Coh đhr’nong đong k’tứi căh mă 8mét vuông coh vel Ea Sin, chr’val Ea Sin, chr’hoong Krông Buk, tỉnh Đăk Lăk, H’Qui Niê xooc p’zay bhơl ca coon 3 c’moo, đhị mang dzợ lêêt băng pa xiêr k’hir. Pal rơơc coh bêệ a dooh đệ têy, H’Qui t’cooh lâh mơ apêê ruuh 18 c’moo. Đha đhi n’đil H’Ngân Niê, 15 c’moo, công căh lêt cơnh na noo bêl t’mêê n’niên ca coon tr’nơơp lâh 1 c’xêê. Bơr nhi đhi noo zêng pay k’diic tơợ bêl 15 c’moo, nâu câi  hay hoọng loom năc bh’rợ âi ă u lâh:

  “Ha dang moon chơơih pay cớ năc acu vêy zooi đong l’lăm xang năc vêy pay k’diic. Pay k’diic đơơh lêy zr’năh k’đhap ca coon a nại tu căh zâp pr’đơợ đoọng băn ca coon, nâu câi năc u lâh ă, đhưh pr’ngâu.”

  “Acu xooc học lớp 6, tu đong zr’năh k’đhap tu cơnh đêêc acu pay k’diic. Lêy pr’zơc chr’ơh lươt học, a cu năc vaih ca coon, băn ca coon zr’năh k’đhap năc acu công xơợng xr’dô.”

Hay hoọng loom năc pr’chăp mr’cơnh âng apêê tr’mêê tr’pay diic điêl coh Đăk Lăk bêl dzợ p’niên nhum. Pr’ăt tr’mông liêm pr’hay cơnh lâng bâc pr’đơợ liêm ooy pr’ăt tr’mông, bhrợ bhiêc k’dâng lêy năc gling ta k’đâp. A đhi H’Thơ Mlô ( n’niên c’moo 2004) ăt coh vel Ea Pông, chr’val Ea Sin, chr’hoong Krông Buk, ca căn âng apêê p’niên căh âi bịng 3 c’moo xay moon:“Ha dang pr’loọng đong bơơn cơnh apêê n’lơơng năc acu công dzợ kiêng lươt học cơnh apêê pr’zơc. Vêy t’ngay lum apêê đoo học học acu kiêng rêên, năc tu lêy pr’zơc chr’ơh lươt học bơơn cha ơh, bơơn cha ăt, acu công pa bhlâng bh’hai lêy.”

P’căn Phạm Ngọc Diệp, cán bộ xay truih ooy acoon ma nưih lâng kế hoạch hóa pr’loọng đong chr’val Ea Sin, chr’hoong Krông Buk, đoọng năl, a đoo pa bhlâng ca ay loom ooy bh’rợ đơơh tr’pay k’diic k’điêl coh vel đong, n’đhang căh năl cơnh bhrợ đoọng cha groong. Tu đhr’năng la lua, bêl bơơn lêy apêê ngai tr’pay diic điêl đơơh năc u lâh ă zêng. Vêy ngai, năc đợ apêê diic điêl p’niên lươt bhrợ bha ar khai sinh ha ca coon năc chính quyền vêy ha dợ năl:“Vêy muy bơr pr’loọng đong bêl bơơn năl năc tươc p’too moon, vêy muy bơr a chau lâh ăt k’đhap. Muy bơr ngai năc vel đong công xiêr, n’đhang bêl xiêr xay bhrợ năc apêê đoo dưr mut ooy lơơng tu cơnh đêêc pa bhlâng zr’năh k’đhap n’đăh râu đêêc.”

Ting thạc sĩ Lý Thị Say, Vụ vel đong 2 (Ủy ban Acoon coh),  bh’rợ tr’pay diic điêl bêl dzợ p’niên nhum năc râu k’đhap coh zr’lụ đha nuôr coon coh. Zâp c’moo, Chính phủ âi đơc đoọng căh hăt zên ha bh’rợ xay truih đoọng pa xiêr đhr’năng tr’pay diic điêl bêl dzợ p’niên nhum, n’đhang tươc bêl xơợng bhrợ năc bh’nơơn căh cơnh rơơm kiêng. Ting thạc sĩ Lý Thị Say, cha groong tr’pay diic điêl bêl dzợ p’niên nhum choom k’rang lêy liêm glăp tơợ nhà trường, ra văng apêê c’năl ooy pân jưih pân đil, ooy pháp luật lâng apêê trách nhiệm dưr vaih xang bêl tr’pay diic điêl, đoọng apêê a đhi năl lâng vêy cơnh chơơih pay crêê liêm ha lang đay.

