Sơn La tợơ ahay bơơn bấc ngai năl lâng bấc râu p’lêê yêm đha’hưm cơnh chrun, na, nhãn… lấh mơ, moót c’xêê 9, 10 ngai lướt ooy Sơn La nắc cắh choom ha vil râu p’lêê đha’hưm yêm âng táo mèo-mưy râu p’lêê chr’nắp cóh crâng dading Tây Bắc.

     Moót c’xêê 9, 10 lướt ooy zâp đhị chợ cóh chr’hoong Bắc Yên, Mường La, Thuận Châu-tỉnh Sơn La zâp đhị cung lưm lêy apêê đợc pa’câl táo mèo t’mêê liêm, đha’hưm yêm cắh dzợ cơnh. Cóh Sơn La, táo mèo vêy bấc váih trúih dading dal tơợ 1.500-2.000 mét, t’nơơm đoo dal mơ 7-10 mét, t’nơơm griing, đoong hi’la pậ bhứah. Táo mèo váih pô bêl hân noo ha’pruốt, hân đhơ cơnh đêếc, tước mơ c’xêê 9, 10 nắc vêy choom pêếh cha. Táo mèo Sơn La bêl đoọm nắc lêy rơợc liêm, độp k’dzụa m’bứi, doọ vêy xêếp. cóh cr’loọng táo mèo vêy pr’hoọm bhrông bhoọc cắh cậ rơợc, đha’hưm k’crum lâng đha’hưm bhlâng. T’nơơm đoo ting ắt cóh ch’ngai dal, bêl plêệng k’tiếc cha’cêết nắc p’lêê ting yêm đha’hưm. Bêl ahay, t’nơơm táo mèo tự dưr chặt váih, cắh vêy đơơng chô chr’nắp kinh tế dal, nắc mưy râu p’lêê cha chi’ớh âng đhanuôr cóh vel đông. Bấc c’moo chô ooy đâu nắc dưr váih mưy râu p’lêê hàng hoá âng đơơng thu nhập ha đhanuôr zâp chr’val k’coong ch’ngai.

     Chr’val Tà Xùa-chr’hoong Bắc Yên, chr’val Ngọc Chiến-chr’hoong Mường La nắc đợ đhị vêy táo mèo đha’hưm yêm bhlâng cóh Sơn La. đhị đâu nắc đợ đhị zâp c’moo lêy cắh váih hân noo ch’noọng, nắc p’lêê táo mèo xơợng đha’hưm lấh mơ đợ đhị zr’lụ lơơng. Moót hân noo táo đoọm, đhanuôr doọ vêy chấc k’rang lướt pa’câl, nắc apêê lướt câl tước đhị vel đông câl pay, lấh mơ nắc lêy pa’câl liêm buôn lấh mơ pa’câl a’bhoo, a’rong. Amoó Vừ Thị Dư cóh vel Nậm Nghiệp, manứih chóh bhrợ bấc táo mèo cóh chr’val Ngọc Chiến, chr’hoong Mường La đoọng năl: bêl k’noọ tước hân noo táo đoọm, prang vel đông nắc ơy vêy g’lúh họp xay moon đh’rứah lâng zâp pr’loọng đông vêy chóh táo mèo nắc lêy cha’mêết đắh c’lâng pa’câl. Oó pa’câl lơi bêl p’lêê cắh ơy đoọm, bêl vêy ngai lướt câl pay nắc lêy cha’mêết ooy số lượng đoọng âng đơơng tước zâp pr’loọng đông, oó đoọng dưr váih bhiệc tr’zêệng, pa’câl. Cóh vel Nậm Nghiệp vêy pr’loọng pachô zên tơợ táo mèo nâu dzoọc tước 200 ực đồng đhị 1 c’moo. amoó Dư moon: “Cóh đâu bơơn bhrợ lấh 20 tấn mưy pr’loọng. cơnh đông zi c’moo n’nắc ahay pa’câl 23 nắc cung bơơn lấh 200 ực.”

     Táo mèo n’jứah nặc mưy râu za’nươu chr’nắp, n’jứah nặc đoọng cha yêm đha’hưm bêl hân noo ch’noọng. cr’liêng lâng cóh cr’loọng p’lêê nắc lêy vêy bấc râu pr’đươi pa’xiêr mọ, pa’xiêr huyết áp, an thần liêm ma mơ sinh lý lâng zêl cha’groong zâp râu cr’ay tu dưr dzoọc huyết áp. Cung tu cơnh đâu, táo mèo bơơn đươi ooy bấc râu zanươu pachô paliêm tinh thần lâng bhrợ têng búah vang bơơn bấc ngai chắp kiêng. Đợ đhanuôr cóh vel đông bool cha nắc cắh vêy chấc lêy cha p’lêê pa’pậ, laliêm, nắc buôn lêy pay cha đợ p’lêê ta’tứi, p’lêê váih g’rưi tu đợ p’lêê nâu nắc đoo a’yêm bhlâng. P’lêê táo mèo xang bêl bơơn pêếh nắc choom zư đợc đhị pr’đơợ tự nhiên đanh t’ngay. Lâng đợ apêê zay bhrợ têng nắc tơợ p’lêê táo mèo choom bhrợ têng si rô, ô mai a’hự cắh cậ âng đơơng hr’lục lâng đường, bhoóh lâng prớ-nắc mưy râu ch’na cha a’yêm bơơn apêê ađhi amoó chắp kiêng. Tơợ mưy râu t’nơơm cahứ p’gít lêy cóh crâng k’coong, táo đoọm zroọ bịng t’nơơm bêl hân noo bơơn bhrợ, bấc c’moo chô ooy đâu, táo mèo xoọc dưr váih hàng hoá pa’câl ooy dứp. p’căn Nguyễn Thị Hồng, ta’mooi chô ooy Sơn La đoọng năl: “Bêl ahay lướt ooy Sơn La acu câl táo mèo đơơng chô troọm âm xơợng yêm, đha’hưm bhlâng, apêê t’coóh âm nắc bếch yêm. G’lúh nâu acu cung câl đơơng chô troọm đợc. táo cóh đâu doọ vêy chấc đươi zanươu zư lêy nắc acu k’rêệm loom.”

