G’lúh boo túh t’mêê đâu bấc thuỷ điện cóh k’ruung Ba nắc zêng pa’hooi lơi đác túh. Ooy đâu, Thuỷ điện Sông Ba Hạ ắt đhị chr’hoong Sơn Hoà, tỉnh Phú Yên dưr dzoọc mơ mức dal bhlâng ooy 7 c’moo đăn đâu, lâng đợ mơ đác pa’hooi dzoọc lấh 10.400 mét khối đhị mưy giây.zr’lụ clung đệ đác dưr dzoọc dal p’jấh bhrợ 7 cha’nặc chêết, 1 cha’nặc bil tíc, kr’bhâu đhr’nông đông ma nong lít zêng, pr’đươi cr’van, tơơm chr’nóh âng đhanuôr zêng ma loong bil ting túh. T’coóh Đặng Văn Tuần, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần thuỷ điện Sông Ba Hạ xay moon, đông máy thuỷ điện Sông Ba Hạ ắt cóh bha’nơợc pr’lứch ooy pazêng hệ thống k’ruung Ba, nắc bêl zâp đông máy thuỷ điện pa’hooi đác túh nắc thuỷ điện Sông Ba Hạ cung ting pa’hooi. Bấc ngai moon, hâu tu cóh pazêng hệ thống k’ruung Ba hadợ zâp c’la a’bóc cắh vêy pazưm bhrợ đh’rứah liêm gít bhiệc pa’hooi túh ting cơnh c’lâng xa’nay? Hâu tu thuỷ điện Sông Ba Hạ cắh đấh pa’hooi l’lăm, ha dợ đương tước bêl k’rong mơ 50 ực mét khối nắc vêy lêy pa’hooi? T’coóh Đặng Văn Tuần xay moon: “Zâp a’bóc đợc đác cóh zr’lụ k’ruung Ba bấc nặc a’bóc k’rong đợc đác m’bứi, boo nặc bấc. xoọc đâu k’tiếc crâng cung xiêr bil, tu cơnh đâu đác chô hooi bấc. zâp a’bóc nắc cắh vêy váih đác nắc lêy pa’hooi đác túh lâng Sông Ba Hạ nắc bha’nơợc pr’lứch hơơn nắc lêy đươi bhrợ cơnh c’lâng bh’rợ nâu. Tu têêm ngăn liêm chr’nắp zr’nưm âng zâp vel đông lâng âng zâp đông máy thuỷ điện nắc lêy pa’hooi lơi cơnh đêếc.”

     Đắh tu k’ruung Ba xoọc đâu vêy 2 đông máy thuỷ điện pazêng đông máy thuỷ điện Krông Năng ắt cóh zr’lụ đăn k’noong k’tiếc âng 2 tỉnh Phú Yên lâng Đắc Lắc, lâng đông máy thuỷ điện An Khê-Ka Nak cóh tu k’ruung Ba, âng tỉnh Gia Lai. T’coóh Trần Hữu Thế, Phó chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Phú Yên, Phó trưởng Ban k’đhơợng xay zêl cha’groong boo đhí túh bhlong lâng chấc lêy trông dấc bhrêy tắh âng tỉnh đoọng năl, đông máy thuỷ điện An Kê-Ka Nak tơợp pa’hooi túh tơợ t’ngay 1/11, xang nặc taluôn ặt pa’hooi lơi bấc ha dợ cắh xay moon lâng chính quyền tỉnh Phú Yên, đhị trực tiếp ặt zâng lâng túh bhlong. Cắh vêy râu xay moon l’lăm nắc t’coóh Trần Hữu Thế lêy ta’moóh lâng Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai đoọng năl gít. Bhiệc nâu bhrợ mốp loom chính quyền lâng đhanuôr tỉnh Phú Yên nắc hâu tu zâp đông máy thuỷ điện cóh tu k’ruung, hân noo p’răng goóh nắc bhậ groong zêng k’ruung Ba bhrợ cóh zr’lụ dứp ma goóh gooi, hân noo boo nắc r’rộ r’răm pa’hooi đác túh bhrợ bil bal zêng. T’coóh Trần Hữu Thế, Phó chủ tịch UBND tỉnh Phú Yên k’đươi moon zâp a’bóc đớc đác thuỷ điện lêy cha’mêết p’gít lấh, xay moon đấh lấh mơ: “Lêy cha’mêết đoọng đh’rứah prá xay cr’liêng xa’nay cóh tâm k’ruung, liên hồ đớc đác cắh váih. Bêl kiêng váih đác nắc âng đơơng đác chô ooy lơơng zêng, bêl túh nong bấc nặc ặt đương zêl túh. Oó dzợ bhrợ cơnh đêếc, bêl vêy cha nắc lêy đh’rứah cha, bêl lưm cắh pr’đoọng nắc cung lêy zâng. Bhr’lậ cớ tâm k’ruung nắc bil bấc bhlâng zên bạc, hân đhơ cơnh đêếc, ooy ha y chroo cung lêy k’noọ ha cơnh.”

