Tơợ đanh, p’lêê pih ngam Nam Đông, tỉnh Thừa Thiên Huế ơy tr’haanh coh bâc ooy, tu râu đha hum yêm la lay âng đay. Coh pazêng c’moo đăn đâu, vêy chính quyền vel đong zooi zên, kỹ thuật lâng m’ma, ting t’ngay vêy bâc pr’loọng đong ting choh pih ngam, chô đơơng thu nhập dal bhlâng. Pr’loọng đong t’cooh Nguyễn Đức Tâm coh chr’val Hương Xuân, chr’hoong Nam Đông năc cơnh đêêc. Coh l’lăm ahay, pr’loọng đong t’cooh Tâm bâc bhlâng năc choh keo, ha roo lâng r’veh r’đoong, đợ zên bơơn pay pa chô năc đhiệp zập ng’đươi coh zập t’ngay anăm. C’moo 2014, t’cooh Tâm choh lêy tơơm pih ngam. Lêy tơơm cam crêê cơnh lâng đhr’năng pleng k’tiêc coh Nam Đông, râu liêm choom ooy kinh tế bâc lâh mơ lâng tơơm chr’noh n’lơơng, năc ađoo tal lơi bhươn chr’noh căh lâh liêm choom năc bhrợ t’bhưah đhăm choh pih ngam. Xoọc đâu, t’cooh Tâm vêy lâh 3 héc ta pih ngam, coh đêêc mu pâng đhăm n’năc ơy choom pêêh p’lêê lâng đợ bâc tơợ 20 tươc 25 tấn pih ngam. T’cooh Nguyễn Đức Tâm xay moon, coh c’moo ahay chr’năp âng cam Nam Đông u xiêr năc pr’loọng đong đoo công dzợ bơơn pay pa chô bơr pêê ha riêng ức đồng, bâc lâh mơ lâng pazêng tơơm chr’noh râu lơơng: “Ha dang ng’moon ooy bh’rợ xăl tơơm chr’noh chr’bêệt năc tơơm pih ngam năc tơơm ng’xăl chr’noh liêm choom bhlâng ting cơnh xa nay gr’hoót âng đhanuôr. Pa dưr kinh tế, pr’loọng đong bơơn choh bhrợ 2 hécta, pay pa chô k’dâng 1 héc ta m’pâng, công bơơn mơ tơợ 4 tươc 5 ha riêng ức đồng. Kinh tế âng tơơm chr’noh n’nâu liêm choom bhlâng t’piing lâng pazêng tơơm chr’noh xoọc đâu đhị đhăm k’tiêc Nam Đông.”

Ơy pa dưr dal râu liêm choom lâng đợ bâc âng pih ngam Nam Đông, bâc c’la bhươn choh bhrợ ơy đươi khoa học công nghệ ooy bh’rợ bhrợ têng, bhrợ têng crêê cơnh xa nay bh’rợ choh pih ngam ting cơnh xa nay VIETGAP. C’moo 2019 pih ngam Nam Đông vêy Cục Sở k’đhơợng lêy râu tr’béch g’lăng âng Bộ Khoa học lâng Công nghệ đoọng bha ar xay moon: Nhãn hiệu zazum pih ngam Nam Đông. Tơợ đêêc, pih ngam Nam Đông ting t’ngay vêy bâc ngai n’năl tươc. Vel đong năc xay moon tươc c’moo 2025 năc bhrợ t’bhưah đhamư choh cam tươc k’dâng 500 héc ta.

