Vel Chăm Tuấn Tú, chr’val An Hải, chr’hoong Ninh Phước  bơơn bấc đhanuôr năl tước nắc lâng bấc rau dịch vụ liêm  choom lâng nắc đhị pr’hay  lâng tr’haanh bhlầng prang k’tiếc k’ruung hêê nắc bôl chuôh Nam Cương. T’mooi tước vel Chăm Tuấn Tú nắc bơơn ting pâh biểu diễn văn nghệ, chêếc năl pr’ặt tr’mông zập t’ngay âng đhanuôr coh đâu đh’rưah chêêc năl đhr’năng pleng k’tiếc liêm pr’hay coh đâu, bơơn chụp apêê ảnh liêm cra đhị bôl chuôh Nam Cương.

        Du lịch vel bhươl xoọc ha dưr k’rơ lâng đơơng chô liêm choom bhlầng đoọng ha đhanuôr Chăm đhị Tuấn Tú moon lalay lâng đhanuôr Chăm Ninh Thuận moon za zưm, đươi  vêy rau pa zưm ghit liêm bhlưa du lịch lâng pa căh văn hóa acoon coh.

        Nắc manuyh bhrợ hướng dẫn viên du lịch âng vel Tuấn Tú lâng ma nuyh mẫu ảnh nghệ thuật đọong ha pêê k’bhuh t’mooi du lịch, a moó Châu Thị Thùy Vân đoọng năl: zập c’xêê, a moó t’pâh k’nặ 10 k’bhuh t’mooi du lịch 10 cha nắc. Dâng zập tour pâh l’lêy, chêêc năl pa choom choh bhơi rơ veh, lêy cr’năn cừu lâng chụp ảnh coh chuôh dâng 2-3 tiếng, a moó Vân bơơn chroót thù lao 300 r’bhầu đồng – 400 r’bhầu đồng/giờ. Đươi vêy cơnh đêêc, bh’nơơn bh’rợ âng amoó cung z’zăng. “Acu bhrợ n’hau nắc t’mooi kiêng rau đêêc. Tr’nơợp nắc c’la đay năl ghit, chụp ảnh vêt chr’năp lalay, pa căh rau chr’năp liêm, ghit ooy văn hóa Chăm, nắc cơnh j’niêng cr’bưn: Bhiệc bhan pậ banh âng ma nuyh Chăm ting đạo Bà Ni căh cợ apêê bhiệc bhan coh tháp Chăm, bhiệc bhan Kate… C’la cu bhrợ bh’rợ nâu nắc xọoc tơợp tu a cu kiêng, rau bhrợ bhrợ đoọng t’bơơn zên băn t’mông pr’loọng đong”.

Vel Chăm Hữu Đức, chr’val Phước Hữu, chr’hoong Ninh Phước, tỉnh Ninh Thuận nắc đhị bơơn năl tước nắc đhị tơợp vaih văn hóa âng acoon coh Chăm. Ma nuyh Chăm  coh đâu ơy zư đơc lâng pa dưr pazêng chr’năp văn hóa ty đanh cơnh: Apêê bhiệc bhan, j’niêng cr’bưn âng acoon coh. Đhị đâu cung k’rong bấc apêê g’lăng z’hai choom bhrợ t’vaih tr’cọ x’nưl acoon coh cơnh: za gâr Ginăng, Paranưng lâng kèn Saranai. Pazêng g’luh bhiệc bhan âng ma nuyh Chăm căh cợ apêê t’ngay bhiệc bhan, Têt tọc oy t’pâh  k’ha riêng ra bhầu t’mooi coh k’tiếc k’ruung hêê lâng tơợ bha lang k’tiếc tước du lịch chêêc năl văn hóa. Pa dưr c’rơ liêm ơy vêy, bấc pr’loọng đong ma nuyh Chăm ơy năl đươi dua pr’đơợ liêm choom năc đoo đoọng bhrợ pa dưr dịch vụ du lịch cơnh: t’vaih apêê tour, tuyến, zr’lụ pâh l‘lêy lâng đong ặt đhêy homestay đoọng t’pâh t’mooi.