Công xay moon dal bh’rợ âng p’too moon ooy pân jưih pân đil, tr’pay diic điêl coh nhà trường, p’căn Hoàng Thị Thu Hoài, Trung tâm Y tế chr’hoong Krông Buk, tỉnh Đăk Lăk moon, ngành giáo dục choom bhrợ bhrơợng lâh, bh’rợ cha groong tr’pay diic điêl bêl p’niên nhum năc vêy mă bơơn đợ bh’nơơn la lua liêm choom:“Ahêê bơơn lêy năc xa nay p’too pa choom ooy pân jưih pân đil ha p’niên coh nhà trường n’đhơ âi vêy xay bhrợ n’đhang bh’rợ p’too pa choom n’năc căh âi bơơn ta luôn lâng k’dâng lêy coh cr’chăl p’too pa choom ahêê căh âi moon tih, moon tr’tươc. Cơnh lâng ruuh c’moo n’nâu bâc ngai moon bh’rợ xay moon ooy c’năl diic điêl, pân jưih pân đil năc năc xraach c’lâng đoọng chr’gơơng mut. N’đhang câ ha dang ahêê xraach c’lâng crêê năc apêê a đhi buôn vêy đợ c’năl crêê liêm lâh. Tu cơnh đêêc năc t’bhlâng p’too pa choom c’năl ooy pân jưih pân đil coh trường Trung học cơ sở công pa bhlâng chr’năp.”

Tr’pay diic điêl đhị ruuh cha căh âi ca bhố, k’rang căh âi tr’tươc, tu cơnh đêêc pa zêng apêê diic điêl tr’pay dzợ p’niên nhum ma mông coh đhr’năng đha rưt dh’răh, zr’năh k’đhap, căh vêy học hành, cr’đơơng căh liêm tươc c’rơ tr’mung. Ha dang căh vêy c’lâng bh’rợ liêm crêê đoọng pa xiêr đha năng tr’pay diic điêl bêl dzợ p’niên nhum, bh’rợ ha ul đha rưt, căh vêy học hành – tr’pay diic điêl dzợ p’niên nhum công dzơ ăt vêy đanh đươnh coh apêê zr’lụ đha nuôr acoon coh âng Đăk Lăk./.

Tảo hôn – buồn chuyện đã rồi

                                 PV Nam Trang

        Từ nhiều năm nay, vấn nạn tảo hôn ở vùng dân tộc thiểu số khu vực Tây Nguyên vẫn là câu chuyện đáng buồn với bao hệ lụy. Đáng nói là các hội đoàn thể, chính quyền các cấp chỉ có thể biết được tảo hôn khi sự đã rồi, khi những đứa trẻ “ăn chưa no, lo đã tới” đã "gạo nấu thành cơm", đã làm vợ, làm chồng, làm bố mẹ, lặp lại vòng luẩn quẩn đói nghèo - thất học - tảo hôn.

        Trong căn phòng nhỏ chưa đầy 8m2 ở buôn Ea Sin, xã Ea Sin, huyện Krông Búk, tỉnh Đắk Lắk, H’Qui Niê đang gắng gượng dỗ đứa con nhỏ 3 tuổi, trên trán còn dán miếng băng hạ sốt. Xanh xao trong chiếc áo cộc, H’Qui quá già so với tuổi 18. Cô em gái H’Ngân Niê, 15 tuổi, cũng nheo nhóc chẳng khác chị khi vừa sinh con đầu lòng được hơn 1 tháng. Hai chị em đều bắt chồng từ thuở 15, nay hối hận thì sự đã rồi:

         “Nếu cho lựa chọn lại thì em sẽ phụ giúp gia đình trước sau rồi lấy chồng, lấy chồng sớm thì khổ con cái vì không có đủ điều kiện nuôi con, giờ lỡ rồi phải chịu.”

