh’rợ ga măc âng vel đong.“Hội LH Pân đil tỉnh Quảng Nam cr’chăl ha nua âi k’đươi apêê vel đong da ding ca coong cơnh Đông Giang, Tây Giang, Nam Giang năc xâp xa nâp acoon coh đhị apêê bh’rợ xa nay ga măc. Acu lêy bh’rợ ăt xâp xa nâp acoon coh cơnh ahay bhrợ râu căh lâh buôn, l’na bêl lươt ra vach. Tu cơnh đêêc, đươi dua xa nâp acoon coh cơnh t’mêê bhrợ t’vaih râu t’mêê, buôn n’đhang công doó bhrợ cr’đơơng bi bal chr’năp văn hóa acoon coh./.”

Những người chắp cánh cho thổ cẩm truyền thống

 đến với công chúng

                    PV Kim Cương 

Vài năm trở lại đây, người Cơ Tu ở các huyện vùng cao tỉnh Quảng Nam có xu hướng yêu thích các bộ trang phục dân tộc được may cách tân trong các sự kiện, ngày hội lớn. Trong ngày cưới trọng đại của mình, nhiều bạn trẻ cũng lựa chọn các bộ trang phục được may từ thổ cẩm truyền thống. Những bộ trang phục đẹp, độc đáo như vậy, đa phần được sáng tạo bởi đôi bàn tay khéo léo của nhiều phụ nữ người Kinh làm nghề may, sống lâu năm tại các bản làng, miền núi Quảng Nam.

Nhắc đến Ảnh viện cưới Đông Hồ ở thị trấn Thạnh Mỹ, huyện Nam Giang, tỉnh Quảng Nam, nhiều người nghĩ ngay đến những bộ trang phục cưới thổ cẩm các dân tộc thiểu số được may cách tân, hiện đại, vô cùng đẹp mắt. Chị Ka Phu Hằng ở thôn Pà Ong, xã Cà Dy, huyện Nam Giang cho biết, chị rất thích trang phục truyền thống Cơ Tu trong các ngày hội, tết, sự kiện lớn của địa phương. Chính vì thế, ngày cưới trọng đại nhất của người con gái, chị đã chọn trang phục truyền thống Cơ Tu cách tân của Ảnh viện cưới Đông Hồ để chụp ảnh kỷ niệm và mặc trong lễ cưới. Bà con, bạn bè, ai cũng trầm trồ khen chị biết chọn trang phục vừa đẹp lại vô cùng ý nghĩa: “Là người Cơ Tu thì tôi muốn được mặc lên mình trang phục truyền thống của dân tộc mình trong ngày cưới. Nay, các trang phục truyền thống được thiết kế cách tân, tiện lợi, đẹp mắt, khi lên sân khấu nhìn nó rất ấn tượng xen lẫn niềm tự hào về văn hóa dân tộc.”

Chị Võ Thị Tuyết Mỹ, 37 tuổi, chủ tiệm Ảnh viện cưới Đông Hồ cho biết, chị là người gốc Đại Lộc nhưng sinh ra và lớn lên ở huyện Nam Giang. Bạn bè trang lứa phần lớn là người đồng bào Cơ Tu, Ve, Tà Riềng nên chị hiểu khá rõ về lối sống, sinh hoạt cũng như các phong tục, văn hóa của người bản địa. Khoảng 10 năm về trước, chị nhận thấy nhu cầu mặc trang phục dân tộc để chụp ảnh kỷ niệm của các bạn trẻ ngày càng nhiều. Năm 2016, chị mạnh dạn thiết kế và đặt may các bộ trang phục cưới truyền thống cách tân.

Theo chị Tuyết Mỹ, may một bộ trang phục cưới truyền thống cách tân đắt gấp 3 lần so với một bộ váy cưới thông thường, bởi thổ cẩm khá đắt, vải dày, sợi to, cứng hơn so với vải thông thường nên đòi hỏi người may phải cẩn trọng, tỷ mỷ từng công đoạn, tốn nhiều thời gian hơn. Chị Võ Thị Tuyết Mỹ chia sẻ, nhìn cô dâu chú rể mặc trang phục truyền thống rạng ngời hạnh phúc trên sân khấu, chị cảm thấy tự hào vì góp phần quảng bá văn hóa của đồng bào nơi mình sinh sống đến với công chúng. “Xu hướng của giới trẻ bây giờ là thích mặc trang phục cưới truyền thống ra sân khấu luôn. Ngay cả các bạn nữ lấy chồng người Kinh, nhưng trong ngày cưới vẫn thích mặc trang phục truyền thống. Ban đầu, tôi làm theo xu hướng và cả sự yếu thích nữa. Nhưng càng làm thì lại càng mê những bộ trang phục truyền thống này, rất vui và tự hào nữa.”

