Lấh 50 l’lăm ahay, Y Cúc, cóh vel Tuộc, chr’val Thượng Trạch nắc pân đil manứih Lào liêm cra, ặt ma mung đhị mưy vel đông đha rứt cóh NoỌng Ma, tỉnh Khăm Muộn, Lào. Y Cúc cắh dzợ hay ađay n’niên c’moo n’đoo, hân đhơ cơnh đêếc nắc choom năl n’đil Lào nâu xoọc đâu lấh 60 c’moo ơy. Lêy móh mặt Y Cúc vêy bấc cr’nhiu, hân đhơ cơnh đêếc nắc bơơn lêy râu liêm âng pân đil Lào bêl ahay. Bêl đêếc, xoọc chiến tranh, bom cha rắh âng a’rập a’bhưy ting ặt p’zroọ ooy vel đông Y Cúc. Manứih ma chêết bil, đông xang hư zớch. Y Cúc ặt cóh Việt Nam, nắc bơơn k’diịc manứih Ma Coong lâng pr’đợc Đinh Chay. Nhi đoo nắc vêy pa zêng 7 p’nong k’coon lâng ặt ma mung cóh vel Tuộc tước đâu. Y Cúc moon, diịc điêl t’coóh cắh vêy mưy chu n’đoo tr’lin tr’vay, t’coóh Đinh Chay nắc manứih liêm ta níh lâng da dêr bhlâng k’điêl k’coon: “Bơơn k’diịc, ting k’diịc lâng ặt ma mung cóh Việt Nam, diịc lướt ha ooy nắc cung ting a’đoo. Acu nắc manứih Lào hân đhơ cơnh đêếc ting k’diịc lâng xoọc đâu váih manứih Việt Nam. nâu cơy doọ dzợ râu ta bhứch, nhà nước zooi đoọng cha nêếh liêm zâp. vêy 5 p’nong k’coon n’jưíh, 2 n’đil, nhà nước zooi zúp đoọng 5 p’nong k’coon 5 đhr’nông đông.”

K’diịc p’căn Y Cúc nắc t’coóh Đinh Chay, 64 c’moo xay moon, bêl tơợp lướt ooy Việt Nam, lêy Y Cúc hay đông, hay đhi noo bhúh xoọng, hay ooy k’tiếc k’ruung Lào bấc bhlâng. Tu chiến tranh zr’nắh zr’dô, Y Cúc cắh choom liên lạc lâng pr’loọng đông, tơợ đêếc tước đâu cung cắh ơy mưy chu chô ooy vel đông. Đinh Chay ta luôn p’too p’zương, ting tr’pác lâng k’điêl. Bấc c’moo lướt zi lấh, xoọc đâu, k’tiếc k’ruung, acoon manứih Việt Nam dưr váih loom luônh cắh choom lơi âng Y Cúc. Đinh Chay chắp hơnh lâng râu cr’noọ tr’kiêng âng Y Cúc đoọng ha đay, t’coóh ta luôn chắp kiêng k’điêl vêy ặt lâng đay ooy Việt Nam. Đinh Chay ta luôn lêy moon t’bhlâng bhrợ ha rêê đoọng vêy râu cha, k’rang đoọng ha Y Cúc lâng apêê k’coon k’bhộ ngăn. T’coóh Đinh Chay moon, pr’ắt tr’mung âng đay bhui har bhlâng nắc vêy k’điêl Lào liêm ta níh, bơơn k’rang lêy âng chính quyền, xang bấc c’moo Y Cúc cung ơy vêy Quốc tịch Việt Nam: “Bêl l’lăm ahay ặt đắh Lào, lưm ta moóh bơơn k’điêl xang nặc 7 c’moo ặt ma mung đh’rứah đắh đêếc. xang nặc cắh choom ặt ooy đêếc nắc diịc điêl lêy chô ooy Việt Nam. Chô ooy đâu ặt ma mung lâng đhi noo bhúh xoọng, xang nặc vêy đhi noo đắh Lào dzợ chô. Nhà nước zooi đoọng cha nêếh liêm zâp, zêng bơơn Nhà nước đoọng.”

