Bh’rợ taanh n’đoóh a doóh âng ma nuýh Thái Sơn La ơy vêy tợơ đanh a hay, bơơn lêy nắc muy cóh pazêng pr’đợơ xay moon râu ta béch g’lăng âng ma nuýh Thái. T’ngay đâu, bh’rợ taanh n’đoóh a doóh ty đanh nắc bh’rợ dzợ laléh ma muúch. Đhơ cơnh đếêc ma nuýh Thái Sơn La dzợ lêy pazêng pr’đươi n’đoóh adoóh cơnh muy  đắh pr’ắt tr’mông vật chất lâng tinh thần âng đay.

        “Nhinh hu dết phải, trai hu san he” nắc “ pân đil choom taanh bhai, pân jứih choom taanh lái”- nâu đoo nắc boóp p’rá zập đoo ma nuýh Thái cung năl. Bấc lang đâu, ma nuýh Thái dzợ lêy íh, taanh bhai nắc muy cóh pazêng pr’đợơ xay moon râu ta béch ga lăng âng ma nuýh pân đil. Bêl chô ooy đong k’díc, zập pân đil nắc ta luôn cher đoọng ha conh căn k’díc đhr’nuum, la liêm nắc têy a đay taanh bhrợ đoọng pa cắh loom chắp nhêr.

       Pa căn Hà Thị Thưởng, ắt đhị phường Chiềng Cơi, thành phố Sơn La đoọng năl: Nghệ thuật pa chăm âng ma nuýh Thái vêy bấc cơnh, vêy tước lấh 30 râu văn hoá pr’chăm, pa cắh râu vêy cóh pr’ắt tr’mông cơnh n’đil-n’jứih, gôông-căn, pô conh –pô căn, pleng k’tiếc đh’rứah lâng zập râu liêm ta glặp . Pazêng pa chăm cơnh p’lêê trám cóh toor, pa chăm pô ban  cơnh liêm t’mêê, ta bhrợ t’váih zập cơnh… zêng nắc cơnh muy bha lang k’tiếc k’rong chô muyđhị. N’đoóh a doóh âng ma nuýh Thái choom đươi dua tước đanh đươnh, tước bêl bhai ra bhoóh, tân jéc, ha dợ pazêng râu íh pa chăm nắc dzợ liêm. Ha dang bhai taanh lâng pr’đươi công nghiệp nắc đươi dua muy, bơr chu a năm nắc bhai cắh dzợ liêm, bhai lêy ra bhoóh lứch. A moÓ Thưởng moon: “Tợơ dzợ p’niên nắc ơy năl taanh bhai lâng nâu kêi nắc a đhi a moó cóh vel dzợ pa choom taanh bhrợ tu kiêng zư lêy chr’nắp truyền thống âng acoon cóh đay. A zi nắc đh’rứah pa too pa choom acoon cha châu ting bhrợ têng bh’rợ nâu.”

       Tổ taanh n’đoóh a doóh âng Hợp tác xã âng a moó Cà Thị Thoả ắt đhị thành phố Sơn La bhrợ t’váih vêy lấh 10 cha nắc pa bhrợ zêng nắc ma nuýh vêy kinh nghiệm taanh bhai. Hợp tác xã nắc ơy k’rong bhrợ têng 10 khung taanh bhai, 2 máy íh lâng zập pr’đươi lơơng chr’nắp 200 ức đồng. Đhị đâu, apêê a moó nắc pác ting k’bhúh taanh bhai ting cơnh zập pr’đươi cơnh đệm, tr’ớih, đhr’nuum, a doóh dal truyền thống. C’moo hay, pr’đươi âng HTX Nâm La ơy bơơn xay moon nắc pr’đươi công nghịêp vel bhươl tiêu biểu. A moó Thoả bhui har đoọng năl: “Acu rơơm kiêng cóh ha y nắc pr’đươi âng HTX bơơn pa cắh tước zập ngai t’mooi, pa bhlầng nắc zr’lụ du lịch âng tỉnh Sơn La lâng apêê tỉnh lơơng.”

       Taanh n’đoóh a doóh âng ma nuýh Thái Sơn La nắc bh’rợ vêy bấc râu pr’đợơ ha dưr, chroi k’rong bhiệc zư lêy văn hoá acoon cóh. Đhơ cơnh đếêc, xoọc đâu, đhị bấc vel đong tỉnh Sơn La bh’rợ nâu nắc bh’rợ laléh ma muúch, pr’đươi bhrợ têng cắh ơy bấc. pa bhlầng, bh’rợ taanh n’đoóh a doóh thủ công xoọc ắt đhị đhr’năng tr’zệêng pr’đhang, chr’nắp âng apêê pr’đươi t’taanh công nghiệp. T’coóh Nguyễn Đình Phong, Giám đốc Trung tâm Khuyến công lâng xay moon pa dưr công nghiệp tỉnh Sơn La đoọng năl: “C’moo ha y, a zi cung xoọc pa cắh đoọng ha tỉnh vêy c’lâng zúp zooi pr’đươi máy móc, bhrợ apêê lớp pa choom bh’rợ tr’nêng liêm choom lấh, pa dưr dal đhr’năng tr’zệêng, bh’nơơn âng pr’đươi đoọng pa glúh ooy thị trường.”