     Hadợ đhị tỉnh Quảng Nam, 3 đông máy thuỷ điện cung lêy pa’hooi túh ooy g’lúh boo túh t’mêê đâu nắc Thuỷ điện Sông Bung 4, Thuỷ điện Đắc Mi 4 lâng Sông Tranh 2 ắt cóh 3 pa’lêếh k’ruung lalay. Hơnh déh lấh mơ nắc tu vêy râu k’đươi moon, p’too pachoom, bhrợ têng liêm glặp nắc g’lúh boo túh t’mêê đâu doọ vêy bhrợ cắh liêm crêê, bil bal ha đhanuôr ắt cóh dứp. t’coóh Nguyễn Sơn, Phó Giám độc Công ty thuỷ điện Sông Bung, đơn vị k’đhơợng bhrợ vận hành đông máy thuỷ điện Sông Bung 4 đoọng năl, tu zâp thuỷ điện cắh vêy ắt cóh mưy tâm k’ruung nắc ting cơnh k’đươi moon âng tỉnh, zâp c’la bha’nậ pay đác dưr cóh Ái Nghĩa, chr’hoong Đại Lộc bhrợ c’lặ t’nil. Zâp a’bóc đớc đác thuỷ điện xang bêl bơơn độp râu xay moon âng Đài khí tượng thuỷ văn zr’lụ miền Trung nắc lêy paliêm pa’crêê đác túh pa’hooi lơi. T’coóh Nguyễn Sơn moon: “Đhanuôr cung pabhlâng k’rang lêy tước đác cóh Ái Nghĩa. Apêê năl bêl ta moon nắc apêê năl lướt đhấc, năl mơ đác lướt hooi cóh đông đhộ ha mơ, ta’rí k’roóc ặt ha đhị nắc apêê lêy ch’mêết đắh bhiệc dưr mứt, g’đách. Acu moon nắc tỉnh Quảng Nam lêy bhrợ paliêm lâng cung chuyên nghiệp. bêl azi lướt ooy cắh ha mơ đenh nắc đác túh chô hooi, apêê anoo ơy xay moon lâng điện thoại lâng xang nặc vêy văn bản.”

     Lalua đoọng lêy, bh’rợ k’đhơợng bhrợ âng chính quyền zâp vel đông lâng Ban k’đhơợng xay zêl cha’groong boo đhí túh bhlong lâng chấc lêy trông dấc bhrêy tắh tỉnh pabhlâng chr’nắp. c’lâng bh’rợ bhrợ têng đhị a’bóc bha’nậ zâp tâm k’ruung pậ cóh miền Trung cung quy định gít, k’đươi moon bhiệc vận hành. Hadang dưr váih râu cắh liêm crêê p’jấh nắc lêy xay moon ooy Trưởng ban Chỉ đạo Trung ương đắh zêl cha’groong boo đhí túh bhlong đoọng vêy c’lâng bh’rợ têng đấh loon. Hân đhơ cơnh đêếc, ooy cr’chăl hanua bấc vel đông cóh miền Trung cắh ơy bhrợ t’bhlâng đắh bhiệc pa’hooi túh. Đhị lalua lêy, đợ g’lúh túh boo ngân bhrợ bil hư bấc cóh zâp tỉnh Phú Yên, Bình Định zêng vêy râu tu đắh bhiệc pa’hooi đác túh âng zâp đông máy thuỷ điện ắt cóh Gia Lai, Đắc Lắc. k’zệt manứih chêết lâng bhrêy tắh, bấc pr’loọng đông nắc lưm zr’nắh k’đhạp, bil bal zêng, apêê c’la bha’nậ nắc ặt xay moon đh’rứah đoo mưy đoo mưy lết.