        Bơơn ta bhrợ tơợ lâh 2 c’moo đâu, Khánh Ly Farmstay – pr’ặt t’viêng âng pr’loọng đong a moó Đàng Thị Saly t’pâh bấc t’mooi căh muy vêy zr’lụ ặt l’thai pậ bhưah nắc dzợ vêy ch’na ty đanh yêm bhlầng cơnh: x’rọong bồi, lệê a mọ, lệê bé, a tưch… A moó Saly moon: “T’mooi tước đâu muy kiêng cha pazêng ch’na ty đanh âng ma nuyh Chăm, kiêng zr’lụ ặt đhêy aih bhưah, l’thai, cha rau ch’na âng apêê zệê căh vêy cha ooy lơơng. A cu cung đơơng apêê lướt lêy zập ooy. Ha dang oó crêê cr’đơơng pr’luh cr’ay nắc apêê zr’lụ du lịch âng ma nuyh Chăm ha dưr k’rơ lâh mơ.

        Pazêng c’moo hay, ha dang cơnh zr’lụ đhanuôr Chăm Ninh Thuận vêy bơr pêê zr’lụ du lịch a năm, nắc vêy apêê vel bh’rợ tr’nêng ty đanh nắc nâu keie ơy vêy lâh 20 vel Chăm coh prang tỉnh ơy dưr vaih 4-5 zr’lụ du lịch ặt đhêy, đơc coh loom t’mooi bấc rau liêm pr’hay. Tu bêl ơy tước đâu, t’mooi căh muy bơơn chêêc năl pr’ặt tr’mông âng đhanuôr cơnh ooy nắc dzợ chêêc năl chr’năp văn hóa chr’năp liêm âng đhanuôr Chăm Ninh Thuận. Amoó Nguyễn Thị Lan – t’mooi blo tơợ TP.HCM đọong năl: “Tước Phan Rang, acu bơơn apêê pr’zơc đoọng ặt za zưm lâng đong apêê, nắc đoo muy pr’loọng ma nuyh Chăm, xọoc tơợp ặt lâng apêê a cu dzợ căh năl bấc rau. Bơơn lêy, bơơn cha zập ch’na đh’năh âng c’la đay ting ta choh bhrợ. Bơơn năl g’lêêh nhưh đhị bhrợ têng cơnh ooy? Ting pâh bhrợ bấc rau… zêng rau bh’rợ a đay căh bool bhrợ”.

        Cơnh lâng xa nay du lịch chêêc lêy rau chr’năp âng abhuy bhrợ t’vaih pa tệêt lâng chr’năp văn hóa đhanuôr vel bhươl, nắc du lịch vel bhươl đhị apêê vel Chăm ha dưr lâh mơ, t’vaih bấc bh’rợ tr’nêng đoọng ha đhanuôr. Du lịch vel bhươl chroi k’rong zư lêy lâng pa dưr chr’năp văn hoá vật thể lâng phi vật thể, zư lêy môi trường crâng đác lâng pr’ặt tr’mông âng đhanuôr vel đong./.

NGƯỜI CHĂM NINH THUẬN PHÁT TRIỂN DU LỊCH

CỘNG ĐỒNG GẮN VỚI QUẢNG BÁ VĂN HÓA DÂN TỘC

                               CTV Thúy Linh

        Tại tỉnh Ninh Thuận, du lịch cộng đồng hiện không còn xa lạ với các địa phương có đông đồng bào Chăm sinh sống. Đến đây, du khách sẽ được trải nghiệm cuộc sống của người dân bản địa, được ở trong những ngôi nhà truyền thống và tham gia các hoạt động sinh hoạt đời thường cùng người dân. Qua đó, giúp du khách hiểu hơn về văn hóa Chăm. 

        Làng Chăm Tuấn Tú, xã An Hải, huyện Ninh Phước được đông đảo du khách biết đến với nhiều dịch vụ độc đáo và địa điểm du lịch lý tưởng, nổi tiếng nhất cả nước là đồi cát Nam Cương. Du khách đến với làng Chăm Tuấn Tú được tham gia chương trình biểu diễn văn nghệ, trải nghiệm cuộc sống thường ngày với người dân bản địa và hòa mình vào thiên nhiên trong lành và thỏa thích sáng tác ảnh nghệ thuật tại đồi cát Nam Cương.

        Du lịch cộng đồng đang phát triển mạnh và đem lại lợi nhuận đáng kể cho các hộ người Chăm ở Tuấn Tú nói riêng, vùng đồng bào Chăm Ninh Thuận nói chung nhờ sự kết hợp độc đáo giữa du lịch với quảng bá văn hóa dân tộc.