Đh’rưah lâng pih ngam, pazêng râu prí a loọng, prí ngự, prí thanh tiêu… âng Nam Đông công vêy bâc manuyh câl đươi. N’năl ghít ooy cr’noọ xa nay n’nâu, đh’rưah lâng choh cám lâng chưa cayen, bâc pr’loọng đong ơy bhrợ t’bhưah bhươn choh prí. Coh chr’hoong Nam Đông xoọc vêy k’nặ 200 héc ta tơơm prí choh đh’rưah lâng pazêng tơơm chr’noh râu lơơng. T’piing lâng prí cơnh c’xu, tơơm prí chr’năp âng vel đong doọ lâh vaih pr’luh, xang 1 c’moo pay pa chô, chr’năp âng kinh tế bâc pa bhlâng, bâc lâh mơ lang prí cơnh c’xu. T’cooh Hồ Thanh Nghi, Chủ tịch UBND chr’val Hương Sơn, chr’hoong Nam Đông xay moon, tơơm chr’noh bha lâng âng chr’val Hương Sơn l’lăm ahay năc prí lâng chưa cayen, bơr pêê c’moo đăn đâu năc choh p’xoọng cam. Đươi tơơm chr’noh chr’năp n’nâu năc bâc pr’loỌng đong ơy choom t’bil lơi đharựt, muy bơr pr’loọng đong dưr k’bhộ k’van: “Xay bhrợ ting cơnh xa nay âng Đề án anag chr’hoong năc choh pih ngam, prí, chứa coh vel đong, năc coh râu la lua cậ Hương Sơn bâc bhlâng năc choh tơơm prí, chứa. Coh đêêc vêy 16 héc ta choh chứa, xoọc 11 héc ta ơy choom pay pa chô. Ooy prí coh l’lăm ahay vel đong choh prí a loọng, prí tiên, prí a vương, nâu cơy đhanuôr t’bhlâng choh prí a loọng lâng prí tiên. C’moo 2020, muy hecta prí bơơn pay pa chô k’dâng 150 ức đồng cơnh pr’loọng đong anoo Tương, anoon Tân coh cr’noon Ta Rung… Ng’moon zazum coh Hương Sơn pr’loọng đong hân đoo công choh prí năc choh bhươn ga măc vêy 6 pr’loọng đong. Ooy chứa, azi t’bhlâng bhrợ t’bhưah đhăm choh chứa Cayen. Coh cr’chăl ha y chr’val năc bhrợ t’vaih HTX đoọng pa têệt lâng pazêng pr’loọng đong bhrợ têng, pa dưr dal thu nhập đoọng ha đhanuôr, nhâm mâng chr’năp âng thị trường, đoọng vêy zr’lụ pa câl nhâm mâng râu liêm choom âng pr’đươi.”

Chr’hoong da ding k’coong Nam Đông, tỉnh Thừa Thiên Huế vêy c’rơ đoọng pa dưr pazêng râu tơơm chr’noh liêm choom cơnh cam, prí, chứa… Hân đhơ cơnh đêêc, prang chr’hoong xoọc vêy k’dâng 50 zr’lụ choh cám, prí liêm choom bhlâng… Ha mơ dzợ năc dzợ choh ting pr’loọng đong k’tứi, căh ơy choom dưr vaih zr’lụ pa bhrợ zazum ting cơnh xa nay hàng hoá, pr’đươi bâc bhlâng năc pa câl coh tỉnh tu cơnh đêêc căh lâh nhâm mâng. T’cooh Trần Quốc Phụng, Chủ tịch UBND chr’hoong Nam Đông, tỉnh Thừa Thiên Huế xay moon: bh’rợ choh bhrợ bâc ooy, căh crêê cơnh xa nay bh’rợ zư lêy, pay pa chô, tu cơnh đêêc râu liêm choom âng pazêng tơơm chr’noh âng vel đong coh c’moo 2021 căh crêê cơnh, zr’lụ pa câl căh nhâm mâng, chr’năp xiêr k’rơ bhlâng. Ghít năc, cơnh pih ngam Nam Đông cơnh 1 c’moo 2020 pa câl coh thị trường k’dâng 40 r’bhâu đồng muy kg năc coh c’moo 2021 dzợ mơ 25 r’bhâu đồng muy kg. Công cơnh đêêc, chr’năp âng prí a loọng lâng chứa Cayen xiêr muy pâng t’piing lâng pazêng c’moo ahay, năc k’đhap ng’bơơn pa câl. Ting cơnh t’cooh Trần Quốc Phụng, c’moo đâu, chr’hoong t’bhlâng xay p’căh, bhrợ pa dưr thương hiệu muy bơr râu chr’noh coh vel đong, đơợ đơơng âng ooy siêu thị lâng pazêng đong pa câl ga măc đoọng pa câl ha đhanuôr, g’đéch đhr’năng vaih bâc chr’năp xiêr: “Tơơm pih ngam Nam Đông coh c’moo 2021 năc bhrợ đoọng ha zi muy pr’học chr’năp pa bhlâng ooy bh’rợ bhrợ pa dưr thương hiệu lâng bh’rợ k’rong bhrợ đh’rưah. Coh c’moo 2022 azi t’bhlâng xăl xa nay bh’rợ âng ngành ch’choh b’băn, lâng bhrợ t’vaih muy bơr bh’rợ pa bhrợ, chr’năp bhlâng năc đươi công nghệ dal ooy bh’rợ pa bhrợ, coh đêêc azi t’bhlâng ooy bh’rợ bhrợ pa dưr, xay p’căh muy bơr thương hiệu xoọc vêy âng Nam Đông đoọng pa câl đoọng ha đhanuôr, bha lâng năc cam Nam Đông lâng prí âng Nam Đông. Ting n’năc azi công bhrợ muy bơr bh’rợ đươi công nghệ dal, cơnh đong màn lâng đong lái coh bh’rợ pa dưr nông nghiệp, lâng t’bhlâng ooy bh’rợ bhrợ têng zr’lụ b’băn, ch’choh ga măc, pa dưr kinh tế bhươn, nâu đoo năc râu pay pa chô bha lâng chr’năp pa bhlâng lâng đhanuôr đhị chr’hoong Nam Đông./.”