Còn chị Nguyễn Thị Hoài Thanh vốn là người gốc Huế, nhưng đã gắn bó với mảnh đất Mà Cooih, huyện miền núi Đông Giang, tỉnh Quảng Nam hơn 20 năm. Nhiều người biết đến chị nhờ kỹ thuật cắt may tinh xảo, đường chỉ bền chắc, tạo nên những bộ trang phục Cơ Tu cách tân, hiện đại với nhiều kiểu dáng đẹp mắt. Chị Hoài Thanh chia sẻ, để may được một bộ trang phục Cơ Tu cách tân không phải là chuyện đơn giản. Thổ cẩm của người Cơ Tu hoàn toàn được dệt thủ công, đính cườm trực tiếp vào sợi chỉ, khổ vải khá hẹp. Sự bất cẩn dù nhỏ nhất của người thợ trong quá trình cắt, may có thể làm hỏng cả tấm thổ cẩm. Chị Hoài Thanh nhớ mãi, lần đầu có người đến đặt may trang phục truyền thống Cơ Tu cho con đi học, chị đã lưỡng lự không dám nhận. Thời đó, cả xã Mà Cooih chỉ có chị làm nghề may, nếu không nhận đồng nghĩa với việc bà con phải đi một quãng đường xa ra tận thị trấn Prao để may. Sau nhiều đêm suy nghĩ, chị quyết định mua 1 tấm thổ cẩm Cơ Tu với giá cả triệu đồng về tìm hiểu, cắt may thử nghiệm. Năm 2005, chị bắt đầu nhận may các kiểu trang phục truyền thống Cơ Tu cách tân và theo nghề đến nay đã được gần 20 năm. Theo chị Hoài Thanh, nghề thợ may là một nghề làm đẹp cho đời. Để may một bộ trang phục đẹp, người thợ không chỉ giỏi mà còn phải có tâm, nhất là đối với trang phục truyền thống của đồng bào các dân tộc thiểu số: “Khi may váy, áo bằng thổ cẩm ngoài kỹ năng thì cần phải có tâm. Bởi vải thổ cẩm thường nhiều cườm, nếu không kỹ thì sẽ gãy kim, nếu đập cườm thì hư vải, chính vì thế người thợ may cần phải chịu khó. May bằng cả tấm lòng của mình nên khách hàng không chỉ Đông Giang mà cả Nam Giang, Tây Giang cũng tìm đến may.”

Kỹ càng trong từng đường kim mũi chỉ, sự tỉ mỉ trong từng sản phẩm, tiệm may của chị Nguyễn Thị Hoài Thanh được khách hàng xa gần biết đến. Bình quân mỗi năm, chị Nguyễn Thị Hoài Thanh nhận may trên dưới 100 bộ trang phục cách tân các kiểu. Chị A Lăng Tua, thôn A Xờ, xã Mà Cooih, huyện Đông Giang cho rằng, nhờ đôi bàn tay khéo léo của chị Hoài Thanh mà nhiều chị em đã có những bộ trang phục thổ cẩm cách tân hiện đại, đẹp về kiểu dáng và còn góp phần tôn vinh văn hóa truyền thống của dân tộc Cơ Tu: “Chị may đẹp lắm, đường chỉ chắc chắn, mặc lâu cũng không bị tụt chỉ. Người trong vùng này đều may chổ chị Thanh cả. Nhất là mấy đứa con gái sắp đi lấy chồng, toàn đến đây may áo để mặc trong ngày cưới của dân tộc mình.”

Tại các huyện miền núi tỉnh Quảng Nam ngày càng có nhiều chị em yêu thích trang phục truyền thống cách tân, hiện đại của các dân tộc thiểu số. Những bộ trang phục này dần trở thành xu hướng thời trang của nhiều người, nhất là giới trẻ. Theo chị Đinh Thị Thết, Phó Chủ tịch Hội LHPN huyện Đông Giang, tỉnh Quảng Nam, việc gìn giữ các giá trị văn hóa truyền thống rất quan trọng. Thời gian qua, Hội đã vận động, tuyên truyền chị em sử dụng trang phục truyền thống trong các sự kiện lớn của địa phương. “Hội LHPN tỉnh Quảng Nam thời gian qua đã yêu cầu các địa phương miền núi như Đông Giang, Tây Giang, Nam Giang phải mặc trang phục truyền thống dân tộc trong các sự kiện. Tôi thấy việc cứ mặc kiểu trang phục truyền thống kiểu xưa cũ gây ra sự bất kiện, ngột ngạt, khó di chuyển. Do vậy, sử dụng trang phục truyền thống cách tân tạo ra sự mới lạ, tiện lợi mà vẫn không ảnh hưởng hay làm mất đi giá trị văn hóa dân tộc./.”