Cóh pazêng c’moo ahay, vêy đợ rau k’rang âng Đảng, Nhà nước, zr’lụ da ding k’coong tỉnh Quảng Nam nắc vêy ta k’rong bhrợ, zúp zooi lâng bấc rau xa nay bh’rợ, chính sách, dự án ha manuýh acoon cóh lâng da ding k’coong… Pr’dưr pr’dzoong lâng pr’ắt tr’mông âng đhanuôr cóh zr’lụ da ding k’coong ơy vêy bấc rau tr’xăl liêm choom. Hân đhơ cơnh đêếc, bh’rợ k’rong bhrợ bấc ooy, cắh mr’cơnh nắc bhrợ ha bấc công trình, dự án cắh ơy choom pa dưr chr’nắp. Rau la lua n’nâu xay moon tỉnh Quảng Nam nắc đơớh vêy đợ xa nay bh’rợ crêê cơnh lấh mơ cóh bh’rợ bhrợ têng c’lâng p’rang, đong xang, bhrợ t’váih rau liêm buôn cóh bh’rợ xây dựng lâng pa dưr pazêng n’đắh, nhâm mâng lâng zr’lụ da ding k’coong cóh cr’chăl ha y chroo.

    Chr’hoong da ding k’coong Nam Trà My ch’ngai ooy tỉnh lỵ Tam Kỳ mơ 100km n’đắh Tây Nam. Tu đhr’năng k’tiếc k’bunh zr’nắh k’đháp, buôn tr’pác tu bấc k’ruung, tọm đác nắc bh’rợ pa dưr bh’rợ bhrợ têng hàng hoá âng vel đong cóh cr’chăl ahay lum bấc rau zr’nắh k’đháp. Zên đoọng đơơng âng nắc bấc, ting n’nắc zên k’rong bhrợ pr’đươi chr’nắp nắc công bấc zên, đhị đêếc cậ ngân sách âng vel đong dzợ bấc rau cắh liêm crêê. Lấh 4 c’moo xơợng bhrợ Nghị quyết số 55 âng Hội đồng nhân dân tỉnh Quảng Nam, ooy bh’rợ pa dưr kinh tế xã hội da ding k’coong, tước nâu cơy chr’hoong Nam Trà My nắc đhiệp bơơn bhrợ mơ 5 cóh 19 rau cr’noọ bh’rợ. Ting cơnh t’coóh Hồ Quảng Bửu, Chủ tịch UBND chr’hoong Nam Trà My: Cóh 4 c’moo ahay ơy k’rong bhrợ mơ 154 km c’lâng p’rang; bhrợ têng 28 bha nậ đác z’zăng ga mắc lâng k’tứi, 158 phòng học, bhrợ têng liêm xang pr’đươi đác sinh hoạt đoọng ha zr’lụ chr’hoong… Công ting cơnh t’coóh Hồ Quang Bửu, zên đoọng k’rong bhrợ pazêng rau pr’đươi, pa dưr bh’rợ pa bhrợ nắc tơợ ngân sách cấp cóh m’ping pác đoọng công cơnh ngân sách âng vel đong dzợ m’bứi, cắh ơy crêê cơnh âng đhanuôr: “Da ding k’coong pa bhlâng zr’nắh k’đháp. Acu ta đang moon ahêê cắh choom đớc muy chr’hoong hân đoo đhiệp vêy muy a năm c’lâng lướt. M’bứi bhlâng nắc công vêy bơr c’lâng. Cơnh bêl boo túh, hr’lang hr’cấh bêl đêếc ahay, chr’hoong Nam Trà My nắc đhiệp muy a năm c’lâng lướt nắc c’lâng 40B. C’lâng n’nâu crêê tr’pác nắc cắh vêy c’lâng n’lơơng ng’choom lướt. Nắc tu c’lâng n’nâu tr’pác nắc kinh tế xã hội âng chr’hoong dưr xiêr cóh bơr pêê c’xêê.”

