Đhanuôr lâng pr’zớc chắp dadêr! Lâng bh’rợ đơơng âng xa nay cắh choom tr’bơơn tr’pay díc điêl cóh bhúh xoọng ooy xa nay gr’hoÓt âng bhươl cr’noon lâng t’bhlâng xay moon, p’too pa choom xa nay Luật bơơn k’díc k’điêl lâng pr’loọng đong, chr’val zr’lụ da ding k’coong Pá Hu, chr’hoong Trạm Tấu, tỉnh Yên Bái cóh pazêng c’moo đăn đâu doọ dzợ vêy đhr’năng tr’bơơn tr’pay díc điêl cóh bhúh xoọng.

    L’lăm ahay, công cơnh bấc vel đong cóh zr’lụ da ding k’coong n’lơơng, cóh chr’val Pá  Hu ta luôn dưr váih đhr’năng tr’bơơn tr’pay díc điêl cóh bhúh xoọng cóh đhanuôr Mông, ơy bhrợ t’vaíh rau cắh liêm crêê. Pr’loọng đong a noo Sùng A Sử ắt cóh cr’noon km 16 nắc cơnh đêếc. Xang bêl bơơn k’díc k’điêl, a nhi n’niên k’coon, k’coon âng a nhi nắc crêê k’ăy cóh mắt nắc lướt tước ooy Hà Nội roóch pa dứah, hân đhơ cơnh đêếc bran mặt âng k’coon âng a nhi cắh choom váih cơnh p’niên n’lơơng. Cắh cậ cơnh pr’loọng đong a noo A Hờ công cóh cr’noon km 6, chr’val Pá Hu. C’moo 2007, a noo Hờ tr’pay lâng a moó Hờ Thị Chữ. Bơr a nhi đoo nắc manuýh cóh bhúh xoọng, tu c’năl cắh lấh dal nắc cắh n’năl tr’bơơn pay díc điêl nắc lất xa nay Luật bơơn k’díc k’điêl lâng pr’loọng đong. A noo Hờ prá: “Bêl l’lăm ahay acu bơơn k’điêl manuýh cóh bhúh xoọng nắc tu cắh n’năl, cóh t’tun n’nâu bơơn n’năl cơnh đêếc nắc lất xa nay. Bơr díc điêl tr’pay nắc cắh ơy vêy k’coon. Nâu cơy nắc cắh n’năl bhrợ cơnh ooy dzợ.”

    Bhrợ têng cơnh ooy đoọng oó dzợ vêy đhr’năng tr’pay díc điêl cóh bhúh xoọng cóh pr’ắt tr’mông âng đhanuôr đhị zr’lụ da ding k’coong nắc rau xa nay âng apêê cấp uỷ đảng lâng chính quyền vel đong ta luôn k’rang. Xang bêl bấc pr’họp, t’coóh xa nay chr’val Pá Hu ơy ta đang moon apêê bhươl cr’noon đơơng âng xa nay cắh choom tr’bơơn tr’pay díc điêl cóh bhúh xoọng cóh xa nay gr’hoót âng pazêng bhươl cr’noon, ting n’nắc ch’mêết lêy bh’rợ xay bhrợ. T’coóh Giàng A Lồng, Chủ tịch UBND chr’val Pá Hu prá: “Chr’val công xoọc p’too moon xay bhrợ rơợng griing, k’dua apêê đồng chí cóh ban k’đhơợng xay xiêr tước ooy apêê bhươl cr’noon p’too moon trưởng cr’noon họp xay bhrợ xa nay gr’hoót âng bhươl cr’noon đoọng đhanuôr xay bhrợ, bêl xay bhrợ nắc đhanuôr xay bhrợ liêm gít pa bhlâng.”

    Đh’rứah lâng pazêng rau xa nay gr’hoót, Pá Hu công xăl bh’rợ xay moon p’too pa choom, tơợ bh’rợ xay moon zazum cóh pazêng chu pr’họp nắc lướt xay moon, p’too pa choom tước ooy pazêng zập ngai, ting cơnh xa nay: boo đanh nắc đác boo chrêếp bấc. Cắh muy tước ooy đong, cán bộ chr’val lâng bhươl cr’noon dzợ lướt đh’rứah lâng đhanuôr ooy ha rêê đhuốch cắh cậ bêl bhrợ têng ruộng, vêy cơnh cậ nắc xay moon p’too pa choom bêl lướt pấh bhiệc bhan bơơn k’díc k’điêl cóh bhươl cr’noon. Bấc apêê t’coóh bhươl, trưởng cr’noon công pazum c’rơ lâng chính quyền vel đong cóh bh’rợ n’nâu, liêm choom bhlâng nắc cơnh t’coóh bhươl Vàng A Giao cóh cr’noon Pa Hú cắh cậ t’coóh bhươl Sùng Tráng Thào ắt cóh cr’noon km16… Apêê n’nâu dzợ p’too pa choom k’coon ch’chau âng đay xay bhrợ ta níh đha nâng.

