Phạm Thị Y Hoà n’niên lâng dưr pậ cóh vel Làng Teng, chr’val Ba Thành, chr’hoong Ba Tơ, tỉnh Quảng Ngãi, bêl 6 c’moo, đhị râu moon pa choom âng k’căn, ma moó, apêê a’dích.. Y Hoà nắc ơy choom taanh bhrợ n’đoóh a’doóh. 13 c’moo, Y Hoà nắc ơy choom t’bơơn zên đắh bh’rợ taanh n’đoóh a’doóh. T’bhlâng chấc lêy pa choom, bhrợ, đhị tr’pang têy zay ta bách âng Y Hoà, đợ pr’chăm bh’rợ chr’nắp liêm cóh n’đoóh a’doóh đhanuôr H’re nắc bơơn bhrợ pa dưr liêm choom ooy đợ bh’nơơn pr’đươi thời trang, bhrợ pa dưr chr’nắp liêm bh’rợ pr’đươi ty chr’nắp.

C’xêê 3/2022, đhị triển lãm EXPO 2020 ta bhrợ đhị Dubai, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống Nhất-UAE, c’bhúh âng Việt Nam âng đơơng tước triển lãm bấc bh’rợ pr’đươi văn hoá, ooy đâu vêy show thời trang n’đoóh a’doóh Dòng chảy bất tận, bhrợ chr’nắp pr’hay đoọng ha ta mooi. N’đoóh a’doóh Làng Teng hơnh déh vêy chrooi p’cắh mặt 5 râu pr’đươi ooy pa zêng bộ sưu tập âng zâp đông bhrợ têng xa nập xâp bơơn bấc ngai năl. Nâu đoo nắc đợ xa nập hiện đại bhrợ têng tơợ bhai n’đoóh a’doóh lâng đợ pr’chăm liêm chr’nắp tơợ tr’pang têy bhriêl ta bách âng pân đil manứih H’rê Phạm Thị Yến Hoà cóh vel Teng, chr’val Ba Thành, chr’hoong Ba Tơ, tỉnh Quảng Ngãi: “G’lúh tr’nơợp n’đoóh a’doóh âng manứih H’rê, n’đoóh a’doóh làng Teng bơơn âng đơơng ooy bha lang k’tiếc nắc lâng c’la cu nâu đoo nắc mưy râu pr’đoọng bêl bh’nơơn pr’đươi âng cu bơơn zâp ngai tin đươi hơnh déh pấh chi ớh đhị zâp show thời trang ga mắc âng zâp apêê bhrợ thời trang chr’nắp. Ooy đâu, acu nắc vêy năl cr’noọ cr’niêng âng apêê bhrợ, apêê pr’zợc lâng n’đoóh a’doóh âng Làng Teng. Nâu đoo nắc g’lúh ga mắc chr’nắp lâng n’đoóh a’doóh Làng Teng, n’đoóh a’doóh manứih H’rê.”

Bh’rợ taanh n’đoóh a’doóh ty chr’nắp cóh Làng Teng bơơn đhanuôr H’rê zư đợc, pazao đoọng ooy bấc lang. Zâp c’xêê 3 chô, bêl tơơm bông dưr pô váih, pân đil H’rê nắc guy zong lướt ooy ha rêê pêếh pay bông, đơơng chô púah pa goóh. Zi lấh bấc c’nắt bh’rợ, bông nắc lêy bhrợ váih a’ngoọn, bhrợ t’váih pr’hoọm... N’đoóh a’doóh Làng Teng bơơn taanh bhrợ lâng têy, bhrợ bấc c’nắt. Bêl ahay, đợ ta la bhai n’đoóh a’doóh bơơn đhanuôr đơơng pa câl ooy chợ. XoỌc đâu cóh Làng Teng, bấc apêê pr’zợc p’niên H’rê bhrợ têng liêm choom, p’cắh bh’nơơn pr’đươi cóh mạng xã hội, tơợ đêếc n’đoóh a’doóh Làng Teng bơơn bấc apêê câl đươi zâp đắh chắp kiêng. Bhai n’đoóh a’doóh Làng Teng xoọc đâu nắc bơơn zâp apêê bhrợ thời trang lêy đươi dua bhrợ t’váih đợ xa nập xập laliêm. Cóh Làng Teng xoọc đâu, bấc apêê pr’zợc p’niên chắp kiêng lâng bh’rợ taanh n’đoóh a’doóh ty chr’nắp. Amoó Phạm Thị Sung, cóh vel Làng Teng, chr’val Ba Thành, chr’hoong Ba Tơ đoọng năl: “Bêl ahay, apêê ađhi học xang nắc cắh lấh taanh bhrơ bấc, xoọc đâu nắc lêy ngai cung choom taanh bhrợ, cung pa choom taanh n’đoóh a’doóh. Tơợ đêếc, zư lêy bh’rợ taanh n’đoóh a’doóh lâng zư lêy pa xoọng mưy bh’rợ thủ công cơnh taanh dzặc, bhrợ tr’coọ xa nưl âng manứih H’rê.”