Anoo Đinh Nhâm, mưy ooy 7 cha nặc k’coon âng anhi Đinh Chay lâng Y Cúc đơơng cóh đay a’ham Việt-Lào xoọc đâu ơy bơơn k’diịc k’điêl lâng ặt ma mung đăn lâng k’căn k’conh. Đinh Nhâm cung bơơn k’điêl nắc mưy pân đil Lào liêm ta níh. Mưy g’lúh lướt ooy Lào, Đinh Nhâm bơơn lưm lâng kiêng pân đil Lào nâu. Đha đhâm manứih Việt nâu nắc ơy bhrợ đoọng ha Y Xuân ting chắp kiêng, hay k’noọ bấc. Tước c’moo 2021, ta lưm bêl nhi đoo lướt chi ớh Tết chếh đác, Đinh Nhâm nắc lêy prá lâng p’rá Lào đoọng moon lâng Y Xuân đợ cr’noọ cr’niêng âng đay. Lêy mặt pân đil Lào nâu k’chít, bhrông, đoọng têy ooy Đinh Nhâm k’đhơợng cơnh mưy râu độp đươi ting anoo chô ooy Việt Nam. Đinh Nhâm hay cớ, bêl đêếc ađay yêm loom bhlâng, ting k’noọ mưy râu “Ơy kiêng ađay nắc ting ađay chô ooy Việt Nam ớ”, Y Xuân độp đươi. Xang bêl ta moóh bhrợ bhiệc bhan đắh Lào, Y Xuân nắc ting k’diịc chô ooy đông k’diịc Việt Nam lâng ặt ma mung cóh vel Tuộc: “Bêl đêếc ting amế ama lướt ooy Lào, xang nặc lưm k’điêl cu nắc kiêng luôn. Bêl đêếc ặt ma mung cóh Lào cung zr’nắh, cắh râu cha, cắh ma zên. Lướt ooy đâu bhui har bhlâng, doọ râu k’rang, pr’ắt tr’mung têêm ngăn, bơơn nhà nước zooi zúp.”

C’xêê 12 c’moo 1965, đhị c’nắt c’lâng truíh Trường Sơn, đợ t’tưn nắc đợc c’lâng 20 Quyết Thắng bơơn bhrợ pa dưr. Truíh c’lâng 20, hân đhơ a’rập Mỹ zêl lêệng, bhrợ pa hư, bộ đội dzợ ting ặt lướt zêl pruúh toong t’ngay hi dưm. Đắh Lào, vêy bấc đhanuôr lướt mứt g’đách bom cha rắh, lướt bộ moót ooy k’tiếc Việt hêê. Apêê ting ặt ma mung cóh Việt Nam, bơơn k’diịc k’điêl, váih pr’ắt tr’mung liêm ta níh Việt-Lào truíh k’noong k’tiếc. Đợ g’lúh lướt vốch âng manứih Lào ting c’lâng 20 zi lấh Cửa khẩu Cà RoÒng-NoỌng Ma tươc sooy Việt Nam dzợ ặt váih bấc. Pân jứih pân đil manứih Ma Coong lưm apêê Lào, ting tr’bơơn tr’pay lâng pân jứih pân đil Lào. Xang nặc apêê ting chô ặt ma mung đh’rứah đhị bấc vel đông âng chr’val k’noong k’tiếc Thượng Trạch. T’coóh Đinh Cu, Chủ tịch UBND chr’val Thượng Trạch, chr’hoong Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình đoọng năl, cóh vel Tuộc 27 pr’loọng đông tr’pay diịc điêl manứih Việt-Lào: “Lêy bhrợ danh sách, zooi đoọng đợ apêê lướt ặt ma mung têêm ngăn tơợ Lào tươc sooy Việt, pa xoọng zâp bha ar pa tơ zúp đhanuôr moót quốc tịch. Nắc bơơn k’diịc Việt Nam cắh cậ manứih Việt Nam pay k’điêl đắh Lào vêy cr’noọ chô ooy Việt Nam nắc azi lêy zúp apêê vêy đhị ặt ma mung. Chr’val bhrợ zâp bh’rợ, đoọng k’tiếc ặt, ha dợ vêy râu váih crêê tước ga mắc lấh nắc k’đươi chr’hoong, tỉnh lâng Trung ương.”

