Đh’rứah lâng bh’rợ lêy “Đồn nắc đong, k’noong k’tiếc nắc vel bhươl”, pazêng c’moo hay, k’bhúh biên phòng tỉnh Kon Tum dzợ bhrợ têng liêm bh’rợ: “Xợơng đha nuôr prá, prá đhanuôr năl, bhrợ đhanuôr tin”. Lâng pa zay cóh bấc c’moo c’xêê, k’bhúh biên phòng Kon Tum ơy t’pấh đhanuôr lơi pazêng râu cắh liêm ta níh, chroi k’rong bhrợ pa dưr râu liêm choom âng đhanuôr acoon cóh 2 c’lâng k’noong k’tiếc lâng k’tiếc k’ruung pr’zợc Lào,Campuchia. Bêl hơnh 58 c’moo t’ngay truyền thống k’bhúh biên phòng Việt Nam 3/3/1959-3/32017, phóng viên Khoa Điềm vêy bha ar x’rắ đắh pazêng bhiệc bhrợ tu đhanuôr âng cán bộ, chiến sĩ biên phòng Kon Tum. Đhanuôr lâng pr’zợc đh’rứah đương xợơng.

          # Tỉnh Kon Tum vêy c’lâng k’noong k’tiếc n’juối dal lấh 280km pa tệêt lâng k’tiếc k’ruung pr’zợc Lào lâng Campuchia. Cóh trúih c’lâng k’noong k’tiếc vêy 101 vel, bhươl âng 13 chr’val âng 4 chr’hoong lâng 21 acoon cóh đhi noo đh’rứah ắt mamông. Cóh đếêc đợ đhanuôr acoon cóh pay lấh 90%. Cr’chăl c’moo 1991, bêl tỉnh Kon Tum bơơn ta bhrợ t’váih cớ cóh pr’đợơ pác tợơ tỉnh Gia Lai-Kon Tum, cóh zr’lụ đhanuôr acoon cóh zr’lụ k’noong k’tiếc dzợ ắt váih bấc râu j’niêng cr’bưn cắh liêm ta níh, cha groong râu ha dưr âng zập cha nắc lâng pazêng đhanuôr. Nắc cơnh: j’niêng chọ đớc ma nuýh cắh dzợ âng ma nuýh Gỉe-Triêng đhị chr’val Đăk Long, chr’hoong Đăk Glei cắh cợ ha dang vel vêy ngai cắh dzợ nắc điêng 10 t’ngay cắh moọt ooy crâng, cắh lướt pa bhrợ cha ngai… Lâng đhr’năng lalua nâu, zập lang cán bộ, chiến sĩ biên phòng Kon Tum pa zay lzúp zooi đhanuôr lơi j’niêng cr’bưn cắh liêm ta níh, đơơng râu liêm ang âng Nghị Quyết Trung ương 5, khoa 8 âng Đảng đắh bhrợ pa dưr nền văn hoá Việt Nam liêm choom tước zập vel bhươl. Thượng tá Nguyễn Bá Hưng, Phó Chủ nhiệm Chính trị, Bộ đội Biên phòng Kon Tum đoọng năl:

          Azi bhrợ têng liêm apêê bh’rợ xay moon quần chúng đhanuôr zư lêy lâng pa dưr apêê chr’nắp truyền thống văn hoá âng acoon cóh. Đh’rứah nắc lơi râu j’niêng cr’bưn cắh liêm ta níh, pa dưr apêê chr’nắp truyền thống âng acoon cóh, bhrợ pa dưr apêê vel bhươl cóh k’noong k’tiếc váih nắc đhị liêm ang văn hoá zr’lụ k’noong k’tiếc cung chroi k’rong k’đhợơng zư lêy nhâm mâng chủ quyền tệêm ngăn k’noong k’tiếc âng k’tiếc k’ruung.

          Lâng c’lâng xa nay “Xợơng đha nuôr prá, prá đhanuôr năl, bhrợ đhanuôr tin”, apêê lang cán bộ, chiến sĩ biên phòngg Kon Tum ơy chroi k’rong công, chroi k’rong c’rơ cóh bhiệc ta bil lơi râu j’niêng cắh liêm đhị bấc lang a hay cóh pr’ắt tr’mông âng đhanuôr acoon cóh cóh zr’lụ k’noong k’tiếc cơnh: j’niêng ca căn chệêt nắc ting tập lâng ca coon t’mêê pr’ang, điêng ma nuýh ca căn n’niên ca coon cóh crâng; Lơi boóp p’rá ma mốp đắh bhiệc cắh tộ băn k’roọc âng acoon cóh Rơ Mâm đhị vel Le, chr’val Mô Rai, chr’hoong Sa Thầy; j’niêng lướt diing ắt zập ooy âng ma nuýh B’râu đhị vel Đăk Mế, chr’val Bờ Y, chr’hoong Ngọc Hồi…