     Nắc lêy bhrợ liêm ghít trách nhiệm zâp tổ chức, cha’nặc  manứih bhrợ bil bal bấc ha đhanuôr zr’lụ clung đêk ooy zâp g’lúh boo túh t’mêê đâu cóh zâp tỉnh miền Trung./.

CÁC HỒ THỦY ĐIỆN XẢ LŨ: 

CẦN CÓ TRÁCH NHIỆM VỚI NGƯỜI DÂN VÙNG HẠ DU

PV Hoài Nam- Thái Bình/ VOV- miền Trung

     Quy trình vận hành liên hồ chứa thủy điện trên hệ thống các sông lớn ở miền Trung đã được Thủ tướng Chính phủ ký Quyết định ban hành vừa đảm bảo an toàn đập, vừa góp phần giảm lũ cho hạ du và đảm bảo hiệu quả phát điện. Thế nhưng những đợt mưa lũ vừa qua, trong khi một số địa phương giám sát chặt chẽ việc xả lũ thì nhiều nơi, các chủ hồ mặc sức tích nước, khi mực nước hồ vượt ngưỡng an toàn thì ồ ạt xả lũ khiến hạ du không kịp trở tay.

     Đợt mưa lũ vừa qua, nhiều thủy điện trên sông Ba đồng loạt tăng lưu lượng xả lũ. Trong đó, Thủy điện Sông Ba Hạ nằm tại huyện Sơn Hòa, tỉnh Phú Yên tăng mức xả cao nhất trong 7 năm gần đây, với lưu lượng xả có lúc lên đến 10.400 m3/giây. Vùng hạ du nước dâng cao bất ngờ làm 7 người chết, 1 người mất tích, hàng ngàn ngôi nhà bị ngập sâu, tài sản, hoa màu của bà con trôi theo nước lũ. Ông Đặng Văn Tuần, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần thủy điện Sông Ba Hạ giải thích rằng, Nhà máy thủy điện Sông Ba Hạ nằm ở bậc thang cuối cùng trên hệ thống sông Ba, nên khi các nhà máy thủy điện đầu nguồn đồng loạt xả lũ thì Thủy điện Sông Ba Hạ buộc lòng phải xả theo. Nhiều người đặt câu hỏi, vì sao trên cùng hệ thống sông Ba mà các chủ hồ không phối hợp điều tiết xả lũ theo đúng quy trình? Vì sao Thủy điện Sông Ba Hạ không xả sớm hơn mà để đến khi tích được 50 triệu m3 mới tiến hành xả? Ông Đăng Văn Tuần phân bua: “Các hồ chứa ở khu vực Sông Ba đa phần là hồ chứa có dung tích nhỏ, lượng mưa thì lớn. Hiện nay, diện tích rừng nó suy giảm, do đó lượng nước về nhiều. Các hồ sẽ không chứa được lượng nước buộc phải xả xuống và Sông Bạ Hạ là bậc thang cuối nên phải tuân thủ theo quy trình này. Vì đảm bảo lợi ích chung của các địa phương và của các Nhà máy thủy điện nên xả lũ là bắt buộc.”