Nam Đông

Nâng cao giá trị cây trồng đặc sản

PV/VOV-Miền Trung

  Cam, chuối, dứa Cayen….từ lâu đã trở thành cây đặc sản, đem lại nguồn thu nhập cao cho bà con các dân tộc huyện miền núi Nam Đông, tỉnh Thừa Thiên Huế. Tuy nhiên, việc sản xuất theo quy mô hộ nhỏ lẻ, không đúng quy trình và thiếu liên kết khiến cho giá trị mang lại từ những loại cây này chưa cao, đầu ra của sản phẩm thiếu ổn định, giá cả bấp bênh. Huyện Nam Đông, tỉnh Thừa Thiên Huế tiếp tục tập trung hoàn thiện quy hoạch vùng phát triển sản xuất theo hướng hàng hóa; liên kết chuỗi để nâng tầm giá trị cây trồng đặc sản của địa phương.

Từ lâu, trái cam Nam Đông, tỉnh Thừa Thiên Huế đã nổi tiếng khắp nơi bởi mùi, vị thơm ngon rất đặc trưng khó nơi nào sánh được. Những năm gần đây, được chính quyền địa phương hỗ trợ vốn, kỹ thuật và nguồn giống, ngày càng có nhiều hộ tham gia trồng cam, mang lại nguồn thu nhập cao. Hộ ông Nguyễn Đức Tâm ở xã Hương Xuân, huyện Nam Đông là một ví dụ. Trước đây, gia đình ông Tâm chủ yếu trồng keo, lúa và hoa màu, thu nhập chỉ đủ đắp đổi qua ngày. Năm 2014, ông Tâm thử nghiệm trồng cam. Nhận thấy cây cam phù hợp với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng ở Nam Đông, hiệu quả kinh tế lại cao hơn hẳn các loại cây trồng khác, nên ông đã phá bỏ vườn tạp để mở rộng diện tích trồng cam. Hiện tại, ông Tâm đang sở hữu hơn 3 héc ta cây cam, trong đó một nửa diện tích đã cho thu hoạch với năng suất bình quân từ  20 đến 25 tấn cam. Ông Nguyễn Đức Tâm cho biết, năm ngoái giá cam Nam Đông có giảm nhưng gia đình ông vẫn thu về vài trăm triệu đồng,  cao gấp nhiều lần so với các loại cây trồng khác: “Nếu về cơ cấu chuyển đổi cây trồng thì cây cam là một cây chuyển cơ cấu cây trồng là đúng theo quy ước của người nông dân. Phát triển kinh tế, gia đình phát triển được hơn 2 ha, thu hoạch được khoảng 1 ha rưỡi, cũng được 4 đến 5 trăm triệu đồng. Kinh tế của loại cây này có hiệu quả so với các loại cây hiện tại ở trên vùng đất Nam Đông.”

Để nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm cam Nam Đông, nhiều chủ vườn đã ứng dụng khoa học công nghệ vào sản xuất, tuân thủ quy trình sản xuất cam theo tiêu chuẩn VIETGAP. Năm 2019 cam Nam Đông được Cục Sở hữu trí tuệ thuộc Bộ Khoa học và công nghệ cấp giấy chứng nhận “Nhãn hiệu tập thể cam Nam Đông”. Từ đó, thương hiệu cam Nam Đông ngày càng được nhiều người biết đến. Địa phương đặt kế hoạch đến năm 2025 sẽ mở rộng diện tích trồng cam lên khoảng 500 héc ta.