Tỉnh Quảng Bình vêy lấh 200km c’lâng k’noong k’tiếc đăn lâng 2 tỉnh Khăm Muộn lâng Sa-vẳn-na-khẹt-Lào. Truíh c’lâng k’noong k’tiếc đắh Tây âng tỉnh Quảng Bình, đhanuôr cóh đâu lấh mơ nắc manứih Vân Kiều, Khùa, Ma Coong, Sách, Mày, Rục, A Rem... Trung tá Võ Đình Thuần, Đồn trưởng Đồn Biên phòng Cà RoÒng, Bộ Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh Quảng Bình đoọng năl, đhanuôr ta luôn đươi bhrợ liêm choom zâp xa nay bh’rợ, c’lâng pr’lướt âng Đảng, chính sách, pháp luật âng Nhà nước, đoàn kết bhrợ pa dưr pr’loọng đông k’bhộ ngăn, vel bhươl văn minh, ta luôn lướt đh’rứah lâng c’bhúh Biên phòng zư lêy têêm ngăn đhị k’noong k’tiếc: “Đhanuôr lướt bơơn k’diịc, k’điêl đenh hân đhơ cơnh đêếc, bấc apêê cắh ơy đăng ký kết hôn hân đhơ ơy váih k’coon. C’lâng xa nay âng Chính phủ nắc lêy bhrợ liêm choom đoọng ha đợ pr’loọng nâu, đoọng moót quốc tịch Việt Nam. đhanuôr mị đắh đoàn kết, zooi zúp đh’rứah đắh kinh tế, văn hoá xa xhội. Lâng bh’rợ năl ghít đhr’năng lêy bhrợ zâp tu bhiệc dưr váih 2 đắh k’noong k’tiếc nắc biên phòng cung đấh loon năl ghít cr’liêng xa nay đắh đhanuôr.”

Xa nay t’ruíh pr’hay chr’nắp truíh k’noong k’tiếc âng bấc apêê diịc điêl Việt-Lào nắc đoo c’léh bh’rợ ặt pa zưm nhâm mâng, liêm ta níh âng đhanuôr 2 k’tiếc k’ruung Việt-Lào. Pr’ắt tr’mung liêm ta níh nâu dzợ ta luôn bơơn đhanuôr 2 đắh k’rang lêy zư pa liêm, bhrợ pa dưr ting t’ngay ting pa xoọng liêm nhâm truíh k’noong k’tiếc./.

Duyên Việt - Lào, thắm tình biên cương

             Thanh Hiếu/VOV miền Trung

        Bản Tuộc nằm trên biên giới thuộc xã Thượng Trạch, huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình, được mọi người trìu mến gọi là bản hữu nghị Việt - Lào. Bởi nhiều gia đình ở đây được hình thành từ những mối lương duyên đặc biệt giữa đồng bào Ma Coong và người dân có nguồn gốc từ đất bạn Lào. Dẫu vẫn còn khó khăn nhưng bà con nơi đây luôn tràn niềm vui, tiếng cười và mối lương duyên xuyên biên giới ngày càng thêm đẹp.