  “Em đang học lớp 6, tại nhà khó khăn nên em lấy chồng. Nhìn bạn bè đi học, em sinh con, chăm con thức khuya thì em cũng buồn”. 

        Hối hận là suy nghĩ chung của những lứa đôi ở Đắk Lắk kết hôn khi chưa đủ lớn. Cuộc sống tự do cùng bao nhiêu cơ hội về cuộc sống, việc làm hầu như đóng lại. Em H’Thơ Mlô (SN 2004) ở buôn Ea Pông, xã Ea Sin, huyện Krông Búk - bà mẹ của đứa trẻ chưa đầy 3 tuổi chia sẻ: “Nếu mà gia đình được hoàn hảo như người ta thì em vẫn muốn đi học như mấy bạn. Có ngày gặp họ đi học em cũng rớt nước mắt, tại vì thấy bạn bè đi học được ăn sung mặc sướng, mình cũng rất thèm.”

        Bà Phạm Ngọc Diệp, cán bộ truyền thông dân số kế hoạch hóa gia đình xã Ea Sin, huyện Krông Búk, cho biết bà rất chua xót về nạn tảo hôn ở địa phương, nhưng không biết làm cách nào để can thiệp. Bởi thực tế, khi phát hiện ra các trường hợp thì gạo đã nấu thành cơm. Thậm chí, mãi đến khi những vợ chồng trẻ đi làm giấy khai sinh cho con thì chính quyền mới biết.“Có một số gia đình khi phát hiện thì đến vận động thì có một số cháu có thai rồi. Một số khác thì địa phương cũng xuống, nhưng đến khi xử lý thì họ lại lẩn tránh đi cho nên rất khó khăn vấn đề đó.”

        Theo thạc sỹ Lý Thị Say, Vụ địa phương 2 (Ủy ban dân tộc), vấn nạn tảo hôn luôn là bài toán khó trong vùng dân tộc thiểu số. Hàng năm, Chính phủ đã dành không ít kinh phí cho việc tuyên truyền nhằm giảm thiểu tình trạng tạo hôn, song đến khi thực hiện hiệu quả không như mong muốn. Theo thạc sĩ Lý Thị Say, ngăn chặn tảo hôn nên được quan tâm thỏa đáng từ nhà trường, trang bị các kiến thức thiết yếu về giới, về pháp luật và những trách nhiệm phát sinh sau hôn nhân, để các em hiểu và có lựa chọn đúng đắn cho cuộc đời mình.

        Cũng đề cao vai trò của giáo dục về giới, hôn nhân gia đình trong nhà trường, bà Hoàng Thị Thu Hoài, Trung tâm Y tế huyện Krông Búk, tỉnh Đắk Lắk cho rằng, ngành giáo dục cần mạnh dạn hơn, việc ngăn chặn tảo hôn mới có thể đạt những bước tiến thực chất:“Chúng ta thấy rằng là vấn đề giáo dục giới tính cho trẻ em ở nhà trường tuy đã có triển khai nhưng việc giáo dục đó chưa được thường xuyên và hầu như trong quá trình giáo dục chúng ta chưa nói thẳng, nói trực tiếp. Đối với lứa tuổi này nhiều người phản ứng là việc cung cấp kiến thức về tình dục như các vấn đề chăm sóc sức khỏe sinh sản là vẽ đường cho hươu chạy. Nhưng mà nếu chúng ta vẽ đúng hướng thì các em sẽ có những nhận thức đúng hơn. Vì vậy mà tăng cường giáo dục giới tính ở trong trường Trung học cơ sở cũng rất là cần thiết.”

        Lấy nhau ở cái tuổi ăn chưa no, lo chưa tới nên hầu hết các cặp vợ chồng tảo hôn sống trong cảnh nghèo túng, thất học, ảnh hưởng xấu đến sức khỏe. Nếu không có biện pháp hiệu quả để giảm thiểu tình trạng tảo hôn, vòng luẩn quẩn đói nghèo - thất học - tảo hôn sẽ còn lặp lại dai dẳng ở các vùng dân tộc thiểu số của Đắk Lắk./.