C’moo 2019, bh’rợ taanh n’đoóh a’doóh ty chr’nắp âng manứih H’rê cóh Làng Teng, chr’val Ba Thành, chr’hoong Ba Tơ, tỉnh Quảng Ngãi bơơn Bộ Văn hoá, Thể thao lâng Du lịch hơnh déh nắc k’cir Văn hoá phi vật thể Quốc gia. C’moo 2021, Hợp tác xã dịch vụ Nông-Lâm-Du lịch-Văn hoá Làng Teng glúh váih lâng râu pa zưm bhrợ âng 19 cha nặc, lấh mơ nắc zâp apêê đha đhâm c’moor H’rê. T’coóh Lữ Đình Tích, Phó Chủ tịch UBND chr’hoong Ba Tơ, tỉnh Quảng Ngãi đoọng năl, vel đông xoọc t’bhlâng bhrợ pa dưr đhị du lịch lêy chi ớh văn hoá H’rê, chr’val Ba Thành: “Bộ Văn hoá Thể thao lâng Du lịch ơy độp đươi k’cir văn hoá phi vật thể lâng Nghệ thuật chi ớh p’cắh Chiing Ba lâng bh’rợ taanh n’đoóh a’doóh ty chr’nắp Làng Teng. Đợ c’moo đăn đâu, chr’hoong ơy k’đươi moon 2, 3 vel đông bhrợ bấc lớp pa choom bh’rợ tr’nêng ty chr’nắp đoọng ha lang p’niên. Nâu đoo nắc râu hơnh déh, n’jứah jư lêy k’cir văn hoá phi vật thể. Lâng t’bhlâng pa choom đoọng ha lang p’niên t’bhlâng p’têết pa zưm đợ bh’rợ ty chr’nắp pa choom đoọng ha zâp lang ha y chroo.”

P’căn Huỳnh Thị Phương Hoa, Phó Gíam đốc k’đhơợng bhrợ Sở Văn hoá, Thể thao lâng Du lịch tỉnh Quảng Ngãi đoọng năl, cóh k’coong ch’ngai tỉnh Quảng Ngãi ting t’ngay ting vêy bấc apêê pr’zợc p’niên, nghệ nhân p’niên manứih acoon cóh H’rê, Cor, Ca dong... t’bhlâng pa dưr zâp chr’nắp văn hoá ty âng acoon cóh: “Lâng bhiệc zư lêy pa dưr zâp râu chr’nắp văn hoá âng acoon cóh nắc cắh mưy trách nhiệm, râu moót bhrợ âng mưy cấp, mưy ngành nắc lêy vêy râu t’bhlâng, vêy đợ chính sách t’đui đoọng lâng t’bhlâng âng bấc ngành, bấc cấp. Lấh mơ nắc bh’rợ pa dưr pa xớc thương mại, marketing đoọng zâp râu chr’nắp văn hoá nâu vêy đhị pa câl, lướt moót ooy đợ tang chi ớh ga mắc. tơợ đêếc, t’bhlâng p’cắh, pa dưr liêm dal bh’nơơn pr’đươi ha bhiệc bhrợ zâp pr’đươi pr’dua ty chr’nắp, bhrợ pr’đơợ pa dưr lang p’niên, đhanuôr pấh zư lêy lâng pa dưr zâp chr’nắp văn hoá acoon cóh./.”

Quảng Ngãi: Tuổi trẻ H’rê đam mê với nghề truyền thống

              PV Vinh Thông/VOV miền Trung

       Tại các huyện miền núi tỉnh Quảng Ngãi, thay vì phải xa quê lập nghiệp, nhiều bạn trẻ người đồng bào dân tộc thiểu số say mê với nghề truyền thống, gắn bó với quê hương. Nhiều sản phẩm thủ công truyền thống từ nơi đây đã được khắp nơi đón nhận, mở ra hướng phát triển du lịch, nâng cao đời sống người dân.

         Phạm Thị Y Hoà sinh ra và lớn lên ở Làng Teng, xã Ba Thành, huyện Ba Tơ, tỉnh Quảng Ngãi. Năm lên 6 tuổi, từ sự chỉ bảo của mẹ, các chị, các bà, Y Hoà đã biết dệt thổ cẩm. 13 tuổi, Y Hoà đã kiếm được tiền từ nghề dệt thổ cẩm. Chịu khó tìm tòi, sáng tạo, qua bàn tay khéo léo của Y Hoà, những nét hoa văn độc đáo của thổ cẩm đồng bào H’rê dần được biến tấu, thổi hồn vào những sản phẩm thời trang, tô đẹp giá trị truyền thống.