          Xay truíh tợơ a hay, trung tá Lê Hữu Thiên, bêl a hay bhrợ Đồn trưởng Đồn Biên phòng Đăk Long đoọng năl, muy cóh pazêng chiến công cóh mặt trận văn hoá âng cán bộ, chiến sĩ đơn vị nắc ơy zúp zooi đoọng ha ma nuýh Gỉe Triêng đhị chr’val k’noong k’tiếc Đăk Long, chr’hoong Đăk Lei lơi j’niêng cr’bưn j’niêng chọ đớc ma nuýh cắh dzợ dưr ắt váih tợơ k’ha riêng c’moo đâu. Râu cắh liêm nâu cắh muy bhrợ bil bal zên bạc âng đhanuôr nắc bhrợ cr’pân lấh mơ nắc bhrợ nha nhự môi trường ngân pa bhlầng, pa bhlầng nắc lâng ma nuýh cắh dzợ crêê cr’ay buôn trơơi ooy pân lơơng. Lâng đhr’năng nâu, Bộ đội Biên phòng Đồn Đăk Long pazưm đh’rứah lâng cấp uỷ, chính quyền vel đong pa zay lơi râu j’niêng cr’bưn căh liêm. Trung tá Lê Hữu Thiên, moon:

          Apêê lang cán bộ, chiến sĩ âng Đồn Biên phòng Đăk Long xay moon t’pấh pazêng pr’loọng đong đoọng manuýh chệêt cóh pr’loọng đong oó dông đớc ma nuýh cắh dzợ cơnh a hay dzợ. Tợơ ơy xay moon, apêê pr’loọng đong ơy năl lấh. Tợơ pazêng c’moo 1990 chô ooy đâu cóh vel đong chr’val Đăk Long doó dzợ đhr’năng đơơng chọ lơi ma nuýh cắh dzợ.

          Đh’rứah lâng bhiệc xay moon, k’đươi t’pấh đhanuôr lơi râu j’niêng cắh liêm, cán bộ, chiến sĩ biên phòng Kon Tum dzợ pa zưm lâng ngành văn hoá vel đong zúp zooi, t’hước đoọng ha chính quyền, đoàn thể cơ sở lâng đhanuôr đh’rứah pa zưm c’rơ đoọng zư lêy cung cơnh pa dưr apêê chr’nắp văn hoá truyền thống laliêm nắc cơnh apêê bhiệc bhan, cơnh: hơnh déh ha roo t’mêê, hơnh déh đong rông t’mêê,  đhưưng goong, n’toong chiing… “Lơi râu ma mốp, pa dưr râu laliêm” lâng pazêng j’niêng lết lâng xa nay pháp luật xoọc ta bhrợ têng, cán bộ, chiến sĩ biên phòng Kon Tum chếêc lêy năl c’lâng bh’rợ bhrợ váih cơnh liêm choom bhlầng bhlưa zập đắh. Nắc cơnh óih gr’họot  moon đhị xay xơ âng apêê pân đil Gỉe-triêng.

          Đăn tước c’moo pậ banh, kiêng pay k’díc, apêê pân đil Gỉe Triêng nắc moọt ooy crâng col tợơ 100-200 bh’nọ óih đoọng pa cắh lâng apêê pân jứih đắh râu bhriêl choom âng đay. Nâu đoo nắc chr’nắp văn hoá laliêm lêy đắh k’đhợơng lêy, zư lêy crâng, nâu đoo nắc bh’rợ bhrợ lết luật crâng. Lâng râu cắh liêm nắc đoo, bộ đội Biên phòng KonTum đh’rứah lâng cấp uỷ, chính quyền, đoàn thể vel đong k’đươi môn đợ óih lâng xăl óih crâng lâng óih bời lời. Lêy bộ đội biên phòng moon crêê, đhanuôr ting xợơng đoọng xa nay nâu moọt ooy j’niêng âng vel đoọng bhrợ têng. Đươi vêy cơnh đếêc, bhiệc xay xơ âng ma nuýh Gỉe triêng t’ngay đâu, apêê pân đil dzợ vêy óih cher đoọng ha đong pân jứih ha dợ doó bhrợ lết xa nay. Cóh t’ngay bhui har bhlầng âng lang đay, cô dâu Y Vy, ắt đhị chr’val Đăk Dục, chr’hoong Ngọc Hồi prá xay:

          Lalăm a hay a đhi a moó, a mế a dích zr’nắh k’đháp bhlầng đấc ooy crâng tếch óih đoọng đơơng ooy đong k’díc. Tợơ bêl bộ đội xay moon pay óih bời lời đoọng gr’hoọt xay xơ n’jứah zư liêm truyền thống n’jứah zư crâng pa dưr kinh tế. A moó bhui har pa bhlầng lâng ting xợơng bhrợ.