Cùng với cây cam, các loại chuối tiêu, chuối ngự, chuối thanh tiên…của Nam Đông cũng được thị trường ưa chuộng. Nắm bắt nhu cầu này, bên cạnh trồng cam và dứa caien, nhiều hộ đã đầu tư mở rộng diện tích trồng chuối. Trên địa bàn huyện Nam Đông hiện có gần 200 héc ta cây chuối trồng xen canh với các loại cây trồng khác. So với trồng chuối thường, cây chuối đặc sản ít bị sâu bệnh, sau 1 năm cho thu hoạch, giá trị kinh tế cao gấp rưỡi, gấp đôi so với chuối thường.  Ông Hồ Thanh Nghi, Chủ tịch UBND xã Hương Sơn, huyện Nam Đông cho biết, cây trồng chủ lực của xã Hương Sơn trước đây chủ yếu là chuối và dứa Cayen, mấy năm gần đây phát triển thêm cây cam. Nhờ cây trồng đặc sản này, nhiều hộ đã thoát: “Thực hiện theo Đề án của huyện là trồng cam, chuối, dứa trên địa bàn, nhưng thực tế Hương Sơn chủ yếu trồng hai loại cây là chuối, dứa.  Trong đó có 16 héc ta trồng dứa, hiện 11 héc ta đã cho thu hoạch. Về chuối, trước đây địa phương trồng các loại chuối tiêu, chuối tiên, chuối lùn, bây giờ bà con tập trung trồng chuối tiêu với chuối tiên. Năm 2020, một hecta chuối cho thu nhập khoảng 150 triệu đồng như hộ anh Tương, anh Tân ở thôn Ta Rưng….Nói chung ở Hương Sơn nhà nào cũng trồng chuối nhưng trồng quy mô lớn khoảng 6 hộ. Về dứa, chúng tôi sẽ tiếp tục mở rộng diện tích trồng dứa Cayen.Trong thời gian tới xã sẽ thành lập HTX để liên kết với các hộ sản xuất, nâng cao thu nhập cho người dân, ổn định giá cả thị trường, để có nguồn ra vào đảm bảo chất lượng của sản phẩm.”

  Huyện miền núi Nam Đông, tỉnh Thừa Thiên Huế có thế mạnh để phát triển các loại cây trồng đặc sản như cam, chuối, dứa…Tuy nhiên, cả huyện hiện mới có  khoảng 50 trang trại trồng cam, chuối đặc sản…Số còn lại vẫn trồng theo quy mô hộ gia đình nhỏ lẻ, chưa hình thành được vùng sản xuất tập trung mang tính hàng hóa, sản phẩm chủ yếu tiêu thụ trong tỉnh nên thiếu ổn định. Ông Trần Quốc Phụng, Chủ tịch UBND huyện miền núi Nam Đông, tỉnh Thừa Thiên Huế cho biết: việc sản xuất phân tán, không đúng quy trình chăm sóc, thu hoạch nên chất lượng các loại cây trồng đặc sản của địa phương  trong năm 2021 không đạt yêu cầu, đầu ra không ổn định, giá cả giảm sâu. Cụ thể như cam Nam Đông loại 1 năm 2020 bán trên thị trường khoảng 40 ngàn đồng một kg nhưng năm 2021 chỉ còn 25 ngàn đồng/ một kg. Tương tự, giá chuối tiêu và dứa Cayen giá giảm một nửa so nhưng cũng rất khó bán. Theo ông Trần Quốc Phụng, năm nay, huyện tập trung đẩy mạnh quảng bá, xây dựng thương hiệu một số nông sản thực phẩm trên địa bàn, sớm đưa vào các siêu thị và các cửa hàng lớn để tiêu thụ cho người dân, tránh trường hợp được mùa mất giá: “Cây cam Nam Đông của năm 2021 đã cho chúng tôi một bài học rất đắt về việc xây dựng thương hiệu và liên kết sản xuất. Trong năm 2022 chúng tôi tập trung vào chuyển đổi cơ cấu ngành nông nghiệp, và xây dựng một số mô hình sản xuất, đặc biệt là ứng dụng công nghệ cao vào sản xuất, trong đó chúng tôi tập trung vào việc xây dựng, quảng bá một số thương hiệu hiện có của Nam Đông để tiêu thụ cho bà con, chủ yếu là cam Nam Đông và chuối đặc sản của Nam Đông. Bên cạnh đó chúng tôi cũng xây dựng một số mô hình ứng dụng công nghệ cao, như thực hiện nhà màn và nhà lưới trong phát triển nông nghiệp, và tập trung vào  việc xây dựng các gia trại lớn, phát triển kinh tế vườn, đây là nguồn thu bảo đảm và cho thu nhập rất cao đối với người dân trên địa bàn huyện Nam Đông”./.”