    A noo Giàng A Sùng, cán bộ Văn hoá- xã hội chr’val Pá Hu xay moon: Xa nay xay moon p’too pa choom nắc xay moon tíh ooy đợ rau cắh liêm crêê âng bh’rợ tr’bơơn tr’pay cóh bhúh xoọng đoọng đhanuôr xơợng gít tơợ tr’nơớp tơớp xơợng: “Azi ta luôn lướt xay moon p’too pa choom, bấc bhlâng nắc xay moon p’too pa choom lâng boóp, xay moon đoọng ha đhanuôr n’năl bơơn k’díc k’điêl cóh bhúh xoọng nắc cóh ha y chroo buôn váih rau cắh liêm crêê, k’coon nắc cắh dưr váih cơnh apêê p’niên n’lơơng, vêy cơnh cậ nắc khúch goo. Acu bấc bhlâng nắc xay moon tước ooy apêê t’coóh ta ha đoọng apêê đoo p’too pa choom k’coon ch’chau đay.”

    Nắc tơợ bh’rợ âng a nhi díc điêl tr’bơơn tr’pay cóh bhúh xoọng x’rịa cóh c’moo 2007, tước nâu cơy Pá Hu doọ dzợ vêy apêê hân đoo tr’bơơn tr’pay cóh bhúh xoọng. Bh’rợ âng Pá Hu nắc choom apêê vel đong cóh zr’lụ da ding k’coong n’lơơng ch’mêết lêy lâng ting bhrợ têng./.

VÙNG CAO PÁ HU KHÔNG CÒN HÔN NHÂN CẬN HUYẾT THỐNG

Đinh Tuấn 

     Bằng việc đưa nội dung không kết hôn cận huyết thống vào quy ước, hương ước của thôn bản và tích cực phổ biến, giáo dục Luật Hôn nhân và gia đình, xã vùng cao Pá Hu, huyện Trạm Tấu, tỉnh Yên Bái trong những năm gần đây đã không còn tình trạng Hôn nhân cận huyết thống.

    Trước đây, cũng như nhiều địa phương vùng cao khác, ở xã Pá Hu thường xuyên xảy ra tình trạng hôn nhân cận huyết thống trong đồng bào Mông, để lại những hệ lụy đáng tiếc. Gia đình anh Sùng A Sử ở thôn km 16 là một ví dụ. Sau khi kết hôn, anh chị sinh con, đứa trẻ bị biến dạng ở mặt phải đi tận Hà Nội phẫu thuật, dù vậy khuôn mặt của cháu bé vẫn không thể bình thường được. Hay như gia đình anh Mùa A Hờ cũng ở thôn km 16, xã Pá Hu. Năm 2007, anh Hờ kết duyên cùng chị Hờ Thị Chử. Hai người có quan hệ huyết thống, nhưng do nhận thức hạn chế nên không biết làm như vậy là vi phạm Luật hôn nhân và gia đình. Anh Hờ nói: “Trước mình lấy vợ cận huyết thống nhưng mà không biết, sau này lấy được thi mới biết như thế là vi phạm. Hai vợ chồng lấy nhau lâu rồi mà chưa có con được. Bây giờ không có cách nào khác.”

    Làm thế nào để chấm dứt được tình trạng hôn nhân cận huyết trong cuộc sống của đồng bào vùng cao là câu hỏi mà cấp ủy đảng và chính quyền địa phương luôn trăn trở. Sau nhiều cuộc họp, lãnh đạo xã Pá Hu đã quyết định chỉ đạo các thôn bản đưa nội dung không kết hôn cận huyết thống vào các quy ước, hương ước của từng thôn bản, đồng thời giám sát chặt chẽ việc thực hiện. Ông Giàng A Lồng, Chủ tịch UBND xã Pá Hu cho biết: “Xã cũng đã chỉ đạo quyết liệt, phân công các đồng chí trong ban chỉ đạo xuống các thôn chỉ đạo các trưởng thôn họp triển khai quy ước thôn bản để người dân thực hiện, trong quá trình thực hiện thì được người dân rất ủng hộ.”

    Bên cạnh các hương ước, quy ước, Pá Hu cũng thay đổi cách thức tuyên truyền, từ việc tuyên truyền tập trung ở các cuộc họp sang tuyên tuyền trực tiếp theo phương châm "mưa dầm thấm lâu". Không chỉ đến nhà, cán bộ xã và thôn bản còn theo bà con cả lúc lên nương hay khi làm ruộng, thậm chí tuyên truyền cả trong lúc đi dự đi đám cưới trong các bản. Nhiều già làng, trưởng bản cũng chung sức với chính quyền địa phương trong công tác này, điển hình như già làng Vàng A Giao ở thôn Pá Hu hay già làng Sùng Tráng Thào ở thôn Km 16... Đội ngũ này còn vận động ngay chính con cháu trong gia đình thực hiện trước để làm gương.

    Anh Giàng A Sùng, cán bộ Văn hóa - xã hội xã Pá Hu cho biết: Nội dung tuyên truyền đề cập thẳng vào những hậu quả của việc hôn nhân cận huyết thống để bà con phải lưu tâm ngay từ lần đầu được nghe: “Chúng tôi thường xuyên đi tuyên truyền, chủ yếu tuyên truyền bằng miệng, tuyên truyền để người dân hiểu là hôn nhậu cận huyết thống sau này xảy ra những hậu quả là con cái sinh ra nó không phát triển đồng đều, thậm chí là dị tật. Mình chủ yếu là tuyên truyền đến người già để họ lại tuyên truyền cho con cháu.”

    Kể từ trường hợp hôn nhân cận huyết thống cuối cùng vào năm 2007, đến nay Pá Hu không có thêm trường hợp nào nữa. Cách làm của Pá Hu đáng để các địa bàn vùng cao khác tham khảo và vận dụng./.