Lalăm hay, pr’loọng đong t’cooh Pơloong Tum năc pr’loọng đha rựt đhị vel Labơ, chr’val Chà Vàl, chr’hoong Nam Giang, tỉnh Quảng Nam. Zr’lụ k’tiếc vel đong t’cooh năc muy choh tơơm abhoo, arong căh cợ tơơm keo. T’cooh đh’rưah lâng k’điêl gluh t’rươp chô k’năm, pa zay bhrợ têng hơớ cung dzợ đha rựt đh’răh zr’năh k’đhap. C’moo 2017, tơợ ơy chêêc năl, pr’loọng đong t’coọ Pơloong Tum choh k’nặ 50 tơơm pih Vinh. Tơợ lâh 3 c’moo choh, bhươn pih âng pr’loọng đong t’cooh Tum năc ơy vêy p’lêê ngam ruh tr’nơợp. Pih Vinh bơơnpa câl đhị bhươn lâng chr’năp 25 r’bhầu đồng mưy ký. Zập hân noo t’cooh Pơloong Tum vêy bơơn lâh 1 tạ p’lêê, căh dap lâng zên k’rong bhrợ năc dzợ pa chô dâng 30 ức đồng. Tơợ zên pa câl pih, t’cooh k’rong văn pa xoọng a’ọc a tưch. Tước nâu kêi, căh muy z’lâh đha rựt, pr’loọng đong t’cooh Pơloong Tum năc ơy ha dưr z’zăng coh chr’val lâng pazêng bh’nơơn pa chô prang c’moo tơợ kinh tế bhươn-crâng dâng 200 ức đồng/c’moo. “Acu lêy m’ma pih Vinh chặt vaih đhị k’tiếc coh đâu zăng liêm. Cơnh choh bhrợ, k’rang lêy pih Vinh cung buôn, doó lâh g’lêêh cơnh tơơm chr’noh lơơng. Hân noo pih tr’nơợp bơơn lêy bấc ngai zươc câl, pa bhlầng năc apêê thầy cô giáo đhị apêê trường coh zr’lụ. Pr’loọng đong cung lêy pa trơơi m’ma đoọng bấc ta bhưah đhăm choh, pa dưr pr’ặt tr’mông tơợ tơơm pih nâu.”

        Tơợ c’moo 2018, Hội đồng Nhân dân chr’hoong Nam Giang, tỉnh Quảng Nam ơy pa căh Đề án pa dưr tơơm p’lêê đhị vel đong. Vel đong năc ơy chơih pay 2 rau tơơm liêm lâng pr’đơợ k’tiếc k’bunh coh đâu năc tơơm pih Vinh lâng pih bhung k’đoh t’viêng. Nâu đoo  năc tơơm chr’noh doọ đươi za nươu, lêy g’bur lâng êệ t’rị k’roọc năm, mặ zâng lâng đhr’năng p’răng xơớt, boo tuh coh đhị miền Trung. Cr’nọo bh’rợ choh pih lâng pih bhung ơy ta bhrợ têng đhị pazêng chr’val ca noong k’tiếc lâng đhăm bhưah lâh 100ha. UBND chr’hoong Nam Giang ơy k’dua Trung tâm Kỹ thuật nông nghiệp lalăm  bhrợ têng dự án choh tơơm cha p’lêê năc t’pâh apêê doanh nghiệp têệm ngăn k’rong câl p’lêê zooi đhanuôr. T’cooh Hồ Việt Căn, Trưởng phòng Nông nghiệp chr’hoong Nam Giang, tỉnh Quảng Nam đoọng năl, pazêng tơơm chr’noh nâu xoọc r’dợ vaih năc pazêng tơơm chr’noh bha lầng âng đhanuôr da ding ca coong: “Xọoc đâu, vêy bấc cr’noọ bh’rợ ơy lâng xoọc ta bhrợ liêm choom. Tước đâu, c’lâng xa nay âng chr’hoong năc coh pazêng bh’rợ, đề án năc pa xoọng muy đăh động ta bhưah cr’noọ bh’rợ choh tơơm cha p’lêê nâu, đoọng t’vaih muy zr’lụ choh tơợ tơơm cha p’lêê vêy đăh pa câl têệm ngăn đoọng ha đhanuôr.”