          Z’lấh bấc c’moo pa zay, apêê lang cán bộ, chiến sĩ biên phòng Kon Tum lấh mơ râu chroi k’rong c’rơ g’lếêh cóh bhiệc zúp zooi đhanuôr  zư lêy k’ha riêng bộ chiing goong, tr’cọ x’nưl; k’đươi bhrợ têng lớp pa choom tâm goong n’toong chiing, bhrợ t’váih tr’cọ x’nưl acoon cóh. Lấh mơ, cán bộ chiến sĩ Biên phòng Kon Tum dzợ chroi k’rong c’rơ g’lếêh, zooi đhanuôr bhrợ têng 30 vel văn hoá, 20 zr’lụ đhanuôr ắt liêm choom lâng k’nặ 5.000 pr’loọng đong văn hoá bhrợ váih thế trận biên phòng pazêng đhanuôr nhâm mâng k’noong k’tiếc./.

NGHE DÂN NÓI, NÓI DÂN HIỂU, LÀM DÂN TIN

          Cùng với việc luôn coi "Đồn là nhà, biên giới là quê hương”, những năm qua, lực lượng biên phòng tỉnh Kon Tum còn thực hiện tốt mệnh lệnh công tác : "Nghe dân nói, nói dân hiểu, làm dân tin”. Với nỗ lực trong nhiều năm tháng, lực lượng biên phòng Kon Tum đã vận động quần chúng nhân dân xóa bỏ được nhiều hủ tục lạc hậu, góp phần bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của đồng bào dân tộc thiểu số trên 2 tuyến biên giới với nước bạn Lào và Campuchia. Nhân kỷ niệm 58 năm ngày truyền thống lực lượng Biên phòng Việt Nam 3/3/1959- 3/3/2017,   Khoa Điềm- PV Đài TNVN có bài  về những việc làm vì dân của cán bộ, chiến sĩ biên phòng tỉnh Kon Tum. Mời bà con và các bạn cùng nghe.

         Tỉnh Kon Tum có đường biên giới quốc gia dài hơn 280 km tiếp giáp với nước bạn Lào và Campuchia. Trên dọc tuyến biên giới có 101 thôn, làng thuộc 13 xã của 4 huyện với 21 dân tộc anh em cùng sinh sống. Trong đó tỷ lệ đồng bào dân tộc thiểu số chiếm hơn 90%. Thời điểm năm 1991, lúc tỉnh Kon Tum được được tái lập trên cơ sở chia tách từ tỉnh Gia Lai- Kon Tum,  trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số khu vực biên giới còn tồn tại nhiều hủ tục lạc hậu cản trở sự vươn lên của mỗi cá nhân và cộng đồng. Điển hình như: tục táng treo của người Giẻ -Triêng ở xã Đăk Long, huyện Đăk Glei hay nếu làng có người qua đời thì kiêng 10 ngày không vào rừng, không đi làm ăn xa… Trước thực tế trên, các thế hệ cán bộ, chiến sĩ biên phòng Kon Tum hạ quyết tâm phải giúp người dân xóa bỏ được hủ tục lạc hậu, đưa ánh sáng Nghị quyết Trung ương 5, khóa VIII của Đảng về xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiến tiến, đậm đà bản sắc dân tộc đến từng thôn, làng. Thượng tá Nguyễn Bá Hưng, Phó Chủ nhiệm Chính trị, Bộ đội Biên phòng tỉnh Kon Tum cho biết:

           Chúng tôi làm tốt công tác tuyên truyền vận động quần chúng nhân dân giữ gìn và phát huy các giá trị bản sắc truyền thống văn hóa của dân tộc. Đồng thời xóa bỏ các hủ tục lạc hậu. Chúng tôi xác định rằng việc tuyên truyền vận động nhân dân giữ gìn, phát huy các giá trị bản sắc truyền thống của dân tộc, xây dựng các thôn làng tren biên giới trở thành điểm sáng văn hóa vùng biên cũng góp phần quán lý bảo vệ vững chắc chủ quyền an ninh biên giới của tổ quốc.

