Nghệ nhân A Lip n’niên lâng dưr coh coh pr’loọng đong zêng năl ooy văn hóa ty đanh âng ma nuyh Ba Na đhị vel Groi, chr’val Glar, chr’hoong Đăk Đoa, tỉnh Gia Lai. Zập ngai coh đong t’cooh zêng choom n’toong chiing, pa liêm x’nưl chiing. Tơợ 3 c’moo, t’cooh  bơơn ca conh đay bhặ ting pah apêê bhiẹc bhan âng vel bhươl. Tước 6 c’moo, ca conh pa choom đoọng ha A Lip cơnh n’toong chiing. Đươi cơnh đêêc nắc bêl 11 c’moo, A Lip ơy choom n’toong zập cơnh x’nưl chiing âng ma nuyh Ba Na. Nghệ nhân A Lip xay moon “X’nưl chiing goong ơy ặt coh loom luônh, coh a ham acu tước nâu kêi, ha dang căh vêy chiing goong căh choom ng’ma mông.”

      Nghệ nhân A Lip truih, bêl a hay, pr’loọng đong t’cooh vêy bấc chiing. Tơợ bêl ca conh căh dzợ a đoo kiêng tập đơơng lâng đợ chiing nắc đoo nắc pazêng k’bhuh chiing âng pr’loọng đong zêng ặt coh ping âng ca conh. Tu loom luonho chăp kiêng chiing goong, coh t’tun đâu, t’cooh pa zay jưah bhrợ têng cha, jưah k’miah zên đoọng câl chiing. Tước nâu kêi, t’cooh ơy k’rong câl 10 bọ chiing chr’năp. Đhơ cơnh đêêc, tu j’niêng văn hóa, nắc t’cooh ơy đơơng cher đoọng bơr pêê bộ đoọng ha pêê k’bhuh xoọng, vêy đoo bộ nắc u bil căh năl ooy. Xọoc đâu, coh đong t’cooh nắc dzợ vêy 3 bộ đoọng đươi đhị zập g’luh bhiệc bhan, giao lưu văn hóa lâng pa choom đoọng ha coon cha châu coh  vel bhươl.

       Căh muy choom n’toong chiing, t’cooh A Lip dzợ pa zay ting pa choom pa liêm x’nưl chiing, pa choom cha ơh đàn t’rưng, gong kní, bhrợ zập rau n’jưl tính tơợ cram, cr’đe lâng coochh bọoc n’loong âng ma nuyh Ba Na. Ơy năl bh’rợ ta nih liêm âng nghệ nhân A Líp, bấc ngai chêếc tước đong t’cooh k’dua bhrợ j’ngâr, bhrợ n’jưl, chuông đhí đoọng pa chăm coh quán ch’na đơơng chr’năp ch’na đh’năh Tây Nguyên.

       Xã hội ha dưr, tr’cọ x’nưl liêm t’mêê ơy chô tước apêê vel bhươl, bhrợ ha tr’cọo x’nưl, chr’va âng chiing goong bil r’dợ coh zr’lụ đhanuôr acoon coh, coh đêêc vêy acoon coh Ba Na. Đọong zư chr’năp văn hóa acoon coh, nghệ nhân A Lip ta luôn t’pâh đhanuôr ting pa choom tâm goong, n’toong chiing. Tước nâu kêi, nghệ nhân A Lip ơy bhrợ t’vaih 2 k’bhuh chiing ga mắc, k’tứi đhị vel Groi, chr’val Glar, chr’hoong Đăk Đoa. K’bhuh chiing ga mắc vêy tước 21 cha nắc, tơợ 23 c’moo tước 70 c’moo. K’bhuh chiing k’tứi nắc vêy 20 cha nắc, tơợ 6 c’moo tước 12 c’moo. K’bhuh chiing âng vel Groi buôn apêê vel đong k’dua biểu diễn coh zập g’luh bhiệc bhan, bh’rợ chr’năp âng zr’lụ Tây Nguyên lâng bha lang k’tiếc.

      Lâh mơ k’đhơợng lêy bh’rợ âng k’bhuh chiing, nghệ nhân A Lip dzợ pa zưm lâng Trường phổ thông Dân tộc nội trú chr’hoong Đăk Ddoa pa choom n’toong chiing đoọng ha học sinh coh đâu. Tước nâu keie, t’cooh ơy pa choom đoọng ha lâh 100 cha nắc n’toong chiing coh vel đong chr’val Glar lâng apêê chr’val đăn đêêc cơnh Ia Pêt, Adơk.

      Đươi xợơng pazêng chroi k’rong âng t’cooh bh’rợ zư lêy lâng pa dưr văn hóa Ba Na, bấc c’moo hay, nghệ nhân A Lip bơơn đớp bấc Bằng khen, Giaáy khen âng vel đong, Trung ương. C’moo 2011, t’cooh bơơn Sở Văn hóa, Thể thao lâng Du lịch tỉnh Gia Lai cấp đoọng Bằng chứng nhận nắc nghệ nhân pa liêm x’nưl chiing, cooch bọoc n’loong âng ma nuyh Jrai, Ba Na. C’xêê 3/2019, t’cooh bơơn đớp Chủ tịch nước cher đoọng ha cha ner Nghệ nhân Ưu tú đăh nghệ thuật trình diễn dân gian./.