        Hơn 50 năm trước, Y Cúc, ở bản Tuộc, xã Thượng Trạch là cô gái người Lào xinh đẹp, sống tại một bản nghèo ở Noọng Ma, tỉnh Khăm Muộn, Lào. Y Cúc không nhớ mình sinh năm bao nhiêu, nhưng có thể đoán người phụ nữ Lào này bây giờ đã ngoài 60 tuổi. Gương mặt Y Cúc phủ đầy nếp nhăn thời gian vẫn còn nét sắc sảo của cô gái Lào xinh đẹp năm xưa. Hồi đó, chiến tranh ập đến, bom đạn kẻ thù ngày ngày trút xuống quê hương Y Cúc. Người chết, nhà cửa tan hoang, Y Cúc và nhiều người khác di tản rồi đi sâu vào đất Việt Nam, trốn bom đạn. Y Cúc ở lại Việt Nam, nên duyên với một trai bản người Ma Coong tên Đinh Chay. Họ có với nhau 7 người con và định cư tại bản Tuộc cho đến tận bây giờ. Y Cúc chia sẻ, vợ chồng bà chưa một lần cãi vã, ông Đinh Chay là người rất tình cảm và thương vợ con.“Lấy chồng, theo chồng và ở lại đất Việt Nam, chồng đi đâu thì cũng đi theo chồng. Mình người Lào nhưng theo chồng và bây giờ thành người Việt rồi. Bây giờ ở đây không thiếu thốn gì cả, nhà nước trợ cấp cho gạo cơm đầy đủ. Có 5 người con trai, 2 con gái, nhà nước hỗ trợ cho 5 đứa con trai 5 cái nhà ở.”

        Chồng bà Y Cúc là ông Đinh Chay, 64 tuổi kể lại, lúc đầu sang Việt Nam, thấy Y Cúc nhớ nhà, nhớ người thân, nhớ về đất nước Lào nhiều lắm. Do chiến tranh ác liệt, Y Cúc chẳng liên lạc được với gia đình, từ đó đến nay cũng chưa một lần trở về quê nhà. Đinh Chay thường xuyên động viên, chia sẻ với vợ. Nhiều năm trôi qua, bây giờ, mảnh đất, con người Việt Nam trở thành ruột thịt không thể tách rời của Y Cúc. Đinh Chay cảm động với tình yêu của Y Cúc dành cho mình, ông luôn thương yêu và cảm ơn vợ đã vì mình mà ở lại Việt Nam. Đinh Chay luôn tự nhủ phải chịu khó làm nương, làm rẫy để có cái ăn, lo được cho Y Cúc và các con sống no đủ. Ông Đinh Chay tâm sự, cuộc đời ông vui nhất là có người vợ Lào xinh đẹp, được sự quan tâm của chính quyền, sau nhiều năm, Y Cúc cũng đã có Quốc tịch Việt Nam. “Hồi trước ở bên Lào, thăm hỏi lấy vợ rồi 7 năm sống với nhau bên đó. Sau đó không ở được bên đó nữa nên vợ chồng trở về Việt Nam. Về đây sống với anh em họ hàng, rồi có anh em ở Lào về đây nữa. Nhà nước hỗ trợ gạo cơm đầy đủ, tử A đến Z đầy đủ, đều được nhà nước cấp cho.”

        Anh Đinh Nhâm, một trong 7 người con của ông bà Đinh Chay - Y Cúc mang trong mình dòng máu Việt – Lào nay đã lập gia đình và sống gần bố mẹ. Đinh Nhâm cũng lấy vợ là một cô gái Lào xinh đẹp, chịu thương chịu khó. Trong một chuyến sang Lào, Đinh Nhâm quen được Y Xuân, qua đôi lần gặp gỡ, Đinh Nhâm ngày càng mến thương cô gái Lào này. Chàng trai người Việt ấy với những cử chỉ ân cần, ấm áp đã làm cho Y Xuân ngày càng cảm mến người con trai sống bên kia dãy Trường Sơn. Thế là họ cùng yêu thầm, nhớ trộm. Đến năm 2001, nhân dịp cùng nhau đi chơi Tết té nước, Đinh Nhâm lấy hết can đảm dùng tiếng Lào để tỏ tình với Y Xuân. Gương mặt cô gái Lào chín đỏ, e thẹn, đưa bàn tay cho Đinh Nhâm nắm lấy như một lời chấp thuận theo anh về làm dâu Việt. Đinh Nhâm nhớ lại, lúc đó anh vui lắm, ấp úng một câu “Thương anh thì theo anh về Việt Nam nhé!”,  Y Xuân gật đầu. Sau lễ rước dâu ấm cúng trên đất Lào, Y Xuân theo chồng về làm dâu Việt Nam và chung sống tại bản Tuộc. “Lúc đó đi theo bố mẹ sang Lào, sang đó vừa gặp em (vợ Đinh Nhâm) là mình yêu luôn. Hồi đó sống ở Lào cũng khổ, thiếu ăn thiếu mặc, không có tiền bạc. Sang đây vui lắm, không lo điều gì, cuộc sống thoải mái và được nhà nước giúp đỡ.”