     Phía thượng nguồn sông Ba hiện có 2 nhà máy thủy điện gồm, Nhà máy Thủy điện Krông Năng nằm ở vùng giáp ranh giữa 2 tỉnh Phú Yên và Đăk Lăk và Nhà máy Thủy điện An Khê - Ka Nak ở thượng nguồn sông Ba, thuộc tỉnh Gia Lai. Ông Trần Hữu Thế, Phó Chủ tịch Uỷ ban nhân dân tỉnh Phú Yên, Phó Trưởng Ban Chỉ huy Phòng chống thiên tai và Tìm kiếm cứu nạn tỉnh cho biết, Nhà máy Thủy điện An Khê- Ka Nak bắt đầu xả lũ từ ngày 1 tháng 11, sau đó liên tục tăng lưu lượng xả nhưng không hề thông báo với chính quyền tỉnh Phú Yên, nơi trực tiếp hứng chịu lượng nước khổng lồ đổ xuống. Không có thông tin nên ông Trần Hữu Thế phải chủ động liên lạc với Chủ tịch Uỷ ban nhân dân tỉnh Gia Lai để nắm thông tin. Điều gây bức xúc đối với chính quyền và nhân dân tỉnh Phú Yên là vì sao các nhà máy thủy điện đầu nguồn, mùa khô thì chặn dòng sông Ba khiến vùng hạ lưu khô khốc, mùa mưa lại ồ ạt xả lũ gây thiệt hại lớn. Ông Trần Hữu Thế, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Phú Yên đề nghị các hồ chứa thủy điện phải chủ động thông tin sớm: “Chủ động để cùng trao đổi thông tin trong dòng chảy, liên hồ chứa là không có. Lúc cần nước thì đẩy nước đi chỗ khác, khi lại dồn vô lũ chồng lũ. Thôi thà lúc có ăn thì cùng ăn, lúc bị họa thì cũng ráng chịu. Chỉnh dòng có thể tốn kém hơn một chút nhưng về lâu dài cũng nên suy nghĩ.”

      Còn tại tỉnh Quảng Nam, 3 nhà máy thủy điện cũng tiến hành xả lũ trong đợt mưa lũ vừa qua là Thủy điện Sông Bung 4, Thủy điện Đăkmi 4 và Sông Tranh 2 nằm ở 3 nhánh sông khác nhau. Đáng mừng là có sự chỉ đạo, điều tiết hợp lý nên đợt mưa lũ mới đây không gây thiệt hại cho vùng hạ du. Ông Nguyễn Sơn, Phó Giám đốc Công ty Thủy điện Sông Bung, đơn vị phụ trách vận hành Nhà máy Thủy điện Sông Bung 4 cho biết, do các thủy điện không nằm trên cùng hệ thống sông nên theo chỉ đạo của tỉnh, các chủ hồ lấy mực nước dâng ở Ái Nghĩa, huyện Đại Lộc làm mốc. Các chủ hồ chứa thủy điện sau khi nhận được thông báo của Đài Khí tượng Thủy văn khu vực Trung trung bộ lập tức điều chỉnh lưu lượng xả. Ông Nguyễn Sơn nói: “Người dân cũng rất quan tâm đến mực nước ở Ái Nghĩa. Họ biết rằng khi báo động 2 thì nhà họ sẽ tới đâu, báo động 3 thì họ biết rằng mực nước ở nhà họ ngấp nghé ở chỗ nào thì họ chủ động trong việc di dời, phòng tránh. Tôi cho là tỉnh Quảng Nam điều hành rất tốt và cũng rất là chuyên nghiệp. Khi tụi tui lên hơn một chút mực nước trước lũ thì các ảnh cảnh báo ngay bằng điện thoại và sau đó có văn bản”

       Thực tế cho thấy, vai trò điều hành của lãnh đạo chính quyền các địa phương và Ban Chỉ huy Phòng chống thiên tai và Tìm kiếm cứu nạn tỉnh rất quan trọng. Quy trình vận hành liên hồ chứa trên lưu vực các con sông lớn ở miền Trung cũng quy định rõ, Trưởng Ban Chỉ huy phòng, chống thiên tai và Tìm kiếm cứu nạn tỉnh quyết định, chỉ đạo việc vận hành các hồ. Trường hợp xảy ra sự cố bất thường phải báo cáo Trưởng Ban Chỉ đạo Trung ương về Phòng, chống thiên tai để có biện pháp xử lý kịp thời. Thế nhưng, thời gian qua nhiều địa phương ở miền Trung chưa thật sự quyết liệt trong điều hành xả lũ. Thực tế những đợt mưa lũ lớn gây nhiều thiệt hại nặng nề ở các tỉnh Phú Yên, Bình Định đều có nguyên nhân từ việc xả lũ của các Nhà máy thủy điện nằm ở Gia Lai, Đăklăk. Hàng chục người chết và bị thương, nhiều gia đình rơi vào cảnh màn trời, chiếu đất, các chủ hồ đổ lỗi cho nhau.

     Cần làm rõ trách nhiệm các tổ chức, cá nhân gây ra nhiều thiệt hại cho người dân vùng hạ du trong các đợt mưa lũ vừa qua ở các tỉnh miền Trung./.