       Ha dang choom pa zưm bhlưa chr’nắp acoon cóh lâng râu chr’nắp liêm t’mêê nắc bh’rợ taanh n’đoóh a dóoh âng man nuýh Thái Sơn La nắc bhrợ váih pazêng râu pr’đươi kinh tế vêy chr’nắp dal cóh thị trường. T’mooi mơ chu đấc ooy Tây Bắc nắc bơơn lêy râu chr’nắp liêm lalay âng pr’đươi ta bhrợ têng tợơ n’đoóh; lâng lấh mơ đếêc dzợ nắc dzợ chroi k’rong liêm choom ooy bhiệc zư lêy, pa dưr chr’nắp acoon cóh đhị zập râu văn hoá Việt Nam./.

NGƯỜI THÁI Ở SƠN LA  GÌN GIỮ NGHỀ DỆT THỔ CẨM

                                                                                                (Hồng Việt)

       Nghề dệt thổ cẩm của người Thái Sơn La có từ lâu đời, được coi là một trong những tiêu chuẩn đánh giá sự khéo léo người con gái Thái. Ngày nay, nghề dệt thổ cẩm truyền thống chỉ còn hoạt động manh mún, song người Thái Sơn La vẫn coi những sản phẩm thổ cẩm là một phần trong đời sống vật chất và tinh thần của mình.

      "Nhinh hụ dết phải, trai hụ san he" có nghĩa là "gái biết làm vải, trai biết đan chài" - đây là câu nói dường như người Thái nào cũng thuộc. Nhiều đời nay, người Thái vẫn coi thêu thùa, dệt vải là một trong những tiêu chuẩn đánh giá sự khéo léo của người con gái. Khi về nhà chồng, mỗi cô gái thường dành tặng bố mẹ chồng những bộ chăn đệm đẹp nhất tự tay mình dệt để tỏ lòng kính trọng. 

      Bà Hà thị Thưởng, ở phường Chiềng Cơi, thành phố Sơn La cho biết: Nghệ thuật trang trí của người Thái rất phong phú, có đến hơn 30 hoa văn, họa tiết, thể hiện quan niệm về sự hòa hợp trường tồn của cuộc sống, triết lý âm dương, hoa đực hoa cái, con trống, con mái, đất trời cùng vạn vật hòa hợp. Những hình thoi quả trám chạy viền, hoa ban cách điệu, những chùm hoa buông dài, lá đơn, lá kép, búp cây, dây leo... Tất cả như một thế giới thu nhỏ. Thổ cẩm dệt truyền thống của người Thái dùng đến lúc sờn, vải hỏng, nhưng các đường nét hoa văn vẫn còn đẹp. Còn nếu vải dệt bằng thiết bị công nghiệp thì chỉ dùng một, hai lần là đã có hiện tượng xô vải, bạc màu. Chị Thưởng nói: “Từ bé tôi đã biết dệt vải và bây giờ chị em trong bản vẫn học hỏi nhau thêm với mong muốn giữ nghề truyền thống của dân tộc mình. Chúng tôi cũng sẽ dạy bảo con cháu cùng học nghề này.”

     Tổ dệt thổ cẩm của Hợp tác xã Nậm La do chị Cà Thị Thỏa ở thành phố Sơn La thành lập hiện có hơn 10 lao động đều là những người có nhiều kinh nghiệm dệt vải. Hợp tác xã cũng đã đầu tư 10 khung dệt vải, 2 máy khâu và các nguyên liệu trị giá trên 200 triệu đồng. Tại đây, các chị chia thành các nhóm dệt vải theo từng sản phẩm như đệm, gối, chăn, áo dài truyền thống. Năm ngoái, sản phẩm thổ cẩm của HTX Nậm La đã được công nhận là sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu. Chị Thỏa phấn khởi cho biết: “Tôi mong muốn là thời gian tới sản phẩm của HTX sẽ được giới thiệu nhiều đến khách hàng ở các nới, nhất là các khu du lịch của tỉnh Sơn La và các tỉnh bạn.”

     Dệt thổ cẩm của người Thái Sơn La là nghề có tiềm năng phát triển, góp phần lưu giữ văn hóa dân tộc. Tuy nhiên hiện nay, ở nhiều địa phương tỉnh Sơn La nghề này chỉ hoạt động nhỏ lẻ, hướng sản xuất hàng hóa chưa cao. Đặc biệt, nghề dệt thổ cẩm thủ công đang đứng trước sự cạnh tranh mẫu mã, giá thành của các sản phẩm dệt công nghiệp. Ông Nguyễn Đình Phong, Giám đốc Trung tâm khuyến công và tư vấn phát triển công nghiệp tỉnh Sơn La cho biết: “Năm tới chúng tôi cũng đang trình tỉnh có kế hoạch hỗ trợ thiết bị máy móc, tổ chức các lớp dạy nghề tốt hơn, nâng cao được tính cạnh tranh, chất lượng của sản phẩm để đưa ra thị trường.”

     Nếu biết kết hợp giữa tính dân tộc và tính hiện đại thì nghề dệt thổ cẩm của người Thái Sơn La sẽ tạo được những mặt hàng kinh tế có giá trị trên thị trường. Du khách mỗi lần lên Tây Bắc lại thêm ấn tượng với những món quà thổ cẩm mang đặc trưng của miền sơn cước; và hơn thế, là góp phần tích cực vào việc gìn giữ, phát huy bản sắc dân tộc trong vườn hoa văn hóa Việt Nam/.