    T’coóh Phạm Thế Quyền, Bí thư huyện uỷ Phước Sơn xay moon, cóh pazêng t’ngay c’xêê ahay, đh’rứah lâng nhân sách Trung ương zúp zooi lâng đh’rứah đươi dua pazêng rau zên k’rong bhrợ n’lơơng; cóh zập c’moo UBND chr’hoong ơy đớc bấc zên k’rong bhrợ t’mêê pazêng rau pr’đươi cơnh điện, c’lâng, trường học, trạm y tế, bha nậ đác, đác đươi dua, Trạm khuyến nông – khuyến lâm, Trung tâm pa choom bh’rợ tr’nêng, pa tơơi đhanuôr, zúp zooi pa dưr bh’rợ pa bhrợ… Tơợ c’moo 2013 tước nâu cơy – 2016, vel đong ơy pa tơơi đhanuôr, ra pặ đhị zr’lụ đhanuôr ắt cóh 12 zr’lụ đoọng ha k’nặ 400 pr’loọng đong đhanuôr lâng đợ zên k’nặ 40 tỷ đồng. Cóh đêếc zên bấc bhlâng nắc tơợ xa nay bh’rợ 135, Nghị quyết 30a, xây dựng bha lâng lâng ngân sách âng tỉnh zúp zooi. Ting cơnh t’coóh Phạm Thế Quyền, xoọc đâu muy bơr rau xa nay, chính sách zúp zooi vel đong da ding k’coong dzợ bấc rau cắh liêm choom, bhrợ zr’nắh k’đháp ha bh’rợ dưr váih âng pazêng vel đong: “Bh’rợ k’rong bhrợ đoọng ha pazêng rau pr’đươi cóh zr’lụ da ding k’coong nắc đợ zên k’rong bhrợ bấc lấh mơ, tu đhr’năng âng k’tiếc k’bunh, c’lâng p’rang lướt chô zr’nắh k’đháp, zên đơơng âng nắc bấc. Azi ta đang moon tỉnh pa dưr đợ zên k’rong bhrợ đoọng bhrợ têng pazêng rau dự án. Chr’nắp bhlâng ting cơnh tinh thàn Nghị quyết 05 âng Tỉnh uỷ ooy pazêng c’bhúh dự án, cóh đêếc vêy bh’rợ ra pặ đhanuôr.”

    Tơợ c’moo 2013 tước nâu cơy, pazêng zên k’rong bhrợ tơợ zên âng nhà nước cóh zr’lụ da ding k’coong âng tỉnh Quảng Nam bơơn lấh 6.100 tỷ đồng. Cóh đêếc zên ngân sách tỉnh k’dâng 25,6%, zên pazêng xa nay bh’rợ, chính sách âng Trung ương đoọng ha da ding k’coong k’dâng 51%. Pazêng zên âng nhà nước bấc bhlâng nắc k’rong bhrợ pa dưr c’lâng p’rang, đong xang, bhrợ têng đợ pr’đươi chr’nắp đoọng ha đhanuôr lâng bhrợ t’váih c’rơ đoọng pa dưr zr’lụ, k’đơơng pazêng rau zên k’rong bhrợ n’lơơng tước. Tu zr’lụ pậ bhứah, đhanuôr bấc đhị, đhr’năng da ding k’coong zr’nắh k’đháp, buôn tr’pác bhrợ ha bh’rợ k’rong bhrợ nắc bấc. Ting n’nắc, tu tơớp xay bhrợ ếp, cr’noọ đươi dua ooy bh’rợ bhrợ têng c’lâng p’rang cóh zr’lụ da ding k’coong bấc pa bhlâng nắc đoọng vêy zên bhrợ cắh vêy bấc. Cơnh lơơng cậ, zên k’rong bhrợ bấc bhlâng bấc bhlâng nắc đươi zên k’rong bhrợ âng nhà nước, cóh cr’chăl c’moo 2015 – 2016, hân đhơ đhr’năng dưr váih z’zăng bấc t’piing lâng cr’chăl ahay nắc đợ zên k’rong bhrợ công đhiệp mơ 30% cóh pazêng zên k’rong bhrợ âng tỉnh lâng cắh ơy crêê cơnh cr’noọ k’rong bhrợ. Rau cắh liêm choom n’nâu nắc rau tu bhrợ t’váih đhr’năng k’rong bhrợ cắh crêê cơnh, bhrợ rau zr’nắh k’đháp ooy rau liêm choom âng công trình. T’coóh Đỗ Tài, Bí thư Huyện uỷ Đông Giang ta đang moon: “Da ding k’coong dzợ bấc rau zr’nắh k’đháp ha dang ahêê cắh ch’mêết lêy cớ đợ xa nay bh’rợ bha lâng cơnh nâu cơy nắc đhơ cơnh đêếc a năm. Acu k’noọ xa nay n’nâu tỉnh công ch’mêết lêy cớ. Ahêê cắh choom xay moon bấc. Ha dang ng’xay moon nắc pazêng vel đong ma xay moon, cơnh đêếc c’rơ đoọng k’rong bhrợ cắh nhâm mâng. Nắc choom k’rong, xay moon đợ xa nay bh’rợ bha lâng đoọng zúp zooi da ding k’coong dưr váih, ha dang cắh nắc ng’bhrợ bấc ha rau bơơn pay pa chô cắh mơ ooy.”