        Là hướng dẫn viên du lịch của thôn Tuấn Tú và người mẫu ảnh nghệ thuật cho các đoàn khách du lịch, chị Châu Thị Thùy Vân cho biết: mỗi tháng, chị đón gần 10 đoàn khách du lịch, mỗi đoàn từ 8-10 người. Bình quân một tour tham quan, trải nghiệm trồng rau, thăm đàn cừu và chụp ảnh lưu niệm trên cát trong khoảng 2-3 tiếng, chị Vân được trả thù lao 300 ngàn đồng – 400 ngàn đồng/giờ. Nhờ đó, thu nhập của chị cũng tăng lên đáng kể.  “Hễ làm cái gì là du khách thích cái đó. Thứ nhất là mình phải biết, nhiếp ảnh có những đặc trưng riêng, đối với nhiếp ảnh thì cần phải chiều sâu, cần phải khai thác văn hóa Chăm, ví dụ như các phong tục: Lễ trưởng thành của người Chăm theo đạo Bà Ni hay các lễ hội trên tháp Chăm, lễ hội Kate… Bản thân tôi làm nghề này thứ nhất là lòng đam mê, thứ hai là làm kinh tế, kiếm thu nhập cho gia đình”.

        Làng Chăm Hữu Đức, xã Phước Hữu, huyện Ninh Phước, tỉnh Ninh Thuận là nơi được biết đến là cái nôi văn hóa dân tộc Chăm. Người Chăm nơi đây đã lưu giữ và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống như: các lễ hội, phong tục tập quán, tín ngưỡng của dân tộc. Nơi đây cũng tụ hội nhiều nghệ nhân chế tác nhạc cụ dân tộc như: trống Ginăng, Paranưng và kèn Saranai. Những dịp lễ hội của dân tộc Chăm hay các ngày lễ, Tết đã thu hút hàng trăm ngàn du khách trong và ngoài nước đến du lịch trải nghiệm, nghiên cứu và tìm hiểu nét văn hóa đặc sắc. Phát huy thế mạnh sẵn có, nhiều gia đình người Chăm đã biết khai thác lợi thế của địa phương để phát triển dịch vụ du lịch như: xây dựng các tour, tuyến, điểm tham quan và nhà lưu trú homestay để thu hút du khách.

        Được xây dựng hơn 2 năm nay,  Khánh Ly Farmstay – không gian xanh của gia đình chị Đàng Thị Saly thu hút nhiều du khách không chỉ nhờ không gian mát mẻ, mà còn bởi những món ăn truyền thống đậm đà hương vị vùng miền như: canh bồi, thịt chuột đồng xào cay, thịt dê hấp ăn kèm với rau ghém, canh thịt gà… Chị Saly chia sẻ: “Khách đến đây chỉ thích ăn những món ăn truyền thống Chăm, thích không gian thoáng mát, hoang sơ, ăn những món mình nấu chứ không đi ăn ở ngoài. Mình cũng đưa họ đi đây đi đó. Nếu không bị ảnh hưởng bởi dịch bệnh thì các điểm du lịch của người Chăm sẽ phát triển mạnh hơn rất nhiều”

        Những năm trước, nếu như vùng đồng bào Chăm Ninh Thuận chỉ lác đác vài điểm du lịch, chủ yếu là các làng nghề truyền thống thì nay, hơn 20 làng Chăm trên địa bàn tỉnh đã hình thành từ 4-5 điểm lưu trú du lịch, du lịch sinh thái, điểm du lịch tâm linh…thu hút hàng ngàn khách du lịch, để lại nhiều ấn tượng sâu đậm. Bởi khi đến những nơi này, du khách không chỉ được trải nghiệm đời sống sinh hoạt hàng ngày mà còn hiểu thêm các giá trị văn hóa đặc sắc và phong phú của người Chăm Ninh Thuận. Chị Nguyễn Thị Lan – du khách đến từ TP.HCM cho biết: “Đến Phan Rang, tôi được các bạn đưa đến ở chung với gia đình họ, đó là một gia đình người Chăm, rất là lạ vì lần đầu tiên tôi tiếp xúc với người Chăm. Mình được thấy tận mắt những thức ăn mà mình ăn hằng ngày được trồng, chăm sóc ra sao? Vất vả như thế nào? Được phơi nắng, hái rau non…, cảm giác ấy rất lạ”.

        Với xu hướng khách du lịch có nhu cầu tìm lại các giá trị tự nhiên gắn liền với bản sắc văn hóa bản địa, tin rằng du lịch cộng đồng tại các vùng đồng bào Chăm phát triển mạnh mẽ, tạo ra nhiều công ăn việc làm và thu nhập cho người dân. Du lịch cộng đồng góp phần gìn giữ, bảo vệ và phát huy các giá trị văn hoá vật thể và phi vật thể, bảo vệ môi trường sinh thái và môi trường xã hội tại địa phương./.