         Với phương châm “Nghe dân nói, nói dân hiểu, làm dân tin”, các thế hệ cán bộ, chiến sĩ biên phòng tỉnh Kon Tum đã đóng góp công, góp sức rất lớn trong việc xóa bỏ các hủ tục tồn tại nhiều đời nay trong đời sống của đồng bào các dân tộc thiểu số trên khu vực biên giới, như: tục mẹ chết chôn theo con mới sinh; đến cữ người mẹ phải sinh con ngoài rừng; xóa bỏ lời nguyền không nuôi bò của dân tộc Rơ Mâm ở làng Le, xã Mô Rai, huyện Sa Thầy; tục du canh, du cư của người B’râu ở làng Đăk Mế, xã Bờ Y, huyện Ngọc Hồi…

            Ngược dòng thời gian, Trung tá Lê Hữu Thiên, nguyên Đồn Trưởng Đồn Biên phòng Đăk Long cho biết, một trong những chiến công trên mặt trận văn hóa của cán bộ, chiến sĩ đơn vị là đã giúp người Giẻ-Triêng ở xã biên giới Đăk Long, huyện Đăk Glei xóa bỏ hủ tục táng treo tồn tại hàng trăm năm nay. Hủ tục này không chỉ gây tốn kém về tiền của, thời gian của người dân mà nguy hiểm hơn còn gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng, nhất là với trường hợp người qua đời bị bệnh truyền nhiễm. Trước thực tế này, Bộ đội Biên phòng Đồn Đăk Long phối hợp cùng cấp ủy, chính quyền địa phương quyết tâm xóa bỏ hủ tục. Trung tá Lê Hữu Thiên, nói:

             Các thế hệ cán bộ, chiến sĩ của Đồn Biên phòng Đăk Long tuyên truyền vận động những hộ đưa người chết trong gia đình đi táng treo. Qua tuyên truyền các hộ gia đình họ đã nhận thức được. Từ những năm 1990 trở lại đây trên địa bàn xã Đăk Long hết vấn đề có người chết trong gia đình là đưa đi táng treo.

         Song song với việc tuyên truyền, vận động người dân xóa bỏ hủ tục lạc hậu, cán bộ, chiến sĩ biên phòng tỉnh Kon Tum còn phối hợp với ngành văn hóa địa phương hỗ trợ, định hướng cho chính quyền, đoàn thể cơ sở và người dân cùng hợp sức để giữ gìn, bảo tồn cũng như phát huy các giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp mà điển hình là các lễ hội, như: mừng lúa mới, mừng nhà rông mới, sinh hoạt cồng chiêng… “Gạn đục, khơi trong” đối với những phong tục đẹp song trái với luật pháp hiện hành, cán bộ, chiến sĩ biên phòng tỉnh Kon Tum tìm giải pháp tạo nên sự hài hòa giữa các yếu tố. Trường hợp củi hứa hôn của các cô gái Giẻ- Triêng là một ví dụ điển hình.

           Gần đến tuổi trưởng thành, muốn lấy được chồng, các cô gái Giẻ-Triêng phải vào rừng chặt từ 100 đến 200 bó củi để thể hiện với các chàng trai về sự đảm đang, khéo léo của mình. Đây là nét văn hóa đẹp song xét ở góc độ quản lý, bảo vệ rừng, đây là hành vi vi phạm lâm luật. Trước mâu thuẫn trên, bộ đội Biên phòng tỉnh Kon Tum cùng với cấp ủy, chính quyền, đoàn thể địa phương vận động giảm số lượng củi và thay thế củi rừng bằng củi bời lời. Thấy bộ đội biên phòng nói đúng, người dân đồng ý đưa nội dung này vào hương ước để thực hiện. Nhờ vậy, trong đám cưới của người Giẻ-Triêng hôm nay, các cô gái vẫn có củi tặng nhà trai mà không vi phạm pháp luật. Trong ngày vui nhất cuộc đời mình, cô dâu Y Vy ở xã Đăk Dục, huyện Ngọc Hồi tâm sự:

            Hồi trước chị em, mẹ em, bà em rất vất vả phải lên rừng chặt củi để sang nhà chồng. Từ khi bộ đội tuyên truyền lấy củi bời lời để hứa hôn vừa giữ được truyền thống vừa giữ rừng phát triển kinh tế. Chị em rất vui và ủng hộ.

            Trải qua nhiều năm kiên trì, các thế hệ cán bộ, chiến sĩ biên phòng tỉnh Kon Tum ngoài  còn góp sức rất lớn trong việc giúp bà con gìn giữ hàng trăm bộ cồng chiêng, nhạc cụ gõ, nhạc cụ hơi; vận động mở nhiều lớp truyền dạy cồng chiêng, chế tác nhạc cụ dân tộc. Ngoài ra, cán bộ chiến sĩ mang quân hàm xanh còn góp công sức, giúp đồng bào xây dựng 30 làng văn hóa, 20 khu dân cư tiên tiến và gần 5.000 hộ gia đình văn hóa tạo nên thế trận biên phòng toàn dân vững chắc vùng biên giới. /.