    Tỉnh Quảng Nam xay moon xa nay bh’rợ bha lâng cóh pazêng t’ngay c’xêê ha y nắc t’bhlâng pa dưr kinh tế - xã hội da ding k’coong lâng bhrợ têng liêm choom cr’noọ xa nay âng k’tiếc k’ruung ooy bh’rợ tr’nêng bhrợ têng bhươl cr’noon t’mêê lâng pa xiêr đharứt nhâm mâng. Đhị pr’đơợ xay moon cóh đhr’năng xoọc đâu, bh’rợ xay bhrợ pazêng chính sách, pazêng rau xa nay bh’rợ, dự án, pa dưr kinh tế - xã hội đhị zr’lụ da ding k’coong, vel đong n’nâu nắc t’bhlâng k’rong bhrợ ooy c’lâng p’rang đong xang crêê cơnh đoọng bhrợ pr’đơợ, c’rơ đoọng ha bh’rợ pa dưr kinh tế, văn hoá, xã hội da ding k’coong. Cóh đêếc, t’đui nắc k’rong bhrợn pazêng rau pr’đươi chr’nắp, pa bhlâng nắc c’lâng lướt ooy pazêng zr’lụ. Nhâm mâng ooy bh’rợ k’rong bhrợ zazum, g’đéch bhrợ têng bấc ooy; bhrợ têng liêm xang pazêng rau cr’noọ bh’rợ bhrợ têng bhươl cr’noon t’mêê lâng pa xiêr đharứt nhâm mâng./.

MIỀN NÚI QUẢNG NAM:

CẦN ĐỘT PHÁ TRONG ĐẦU TƯ KẾT CẤU HẠ TẦNG

(Vinh Thông)

    Những năm qua, được sự quan tâm của Đảng, Nhà  nước, khu vực miền núi tỉnh  Quảng Nam được đầu tư, hỗ trợ bằng nhiều chương trình, chính sách, dự án về dân tộc và miền núi... Bộ mặt hạ tầng nông thôn và đời sống của người dân khu vực miền núi đã có nhiều đổi thay đáng kể. Tuy nhiên, việc đầu tư dàn trải, thiếu đồng bộ dẫn đến nhiều công trình, dự án không phát huy tác dụng. Thực tế này đòi hỏi, tỉnh Quảng Nam cần phải có những giải pháp đột phá trong đầu tư kết cấu hạ tầng, tạo điều kiện thuận lợi xây dựng và phát triển đồng bộ, bền vững đối với khu vực miền núi trong giai đoạn đến.

   Huyện vùng cao Nam Trà My cách tỉnh lỵ Tam Kỳ gần 100 km về phía Tây Nam. Do điều kiện địa hình quá phức tạp, bị chia cắt mạnh bởi nhiều sông suối nên việc thúc đẩy phát triển sản xuất hàng hóa của địa phương trong thời gian qua gặp rất nhiều khó khăn. Chi phí vận chuyển lớn, kéo theo chi phí đầu tư cơ sở hạ tầng thiết yếu rất cao, trong khi nguồn lực của ngân sách địa phương còn rất hạn chế. Qua 4 năm thực hiện Nghị quyết số 55 của Hội đồng nhân dân tỉnh Quảng Nam, về phát triển KTXH miền núi, đến nay huyện Nam Trà My mới chỉ đạt được 5 trên tổng số 19 tiêu chí. Theo ông Hồ Quang Bửu, Chủ tịch UBND huyện Nam Trà My: Trong 4 năm qua đã đầu tư xây dựng được 154 km đường giao thông các loại; xây dựng 28 công trình thủy lợi vừa và nhỏ, 158 phòng học các loại, hoàn thành hệ thống nước sinh hoạt cấp nước khu vực trung tâm huyện ...Ông Hồ Quang Bửu cho rằng, nguồn vốn đầu tư cơ sở hạ tầng, phát triển sản xuất từ ngân sách cấp trên phân bổ cũng như ngân sách của địa phương còn hạn chế, chưa đáp ứng yêu cầu bức thiết của nhân dân. “Miền núi quá khó khăn. Tôi đề nghị chúng ta đừng để một huyện nào chỉ có một đường độc đạo. Ít nhất phải có hai đường thông. Như trận mưa lũ, sạt lở vừa rồi, huyện Nam Trà My có một đường duy nhất là 40B. Đường này bị chia cắt là không thể nào đi được. Chính đường này bị cắt thì kinh tế xã hội của huyện bị xuống vài tháng.”