Nghệ nhân A Lip sứ giả văn hóa của buôn làng

                                      (Baodantocmiennui.vn)

 Đam mê văn hóa truyền thống, từ nhỏ nghệ nhân A Líp, dân tộc Ba Na ở thôn Groi, xã Glar, huyện Đak Đoa, tỉnh Gia Lai đã biết đánh chiêng, chế tác đàn, tạc tượng gỗ và chỉnh chiêng. Đặc biệt, ông rất nỗ lực sưu tầm nhiều bộ chiêng quý và đào tạo nhiều thế hệ kế cận nhằm bảo tồn văn hóa dân tộc. Năm 2019, ông vinh dự được Chủ tịch nước phong tặng danh hiệu Nghệ nhân Ưu tú trong lĩnh vực nghệ thuật trình diễn dân gian.

Nghệ nhân A Lip sinh ra trong một gia đình có cái nôi văn hóa truyền thống Ba Na ở Groi, xã Glar, huyện Đăk Đoa, tỉnh Gia Lai. Cả gia đình ông đều biết đánh chiêng, chỉnh chiêng. Từ thuở lên 3, ông được cha địu trên vai tham gia các lễ hội của buôn làng. Thuở lên 6, cha truyền lại cho A Lip cách đánh chiêng. Nhờ vậy, lên 11 tuổi, A Lip đã chơi thành thạo các bài chiêng truyền thống của người Ba Na. Nghệ nhân A Lip bộc bạch “Âm nhạc cồng chiêng ngấm vào trong hơi thở, cuộn chảy trong mạch máu mình cho đến tận bây giờ, thiếu nó mình không sống được đâu.”  

Nghệ nhân A Lip kể, ngày trước, gia đình ông có nhiều chiêng lắm. Khi cha chết có tâm nguyện chôn theo chiêng nên những bộ chiêng của gia đình đều nằm dưới nhà mồ cùng với cha. Vì tình yêu đối với chiêng, sau này, ông nỗ lực vừa làm kinh tế nuôi gia đình vừa dành tiền mua chiêng. Đến nay, ông sưu tập được 10 bộ chiêng quý. Tuy nhiên, vì tập quán văn hóa, các mối quan hệ nên ông đã mang vài bộ chiêng đi tặng, một số thì bị thất lạc. Hiện nay, trong nhà ông chỉ còn 3 bộ dùng để phục vụ các lễ hội, giao lưu văn hóa và truyền dạy cho con, cháu trong làng.

Không chỉ giỏi đánh chiêng, già A Líp còn miệt mài học cách chỉnh chiêng, học đánh đàn t’rưng, gong kní, làm các loại đàn tính từ tre, trúc và tạc tượng gỗ của người Ba Na. Biết tay nghề của nghệ nhân A Líp, nhiều người đã tìm đền tận nhà ông đặt làm tượng gỗ, làm đàn, chuông gió để trang trí trong các quán ăn mang phong cách ẩm thực Tây Nguyên.

Xã hội phát triển, âm nhạc hiện đại len lỏi vào các buôn, làng đã làm cho âm thanh cồng chiêng mai một dần trong cộng đồng DTTS, trong đó có dân tộc Ba Na. Để giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, nghệ nhân A Lip thường xuyên vận động người dân học đánh chiêng. Đến nay, nghệ nhân A Líp đã thành lập 2 đội chiêng lớn, nhỏ tại làng Groi, xã Glar, huyện Đăk Đoa. Đội chiêng lớn gồm 21 người, từ 23 tuổi đến 70 tuổi. Đội chiêng nhỏ gồm 20 người, từ 6 tuổi đến 12 tuổi. Đội chiêng của làng Groi thường được địa phương mời đi biểu diễn trong các dịp lễ hội, sự kiện quan trọng của khu vực Tây Nguyên và toàn quốc.

Ngoài quản lý hoạt động của Đội chiêng, nghệ nhân A Líp còn phối hợp với Trường Phổ thông Dân tộc Nội trú huyện Đak Đoa truyền dạy đánh chiêng cho học sinh nơi đây. Đến nay, ông đã đào tạo hơn 100 người biết đánh chiêng trên địa bàn xã Glar và các xã lân cận như Ia Pêt, ADơk.

Ghi nhận những đóng góp của ông trong công tác bảo tồn và phát triển văn hóa Ba Na, nhiều năm qua, nghệ nhân A Lip nhận được nhiều Bằng khen, Giấy khen của địa phương, Trung ương. Năm 2011, ông được Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Gia Lai cấp Bằng chứng nhận là nghệ nhân chỉnh chiêng, tạc tượng dân tộc Jrai, Ba Na. Tháng 3/2019, ông vinh dự được Chủ tịch nước phong tặng danh hiệu Nghệ nhân Ưu tú trong lĩnh vực nghệ thuật trình diễn dân gian./.