        Tỉnh Quảng Nam vêy dâng 8.000ha bhươn chr’noh tơơm cha p’lêê, bơơn pazêng chr’năp zập rau tơơm cha p’lêê lâh 400 ức đồng/c’moo. UBND tỉnh Quảng Nam t’hước tứoc c’lâng pa dưr kinh tế bhươn, kinh tế trang trại, coh đêêc, choh tơơm cha p’lêê vaih zr’lụ nguyên liệu k’rong đhị apêê chr’hoong da ding ca coong lâng zr’lụ ếp đoọng ha pêê doanh nghiệp, đong máy bhrợ têng coh tỉnh. Đh’rưah năc xăl muy đhăm choh keo, cao su vaih căh liêm tước môi trường lâng bh’nơơn ếp đoọng xăl choh tơơm cha p’lêê. T’cooh Phan Viết Tích, Giám đốc Sở Nông nghiệp lâng Pa dưr pa xơc  vel bhươl tỉnh Quảng Nam đoọng năl, ta bhưah pa dưr cr’noọ bh’rợ choh tơơm cha p’lêê năc t’vaih bhiệc bhrợ cha đoọng ha đhanuôr da ding ca coong, bhrợ têng liêm choom xa nay bh’rợ âng k’tiếc k’ruung đăh bhrợ têng vel bhươl t’mêê, xa nay pa xiêr đha rựt: “Hội đồng nhân dân tỉnh cung ơy pa căh Nghị quyết đăh cơ chế chính sách zooi pa dưr kinh tế bhươn, trang trại, coh đêêc k’rong pa dưr bơr pêê tơơm cha p’lêê cơnh: măng cụt, sầu riêng, pih, pih bhung. Đh’rưah pa dưr bơr pêê zr’lụ chr’noh lơơng cơnh trun keo căh cợ zứa đoọng đơơng pa câl ooy k’tiếc k’ruung lơơng. Pazêng apêê tơơm cr’noh nâu zêng đươi k’tiếc đhị zr’lụ ếp lâng bấc zr’lụ da ding doó lâh dal”./.

Quảng Nam chú trọng phát triển cây ăn quả ở miền núi, trung du

                     PV Phương Cúc/VOV miền Trung

        Tại các huyện trung du, miền núi tỉnh Quảng Nam, việc phát triển những mô hình trồng cây ăn quả đang là hướng đi mang lại hiệu quả cho người dân. Những đồi ngô, đồi sắn, cao su đã được thay bằng những vườn cây ăn quả tươi tốt, trĩu quả, giúp người dân có cuộc sống khấm khá, ổn định hơn.

        Trước đây, gia đình ông Pơloong Tum là hộ nghèo ở thôn Labơ, xã Chà Vàl, huyện Nam Giang, tỉnh Quảng Nam. Vùng đất quê ông vốn chỉ trồng cây ngô, sắn hay cây keo. Ông cùng vợ tần tảo sớm hôm, đổ biết bao mồ hôi, công sức chăm sóc nhưng cái nghèo mãi đeo bám. Năm 2017, sau khi tìm hiểu, gia đình ông Pơloong Tum trồng gần 50 cây giống cam Vinh. Sau 3 năm trồng, chăm sóc, vườn cam của gia đình ông Tum đã cho những quả ngọt đầu tiên. Quả cam ngọt và mọng nước, chất lượng không thua kém cam bản địa. Cam Vinh được tiêu thụ ngay tại chỗ với giá 25 ngàn đồng/kg. Mỗi mùa ông Pơloong Tum thu được hơn 1 tạ quả, trừ chi phí thu gần 30 triệu đồng. Từ số tiền bán cam, ông đầu tư nuôi thêm nhiều lợn, gà. Đến nay, không chỉ thoát nghèo, gia đình ông Pơloong Tum đã là hộ khá giả trong xã với tổng thu nhập từ kinh tế vườn- rừng khoảng 200 triệu đồng/năm.“Tôi thấy giống cam Vinh khá phù hợp với vùng đất ở đây. Kỹ thuật trồng và chăm sóc cây cam Vinh đơn giản, ít tốn sức hơn so với nhiều cây trồng khác. Vụ cam đầu tiên thấy nhiều người đặt mua, nhất là các thầy cô giáo ở các trường trong vùng. Gia đình cũng tính nhân giống để mở rộng diện tích, phát triển kinh tế từ trồng cam.”