        Tháng 3/2022, tại triển lãm EXPO 2020 diễn ra tại Dubai, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE), đoàn Việt Nam mang đến triển lãm nhiều hoạt động văn hóa, trong đó có show thời trang thổ cẩm “Dòng chảy bất tận” gây ấn tượng với du khách. Thổ cẩm Làng Teng vinh dự góp mặt 5 sản phẩm trong bộ sưu tập của các nhà thiết kế nổi tiếng. Đó là những trang phục hiện đại được thiết kế từ vải thổ cẩm với những hoa văn, hoạ tiết độc đáo, tinh xảo từ đôi bàn tay tài hoa của cô gái trẻ H’rê Phạm Thị Y Hòa, ở Làng Teng, xã Ba Thành, huyện Ba Tơ, tỉnh Quảng Ngãi.“Lần đầu tiên thổ cẩm của người H’rê, thổ cẩm Làng Teng được đưa ra thế giới thì đối với bản thân em đó là một điều cực kỳ may mắn khi mà sản phẩm của bản thân làm ra được mọi người tin tưởng đón nhận đưa ra nước ngoài trình diễn ở các show thời trang lớn của các nhà thiết kế. Thông qua đó, mình biết được nhu cầu của các nhà thiết kế, bạn bè đối với thổ cẩm của Làng Teng. Đây là cơ hội rất lớn đối với thổ cẩm Làng Teng, thổ cẩm dân tộc H’rê.”

        Nghề dệt thổ cẩm truyền thống ở Làng Teng được đồng bào H’rê gìn giữ, trao truyền qua nhiều thế hệ. Mỗi độ tháng 3 về, khi cây bông nở rộ, phụ nữ H’rê mang gùi lên rẫy thu hoạch bông, mang về phơi khô. Qua nhiều công đoạn, bông được kéo thành sợi, nhuộm màu… Thổ cẩm Làng Teng được dệt thủ công bằng tay, qua nhiều công đoạn. Trước đây, những tấm vải thổ cẩm được dân làng mang ra chợ bán. Bây giờ ở Làng Teng, nhiều bạn trẻ H’rê nhanh nhạy hơn, quảng bá sản phẩm trên mạng xã hội, từ đó thổ cẩm Làng Teng được người tiêu dùng khắp nơi đón nhận. Vải thổ cẩm Làng Teng giờ đã được các nhà thời trang sử dụng thiết kế các trang phục, đưa lên sàn diễn giới thiệu rộng rãi với công chúng. Ở Làng Teng bây giờ, nhiều bạn trẻ say mê với nghề dệt thổ cẩm truyền thống. Chị Phạm Thị Sung, ở thôn Làng Teng, xã Ba Thành, huyện Ba Tơ cho biết:“Trước đây, mấy em học xong thì ít dệt nhưng hiện nay, hầu như ai cũng biết dệt, ai cũng học dệt thổ cẩm. Từ đó, bảo tồn nghề dệt và bảo tồn thêm một số nghề thủ công như đan lát, làm nhạc cụ, đạo cụ của người H’rê…”

        Năm 2019, nghề dệt thổ cẩm truyền thống của người H'rê, ở Làng Teng, xã Ba Thành, huyện Ba Tơ, tỉnh Quảng Ngãi được Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch vinh danh là Di sản Văn hóa phi vật thể Quốc gia. Năm 2021, Hợp tác xã dịch vụ Nông- Lâm- Du lịch- Văn hóa Làng Teng ra đời với sự góp mặt của 19 thành viên, chủ yếu là các thanh niên H’rê. Ông Lữ Đình Tích, Phó Chủ tịch UBND huyện Ba Tơ, tỉnh Quảng Ngãi cho biết, địa phương đang nỗ lực xây dựng phát triển điểm du lịch trải nghiệm văn hóa H’rê, xã Ba Thành.“Bộ Văn hoá Thể thao và Du lịch đã công nhận Di sản văn hoá phi vật thể đối với Nghệ thuật trình diễn Chiêng Ba và Nghề dệt thổ cẩm truyền thống Làng Teng. Những năm gần đây, huyện đã chỉ đạo một số địa phương mở nhiều lớp truyền dạy nghề truyền thống cho thế hệ trẻ. Đây là tín hiệu rất mừng, vừa bảo tồn các di sản văn hoá phi vật thể. Đồng thời, tiếp tục truyền dạy cho thế hện trẻ để họ tiếp nối những nghề truyền thống truyền dạy cho các thế hệ mai sau.”

        Bà Huỳnh Thị Phương Hoa, Phó Giám đốc phụ trách Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch tỉnh Quảng Ngãi cho biết, ở vùng cao tỉnh Quảng Ngãi ngày càng có nhiều bạn trẻ, nghệ nhân trẻ tuổi người dân tộc H’rê, Cor, Cadong… nỗ lực phát huy các giá trị văn hoá truyền thống của dân tộc:“Đối với việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hoá của dân tộc thì không chỉ là trách nhiệm, sự vào cuộc của một cấp, một ngành mà cần phải có sự tâm huyết, dành những chính sách ưu tiên và hỗ trợ ở mức cao nhất của nhiều ngành, nhiều cấp. Đặc biệt là công tác xúc tiến thương mại, marketing để các giá trị văn hoá này có đầu ra, gia nhập, hội nhập vào những sân chơi lớn. Từ đó, gia tăng quảng bá, nâng cao hiệu quả cho việc sản xuất các sản phẩm truyền thống, tạo động lực thúc đẩy lớp trẻ, cộng đồng tham gia bảo tồn và phát huy các giá trị văn hoá dân tộc./.”