Cắh zập k’tiếc bhrợ cha nắc muy cóh pazêng râu tu bhrợ váih đhr’năng đợ pr’loọng đong đha rựt đhị chr’hoong da ding k’coong Bắc Yên nắc ơy vêy bh’rợ t’pấh đha nuôr bhrợ têng, pa liêm ruộng ha rêê đoọng pay k’tiếc bhrợ cha, đươi tợơ đéêc nắc pr’ắt tr’mông âng đhanuôr acoon cóh zr’lụ da ding k’coong cóh đâu xoọc tr’xăl liêm choom.

     Lêy tợơ pazêng đhăm ruộng chuôr hân noo ha roo đọom cơnh tranh vẽ đhị chr’val da ding k’coong Xím Vàng, chr’hoong Bắc Yên, tỉnh Sơn La, căh ngai mặ pa chắp tước nâu đoo nắc pazêng đhăm crâng tạp cắh cợ nắc pazêng đhăm ruộng crêê ta lơi. Đhanuôr acoon coh Mông nắc vêy j’niêng lướt ắt tự do, apêê ta luôn tước ắt ma mông cóh cr’chăl ếp, tợơ lâh k’tiếc k’bunh căh dzợ liêm, apêê nắc tước bhrợ cha cóh đhăm t’mêê. Nắc tợơ bêl ơy xay moon, zúp zooi tợơ zên bạc 30a âng Nhà nước đăh zúp zooi lâng đợ zên nắc 10 ức đồng muy ha prưah bhrợ lâng 5 ức đồng muy hecta pa liệm tợơ ruộng ty, đhanuôr nắc ơy k’rong bhrợ têng ting cơnh hân noo. T’coóh Hạng A Vừ, chr’val Xím Vàng, chr’hoong Bắc Yên, tỉnh Sơn La moon: “Lalăm a hay, đhanuôr acoon coh Mông nắc ta luôn vêy j’niêng lướt ắt bhrợ tự do cắh vêy ắt mamông đanh đhị n’đoo zr’lụ. Đhơ cơnh đếêc nắc tợơ bêl bơơn râu xay moon, zúp zooi âng Nhà nước đăh chính sách bhrợ têng ruộng đác, a zi nắc ơy năl lâng doó chếêc tơơi ắt cóh lơơng cơnh lalăm hay dzợ.”

     Zập c’moo đhanuôr chr’val Xím Vàng bhrợ têng lấh 10ha ruộng đác. Bơơn râu zúp zooi âng Nhà nước đăh m’ma, cơnh bhrợ têng lâng tệêm ngăn đác tưới nắc ha roo ha dưr liêm, bh’nơơn âng chô mơ 40-50 tạ/ha, bấc đhăm ruộng âng chô bh’nơơn lâh 50 tạ/ha, đợ bấc mơ 1.700 tấn. Ha roo bơơn hân noo, đhanuôr bhui har. A moó Mùa Thị Sua, chr’val Xím Vàng, chr’hoong Bắc Yên, tỉnh Sơn La đoọng năl: “Đong cu cấy ha roo tợơ đanh ặ, xang nắc cung căh hay dzợ, nắc muy năl tợơ bêl n’niên ơy ting a mế lướt bhrợ ha rêê. Đong zi xọoc nắc vêy lâh 1ha ha roo, ha roo cr’chăl đâu nắc bơơn hân noo, bơơn chr’nắp nắc đhanuôr bhui har pa bhlầng doó k’rang ha ul cha cơnh lalăm a hay dzợ.”

     Chr’val Xím Vàng ắt đhị da ding dal k’nặ 1.500m t’ping lâng mặt đác biển, tu đhr’đấc nắc đhanuôr buôn pay bhrợ đhị zr’lụ bôl ếp, pay đác tợơ da ding dal pa hooi chô ooy ruộng chuôr. Xoọc đâu chr’val ơy vêy 7 vel lâng lâh 400 pr’loọng, đhăm ha roo mơ 800ha. Chr’val pa zay tước c’moo 2017 zập pr’loọng đong vêy 1hecta ruộng đác, chroi k’rong tệêm ngăn chr’na đh’nắh đhị vel đong. T’coóh Hạng A Lồng, Phó Chủ tịch UBND chr’val Xím Vàng, chr’hoong Bắc Yên, tỉnh Sơn La moon: “Vêy chính sách 30a bhrợ têng ruộng chuôr tợơ 10-15 ức/ha đươi tợơ đéêc nắc đhanuôr bhrợ têng ruộng chuôr, tợơ đéêc pr’ắt tr’mông âng đhanuôr bơơn tẹêm ngăn, đhr’năng ha ul cha coh hân noo ch’choh đhị chr’val Xím Vàng doó dzợ bấc.”