        Tháng 12-1965, tuyến đường xuyên Trường Sơn, sau này mang tên đường 20 Quyết Thắng chính thức khởi công. Trên đường 20, mặc máy bay Mỹ điên cuồng đánh phá, bộ đội vẫn hành quân đêm ngày. Từ phía Lào, có rất nhiều người dân chạy trốn bom đạn ngược hướng bộ đội đi sâu vào đất Việt. “Đất lành chim đậu”, họ ở lại Việt Nam, lấy chồng, lấy vợ tạo nên mối lương duyên Việt - Lào dọc miền biên viễn. Những cuộc “thiên di” của người Lào theo đường 20 qua Cửa khẩu Cà Roòng - Noọng Ma đến Việt Nam vẫn tiếp diễn. Trai gái người Ma Coong thăm thân tại Lào, bén duyên với gái trai nước bạn Lào và ngược lại. Rồi họ nên duyên vợ chồng, sống định cư tại nhiều bản làng của xã biên giới Thượng Trạch. Ông Đinh Cu, Chủ tịch UBND xã Thượng Trạch, huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình cho biết, riêng bản Tuộc 27 hộ gia đình có mối lương duyên Việt - Lào.“Lập danh sách, hỗ trợ những người di canh di cư tự do từ Lào sang Việt, bổ sung các hồ sơ giúp bà con nhập quốc tịch. Tức là người lấy chồng tại Việt Nam hoặc người Việt Nam lấy vợ tại Lào và tương tự mà họ có nhu cầu về Việt Nam thì mình sẽ giúp họ có nơi ở tái định cư. Xã lập các quy hoạch, đất đai còn những quyết định liên quan thì thuộc thẩm quyền huyện, tỉnh và Trung ương.”

       Tỉnh Quảng Bình có hơn 200 km đường biên giáp với 2 tỉnh Khăm Muộn và Sa-vẳn-na-khẹt (Lào). Dọc tuyến biên giới phía Tây của tỉnh Quảng Bình, dân cư ở đây chủ yếu là người Vân Kiều, Khùa, Ma Coong, Sách, Mày, Rục, A Rem… Trung tá Võ Đình Thuần, Đồn trưởng Đồn Biên phòng Cà Roòng, Bộ Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh Quảng Bình cho biết, bà con luôn chấp hành tốt mọi chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; đoàn kết xây dựng gia đình ấm no, hạnh phúc, xây dựng bản làng văn minh, luôn sát cánh với lực lượng Biên phòng bảo vệ bình yên nơi biên giới.“Bà con qua lấy vợ, lấy chồng ở đây lâu rồi nhưng nhiều trường hợp chưa đăng ký kết hôn mặc dù đã sinh con cái. Chủ trương của Chính phủ là hợp lý hóa cho những gia đình này, cho phép nhập quốc tịch Việt Nam. Bà con thân tộc 2 bên biên giới đoàn kết, giúp đỡ nhau trong kinh tế, văn hóa xã hội. Đối với công tác nắm tình hình xử lý các vụ việc xảy ra 2 bên biên giới thì biên phòng cũng kịp thời nắm bắt thông tin từ bà con.”

        Câu chuyện tình xuyên biên giới của nhiều cặp đôi Việt - Lào nên duyên vợ chồng là minh chứng về tình cảm gắn bó mật thiết giữa bà con hai nước Việt Nam - Lào. Tình cảm đó vẫn luôn được đồng bào hai bên quan tâm gìn giữ, vun đắp ngày càng thêm bền chặt dọc miền biên viễn./.