     Ngai ơy lướt tước ooy Tây Bắc, chô tước Sơn La nắc bơơn âm xơợng búah táo mèo âng đhanuôr, xơợng đha’hưm yêm lalay cắh choom ha vil âng p’lêê táo mèo Sơn La./.

ĐẬM ĐÀ HƯƠNG VỊ TÁO MÈO SƠN LA

      Sơn La xưa nay nổi tiếng với nhiều loại quả ngon ngọt như: xoài, na, nhãn...Đặc biệt vào tháng 9, tháng 10 ai đến Sơn La không thể quên được hương vị quyến rũ của quả táo mèo- một đặc sản của núi rừng Tây Bắc.

     Vào tháng 9, tháng 10 đến các chợ vùng cao huyện Bắc Yên, Mường La, Thuận Châu - tỉnh Sơn La, đâu đâu cũng gặp những hàng táo mèo tươi rói, mùi thơm quyến rũ. Ở Sơn La, táo mèo có nhiều trên những dãy núi cao từ 1.500 đến 2.000 mét, cây có chiều cao trung bình chừng 7 - 10m, thân gỗ, tán lá rộng. Táo mèo ra hoa vào mùa xuân, nhưng mãi đến tận tháng 9, tháng 10 mới được thu hoạch. Táo mèo Sơn La chín có màu vàng tươi, vị thanh chua, không chát. Ruột táo mèo có màu hồng trắng hoặc vàng trong, ngọt giòn và có mùi thơm hấp dẫn. Cây càng ở nơi có độ cao và khí hậu càng lạnh thì càng ngon. Trước đây, cây táo mèo mọc tự nhiên, chưa đem lại  giá trị kinh tế, chỉ là thứ quả ăn chơi của người dân địa phương. Vài năm trở lại đây, người ta phát hiện ra nhiều tác dụng mới của quả táo mèo và nó trở thành loại hàng hóa đem lại thu nhập cho đồng bào các xã vùng cao.

     Xã Tà Xùa - huyện Bắc Yên, xã Ngọc Chiến - huyện Mường La là những nơi có táo mèo ngon nức tiếng ở Sơn La. Đây là những nơi quanh năm hầu như không có mùa hè, nên quả táo mèo có hương rất thơm và vị ngọt đậm đà hơn hẳn những vùng khác. Vào mùa táo chín, người dân không phải lo đi bán, mà người mua đến mua tận bản, thậm chí còn dễ bán hơn cả ngô, sắn. Chị Vừ thị Dư ở bản Nậm Nghiệp, thủ phủ táo mèo của xã Ngọc Chiến, huyện Mường La cho biết: Trước mùa táo chín, cả bản đã có cuộc họp thống nhất với tất cả các hộ có trồng táo mèo về phương thức mua, bán. Không bán khi quả chưa chín già, khi có người đến đặt mua thì căn cứ trên số lượng để phân bổ đến từng hộ gia đình, tránh tình trạng tranh mua, tranh bán. Ở bản Nậm Nghiệp có hộ thu nhập từ táo mèo lên tới 200 triệu đồng một năm. Chị Dư nói: “Ở trên này thu được hơn 20 tấn một hộ. Như nhà em năm ngoái giá bán 23 thì cũng bán được hơn 200 triệu.”

     Táo mèo vừa là một vị thuốc quý, vừa dùng để giải khát mát và bổ trong mùa hè. Hạt và ruột có nhiều tính năng giảm béo, hạ huyết áp, an thần cân bằng sinh lý và phòng chống các biến chứng do tăng huyết áp gây ra… Chính vì vậy, táo mèo được dùng nhiều trong các vị thuốc bồi bổ tinh thần và chế thành rượu vang khai vị được nhiều người ưa thích. Những người dân địa phương sành ăn không tham chọn quả to, đẹp mã mà thường lựa những quả nhỏ, quả có sâu vì đây mới thực là những quả táo ngon. Quả Táo mèo sau khi được thu hái có thể bảo quản trong điều kiện tự nhiên rất dài ngày. Với những người khéo tay thì từ quả táo mèo có thể chế thành si rô, ô mai gừng hay đem trộn với đường, muối và ớt - là một món ăn vặt ngon tuyệt vời được chị em rất ưa chuộng. Từ một loại cây hoang dã, táo chín rơi rụng đầy gốc vào mùa thu hoạch, nhiều năm lại đây, táo mèo đang trở thành hàng hóa bán chạy về miền xuôi. Bà Nguyễn thị Hồng, du khách đến Sơn La cho biết: “Lần trước lên Sơn La tôi mua táo mèo về ngâm uống thấy rất ngon, thơm, người già uống ngủ ngon. Lần này tôi cũng mua về ngâm nữa. Táo trên này không có thuốc bảo quản nên tôi rất yên tâm.”

     Ai đã đến Tây Bắc, đến Sơn La được thưởng thức chén rượu táo mèo dân dã của đồng bào, sóng sánh vàng, thoảng vị thơm, ngọt chát đều khó có thể quên được hương vị riêng biệt của quả táo mèo Sơn La./.