   Bhiệc chóh bhrợ ha roo ruộng đhị chr’val Xím Vàng coh pazêng ruộng chuôr căh muy chr’nắp văn hóa laliêm pr’hay, nắc dzợ âng chô bh’nơơn liêm dal. Râu đếêc moon ghít đhanuôr cóh đâu nắc ơy lalua tr’xăl đăh c’năl đhị pa bhrợ ta têng, năl choh bhrợ pa dưr bh’nơơn, ta bil ha ul pa xiêr đha rựt, lơi bhrợ têng cơnh ty đanh a hay, pr’ắt tr’mông nắc ting ha dưr liêm  lâh mơ./.

Vùng cao Xím Vàng ( Bắc Yên, Sơn La)

 đổi thay nhờ khai hoang phục hóa ruộng nước

         Thanh Thủy

      Thiếu đất sản xuất là một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng gia tăng tỷ lệ hộ nghèo tại huyện vùng cao Bắc Yên, tỉnh Sơn La. Để giải quyết vấn đề này, những năm qua huyện Bắc Yên đã có nhiều chương trình khuyến khích bà con khai hoang, phục hóa ruộng nương để lấy đất canh tác, nhờ đó mà cuộc sống của đồng bào dân tộc vùng cao nơi đây đang dần thay đổi.

     Nhìn những thửa ruộng bậc thang mùa lúa chín đẹp như tranh vẽ tại xã vùng cao Xím Vàng, huyện Bắc Yên, tỉnh Sơn La, không ai nghĩ trước đây là những mảng rừng tạp hay những thửa ruộng bị bỏ hoang. Đồng bào dân tộc Mông thường có tập quán di cư tự do, họ thường đến sinh sống trong một thời gian ngắn, sau khi đất đai bạc màu, họ lại di chuyển đến vùng đất mới. Tuy nhiên từ khi được sự tuyên truyền, giúp đỡ từ nguồn vốn 30a của Nhà nước hỗ trợ với mức 10 triệu đồng một héc ta khai hoang và 5 triệu đồng/ héc ta phục hoá, người dân đã tập trung luân canh theo mùa vụ. Ông Hạng A Vừ, xã Xím Vàng, huyện Bắc Yên, tỉnh Sơn La nói: “Trước đây đồng bào dân tộc Mông thường có tập quán di cư tự do không sinh sống lâu tại một vùng đất nào. Tuy nhiên từ khi được sự tuyên truyền, hỗ trợ của Nhà nước về chính sách khai hoang ruộng nước, chúng tôi đã hiểu ra và không còn di cư như trước nữa.”

      Trung bình mỗi năm người dân xã Xím Vàng khai hoang được trên 10 héc ta ruộng nước. Được sự giúp đỡ của Nhà nước về con giống, kỹ thuật và nhờ đảm bảo nước tưới tiêu nên lúa phát triển tốt, năng suất bình quân ước khoảng 40 đến 50 tạ/héc ta, nhiều thửa ruộng cho năng suất trên 50 tạ/héc ta, sản lượng ước khoảng 1.700 tấn. Lúa được mùa, bà con phấn khởi. Chị Mùa Thị Sua, xã Xím Vàng, huyện Bắc Yên, Sơn La cho biết: “Nhà tôi cấy lúa từ rất lâu rồi cũng không nhớ được nữa, chỉ biết là từ khi sinh ra đã theo mẹ đi làm nương rồi. Nhà hiện đang có hơn 1ha lúa, lúa mấy năm nay được mùa, được giá người dân vui lắm không còn lo đói như trước nữa.”

      Xã Xím Vàng nằm ở độ cao gần 1.500m so với mặt nước biển, do địa hình có độ dốc lớn nên người dân thường chọn những quả đồi thấp, tận dụng nguồn nước từ trên núi cao dẫn xuống để khai hoang ruộng bậc thang. Hiện nay xã có 7 bản với trên 400 hộ, diện tích lúa khoảng 800 héc ta. Xã phấn đấu đến năm 2017 mỗi gia đình có 1 héc ta ruộng nước, góp phần đảm bảo lương thực tại chỗ. Ông Hạng A Lồng, Phó chủ tịch UBND xã Xím Vàng, huyện Bắc Yên, tỉnh Sơn La nói: “Có chính sách 30a khai hoang ruộng bậc thang từ 10-15 triệu/ha nhờ đó bà con khai hoang ruộng bậc thang, từ đó đời sống của bà con được ổn định tình hình đói giáp hạt tại xã Xím Vàng đã hạn chế nhiều”

      Việc canh tác lúa nước ở xã Xím Vàng trên những thửa ruộng bậc thang không chỉ mang nét văn hóa độc đáo, mà còn cho năng suất cao. Điều đó khẳng định người dân nơi đây đã có sự thay đổi về nhận thức trong sản xuất, biết thâm canh tăng năng suất, xóa bỏ tập quán sản xuất lạc hậu, cuộc sống ngày càng cải thiện./.