        Từ năm 2018, Hội đồng Nhân dân huyện Nam Giang, tỉnh Quảng Nam đã ban hành Đề án phát triển cây ăn quả tại địa phương. Địa phương đã lựa chọn được 2 loại cây phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng, khí hậu là cây cam Vinh và bưởi da xanh. Đây các là loại cây không dùng phân hóa học, chỉ bón bằng phân chuồng, có sức chống chịu cao với thời tiết khí hậu khắc nghiệt ở miền Trung. Mô hình trồng cam và bưởi đã thực hiện ở hầu hết các xã với diện tích hơn 100 héc ta. UBND huyện Nam Giang chỉ đạo Trung tâm Kỹ thuật nông lâm nghiệp trước khi thực hiện dự án trồng cây ăn quả phải thu hút các doanh nghiệp đảm bảo bao tiêu sản phẩm giúp người dân. Ông Hồ Việt Căn, Trưởng phòng Nông nghiệp huyện Nam Giang, tỉnh Quảng Nam cho biết, những loại cây ăn quả này hiện đang dần trở thành những loại cây trồng chủ lực cho người dân miền núi: “Hiện nay, có một số mô hình đã và đang thành công. Tới đây, chủ trương của huyện là trong tất cả các chương trình, đề án sẽ bổ sung một phần để nhân rộng mô hình trồng cây ăn quả này lên, để tạo thành một vùng nguyên liệu từ cây ăn quả để có đầu ra sản phẩm cho bà con.”

        Tỉnh Quảng Nam có khoảng 8.000 héc ta vườn trồng cây ăn quả, đạt tổng giá trị sản xuất các loại cây ăn quả trên 400 triệu đồng/năm. UBND tỉnh Quảng Nam định hướng phát triển kinh tế vườn, kinh tế trang trại, trong đó, trồng cây ăn quả thành vùng nguyên liệu tập trung tại các huyện miền núi và trung du phục vụ cho các doanh nghiệp, nhà máy chế biến trong tỉnh. Đồng thời chuyển đổi một diện tích trồng keo, cao su tác động xấu tới môi trường và không hiệu quả sang trồng cây ăn quả. Ông Phan Viết Tích, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn tỉnh Quảng Nam cho biết, nhân rộng phát triển mô hình cây ăn quả sẽ tạo sinh kế, giải quyết việc làm cho người dân miền núi, xây dựng thành công chương trình mục tiêu quốc gia nông thôn mới, chương trình giảm nghèo:“Hội đồng nhân dân tỉnh cũng đã ban hành Nghị quyết về cơ chế chính sách hỗ trợ phát triển kinh tế vườn, kinh tế trang trại, trong đó tập trung phát triển một số cây ăn quả như: măng cụt, sầu riêng, bưởi, cam. Đồng thời phát triển một số vùng nguyên liệu như xoài keo hay dứa để cung cấp nguyên liệu chế biến xuất khẩu. Tất cả những loại cây ăn quả này đều tận dụng nguồn đất đai ở vùng trung du và một số vùng miền núi thấp./.”