    Thời gian qua, từ nguốn vốn ngân sách Trung ương và lồng ghép với các nguồn vốn đầu tư khác, huyện Phước Sơn tập trung đầu tư xây dựng mới các công trình điện, đường, trường học, trạm y tế, thủy lợi, nước sinh hoạt, Trạm khuyến nông - khuyến lâm, Trung tâm Dạy nghề, dãn dân, hỗ trợ phát triển sản xuất... Từ năm 2013 đến nay, huyện Phước Sơn đã thực hiện dãn dân, bố trí sắp xếp dân cư tại 12 điểm định canh, định cư tập trung cho gần 400 hộ dân với tổng kinh phí gần 40 tỷ đồng. Trong đó nguồn vốn chủ yếu từ các Chương trình 135, Nghị quyết 30a, xây dựng cơ bản tập trung và ngân sách tỉnh hỗ trợ. Theo ông Phạm Thế Quyền, Bí thư huyện ủy Phước Sơn, tỉnh Quảng Nam, hiện một số cơ chế, chính sách hỗ trợ cho các địa phương miền núi phát triển vẫn còn nhiều bất cập, gây khó khăn cho việc phát triển của các địa phương này. “Việc đầu tư cho các công trình ở miền núi thì thường suất đầu tư cao hơn nhiều, do điều kiện địa hình, giao thông đi lại khó khăn, chi phí vận chuyển lớn. Chúng tôi đề nghị tỉnh tăng mức đầu tư để triển khai các dự án. Đặc biệt theo tinh thần Nghị quyết 05 của Tỉnh ủy về các nhóm dự án, trong đó có việc bố trí, sắp xếp dân cư.”

    Từ năm 2013 đến nay, tổng vốn đầu tư hạ tầng từ nguồn vốn nhà nước trên địa bàn khu vực miền núi tỉnh Quảng Nam đạt hơn 6.100 tỷ đồng. Trong đó, vốn ngân sách tỉnh khoảng 25,6%, vốn từ các chương trình, chính sách của Trung ương cho miền núi khoảng 51%. Nguồn vốn nhà nước chủ yếu tập trung đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng, đáp ứng cơ bản hạ tầng thiết yếu cho người dân và tạo động lực phát triển khu vực, khuyến khích và thu hút các nguồn vốn đầu tư khác. Do địa bàn rộng lớn, dân cư thưa thớt, địa hình miền núi khó khăn, chia cắt làm cho suất đầu tư cao. Đồng thời, do xuất phát điểm thấp, nhu cầu đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng khu vực miền núi rất lớn nhưng khả năng đáp ứng nguồn vốn đầu tư còn hạn chế. Mặt khác, trong giai đoạn 2012-2016, mặc dù có tăng trưởng khá so với giai đoạn trước nhưng vốn đầu tư công chỉ đạt khoảng 30% trong tổng cơ cấu vốn đầu tư công của tỉnh. Hạn chế này là nguyên nhân dẫn đến việc đầu tư thiếu đồng bộ ảnh hưởng đến phát huy hiệu quả công trình. Ông Đỗ Tài, Bí thư Huyện ủy Đông Giang kiến nghị:  “Miền núi còn rất nhiều vấn đề khó khăn nhưng nếu chúng ta không xác định lại vấn đề trọng tâm, trọng điểm như bây giờ thì cũng như vậy thôi. Tôi nghĩ vấn đề này tỉnh cũng cần phải xác định lại. Chúng ta không nên ham nhiều. Nếu kêu thì tất cả các địa phường đều kêu, như vậy thì nguồn lực sẽ không đảm bảo. Nên gom lại, xác định vấn đề trọng tâm để giúp miền núi phát triển chứ không thì làm nhiều nhưng chả thấy ra đâu cả.”

    Tỉnh Quảng Nam đặt nhiệm vụ trọng tâm trong thời gian đến là tập trung phát triển kinh tế - xã hội miền núi và tổ chức thực hiện tốt chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới và giảm nghèo bền vững. Trên cơ sở đánh giá hiện trạng, việc triển khai thực hiện các chính sách, các chương trình, dự án, phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn miền núi, địa phương này sẽ tập trung đầu tư kết cấu hạ tầng kết nối đồng bộ để tạo nền tảng, động lực cho sự phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội miền núi. Trong đó, ưu tiên đầu tư các công trình có tính đột phá, lan tỏa, nhất là hạ tầng giao thông liên vùng, tránh dàn trải; thực hiện hoàn thành các mục tiêu về xây dựng nông thôn mới và giảm nghèo bền vững./.