Bán đảo Sơn Trà, thành phố Đà Nẵng vêy đhị ắt váih laliêm đắh quốc phòng an ninh, k’tiếc ắt, nắc đhị zư đợc bấc a’chim a’đhắh, n’loong n’cuông zâp râu, vêy bấc râu chr’nắp pr’hắt. Lâng râu chr’nắp liêm âng crâng dading, cruung đác vêy mưy a’năm, Sơn Trà cắh mưy nặc đhị hi’la xoóh t’viêng nắc dzợ thương hiệu lêy c’năl âng thành phố Đà Nẵng. XoỌc đâu vêy k’zệt dự án du lịch, k’ha riêng niền móng đông xang pậ liêm xoọc ra’văng đương pa’câl, hân đhơ cơnh đêếc, bhiệc lêy đoọng phép k’rong bhrợ, padưr pa’xớc du lịch sinh thái cắh cậ zư lêy Sơn Trà dzợ bấc râu bhrợ cắh liêm crêê. P’têết cớ pazêng bha ar xrặ “Zư pr’hoọm t’viêng Sơn Trà”, ooy t’ruíh bêl đâu, azi nhăn k’đươi đhanuôr lâng pr’zợc đương xơợng bha ar xrặ pr’lứch lâng pr’đợc: Zư lêy lâng padưr pa’xớc Sơn Trà ting c’lâng n’đoo?

         T’mêê đâu, cr’noọ ooy đắh padưr pa’xớc bán đảo Sơn Trà dưr váih bhrợơng k’rơ lấh mơ, xang bêl bhrợ bhiệc âng Tổng cục Du lịch lâng Hiệp hội Du lịch thành phố Đà Nẵng. t’ngay 11/5 t’mêê đâu, t’coóh Hà Văn Siêu, Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Du lịch k’đơơng a’cọ c’bhúh pabhrợ moót bhrợ bhiệc lâng Hiệp hội Du lịch Đà Nẵng đoọng bhrợ têng zâp râu k’đươi moon âng Hiệp hội nâu. Pr’lứch g’lúh bhrợ bhiệc, p’cắh mặt Tổng cục Du lịch g’đách mứt báo chí, cắh k’đươi manứih lướt prá cung cơnh cắh vêy râu xay moon báo chí nắc bhrợ đhanuôr vêy bấc cơnh cr’noọ, xay moon lalay cơnh.

           T’coóh Nguyễn Sự, bêl ahay nắc bhrợ Bí thư Thành uỷ Hội An, tỉnh Quảng Nam đoọng năl, zư lêy Sơn Trà ha dợ mưy cha’groong lơi, cắh liêm crêê nắc cung cắh choom. T’coóh Sự cắh chấc zêl cha’groong lâng bhiệc đoọng k’rong bhrợ zâp dự án du lịch cóh Sơn Trà đoọng padưr pa’xớc kinh tế, hân đhơ cơnh đêếc nắc cắh đươi cơnh lâng bhiệc bhrợ lơi ting cơnh pác lô k’tiếc, pa’câl nền. ting cơnh t’coóh Sự, lâng boọp p’rá xay moon k’đươi trứah bhlếh đợ đông ơy ta đoọng phép, đợ dự án ơy bhrợ padưr đoọng chóh crâng nắc ting cắh têêm ngăn. Bhiệc xay moon nắc lêy k’đhơợng zư lâng padưr pa’xớc ha cơnh đoọng n’jứah zư đợc Sơn Trà, n’jứah padưr pa’xớc du lịch. Ting cơnh t’coóh Nguyễn Sự, zâp râu bhrợ crêê tước Sơn Trà nắc lêy bhrợ liêm tr’xin lâng khoa học. l’lăm nắc lêy cha’mêết zâp dự án ơy đoọng phép cóh Sơn Trà, lâng bhrợ têng hội thảo chuyên đề xay moon ooy đắh padưr pa’xớc Sơn Trà ting c’lâng n’đoo:

         Lêy liêm gít ắt tớt lêy cha’mêết cớ zâp dự án. Lêy cha’mêết n’đoo doọ bhrợ cắh liêm crêê nắc lêy zư, n’đoo bhrợ cắh liêm nắc lêy paliêm pa’crêê. N’đoo cắh ơy bhrợ nắc lêy choom pa’đhêy cắh cậ vêy chinh sách lâng doanh nghiệp. hân đhơ cơnh đêếc, nắc cắh choom xay moon lơi jợ luôn. Nắc kiêng bhrợ bhiệc nâu lêy bhrợ têng hội thảo khoa học pazêng đợ manứih năl liêm gít Sơn Trà, đông khoa học hân đhơ lâng đông k;đhơợng zư doanh nghiệp. Cơnh đêếc nắc vêy choom n’léh gít tu bhiệc.

          Tr’cơnh cr’noọ lâng t’coóh Sự, t’coóh Lê Văn Lanh, Phó Chủ tịch, Tổng thư ký Hiệp hội Vườn Quốc gia lâng zr’lụ zư lêy crâng dading Việt Nam moon, pr’đươi cr’van chr’nắp liêm âng crâng dading nắc đoo cr’van âng k’tiếc k’ruung, zâp ngai đhanuôr nắc lêy đươi lâng bhrợ pr’đơợ đoọng ha zâp đông k’rong bhrợ zâp dự án du lịch liêm glặp cơnh lâng râu lalua. Cr’noọ zr’nưm nắc lêy têêm ngăn padưr pa’xớc du lịch nhâm mâng cóh bán đảo Sơn Trà, bhrợ têng liêm choom đợ râu c’rơ đắh chr’nắp pr’đươi pr’dua cóh biển, crâng âng zr’lụ zư lêy crâng dading Sơn Trà, chrooi pa’xoọng liêm chr’nắp ooy hệ thống bh’nơơn pr’đươi du lịch. T’coóh Lê Văn Lanh moon gít:

             Zư lêy hân đhơ cơnh đêếc cắh vêy nắc cứ zư lơi đhơ cơnh vêy, zư lêy nắc lêy padưr pa’xớc. hân đhơ cơnh đêếc nắc lêy padưr pa’xớc mơ ooy doọ bhrợ cắh liêm crêê tước zâp râu chr’nắp liêm âng crâng dading cóh đâu. hân đhơ nắc lêy vêy đợ c’lâng bh’rợ, đợ râu zêl cha’groong âng khoa học kỹ thuật. Nắc lêy vêy đợ c’lâng bh’rợ liêm choom nắc vêy choom pa’xiêr râu mốp lết. lêy oó zư lêy mưy cơnh rơợng nhâm lấh. Lêy cha’mêết bhrợ liêm ma mơ lâng padưr pa’xớc, zư lêy. Padưr pa’xớc nhâm mâng cung lêy ma mơ liêm.

            Moon ooy zư lêy lâng padưr pa’xớc du lịch Sơn Trà ting cơnh c’lâng n’đoo, Phó Giáo sư-tiến sĩ-kiến trúc sư Khuất Tân Hưng, Phó trưởng bộ môn Lý luận lâng zư lêy c’cir, Trường Đại học Kiến trcs Hà Nội đoọng năl, lâng zâp zr’lụ zư lêy crâng dading, cruung đác t’đui đoọng lấh mơ nắc zư lêy râu liêm chr’nắp đắh sinh học âng crâng, têêm ngăn môi sinh đoọng ha zâp râu a’chim a’đhắh, n’loong n’cuông chr’nắp dal đắh khoa học. zâp dự án du lịch hadang váih, nắc lêy bhrợ du lịch sinh thái lâng râu zêl cha’groong liêm choom đoọng doọ bhrợ cắh liêm crêê tước râu mốp lết ooy hệ sinh thái tự váih lâng ooy đắh môi trường. ting cơnh t’coóh Khuất Tân Hưng, cắh mưy đoọng bhiệc bhrợ padưr zâp zr’lụ đhêy ặt tước k’zệt, lấh mơ nắc k’ha riêng hécta xoọc bêl zr’lụ zư lêy crâng dading cruung đác hân đhơ lâng tu bhiệc n’đoo. Tu râu bhrợ pa’hư tự nhiên cắh mưy bhrợ pa’hư môi trường âng zâp râu a’chim a’đhắh, n’loong n’cuông chr’nắp, ha dợ nâu đoo nắc bhrợ cắh liêm crêê tước pr’ắt tr’mung âng acoon manứih:

             Ting cơnh râu xay moon âng cu nắc zâp râu crêê tước ooy râu tr’ang liêm cơnh đêếc nắc lêy cha’mêết liêm gít, lấh mơ nắc zr’lụ k’rong zư đợc, zr’lụ tự váih liêm cơnh đêếc nắc đoo chr’nắp pr’hắt. tu gợ crêê tước ooy đêếc nắc đhr’năng bil pất zêng. Lêy cha’mêết cớ bhrợ paliêm. Hân đhơ cơnh đêếc nắc đhr’năng pa’xiêr râu cắh liêm crêê ooy zr’lụ nâu liêm choom lấh mơ.

            Ting cơnh Kiến trúc sư Nguyễn Tấn Vạn, Chủ tịch Hội kiến trúc sư Việt Nam nắc pr’đươi cr’van Sơn Trà dưr váih liêm chr’nắp đoọng ha thành phố Đà Nẵng padưr pa’xớc pr’ắt tr’mung. Hân đhơ cơnh đêếc, nắc vêy c’lâng bh’rợ liêm choom đoọng n’jứah bhrợ têng liêm choom đhr’năng du lịch, n’jứah lêy oó bhrợ cắh liêm crêê tước môi trường. Kiến trúc sư Tấn Vạn moon, đoọng k’rong bhrợ ha zâp dự án bhrợ du lịch nắc đoo chr’nắp. Ahêê choom lêy padưr pa’xớc Sơn Trà hân đhơ cơnh đêếc nắc lêy oó đoọng bhrợ dự án pa’hư tước crâng dading cruung đác. T’coóh Nguyễn Tấn Vạn đoọng năl cớ, kinh nghiệm bhrợ padưr zâp đhị zr’lụ du lịch sinh thái liêm chr’nắp lâng pr’ắt bh’rợ liêm ta’níh lâng môi trường cung vêy bấc cóh k’tiếc k’ruung hêê. Bấc đông k’rong bhrợ liêm choom nắc lêy pay c’lâng bh’rợ padưr bhrợ lưn lơớp ooy crâng k’coong, k’rong bhrợ padưr đhị zr’lụ ch’ngai lơớp, bhrợ t’bhứah zâp đhị c’nắt c’lâng k’tứi liêm chr’nắp lâng môi trường, pa’xiêr zâp đhị c’lâng c’tốch lướt vốch… đhị Sơn Trà, khách sạn Intercontinental liêm chr’nắp cóh bha’lang k’tiếc, p’lơớp cóh crâng nắc mưy ooy đợ đhị têêm ngăn ặt đhêy đoọng ha zâp apêê bhr’cộ bha’lâng, chrooi pa’xoọng paliêm hạ tầng đoọng Đà Nẵng têêm ngăn pr’đơợ bhrợ têng tuần lễ cấp dal APEC 2017. t’coóh Nguyễn Tấn Vạn, Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam xay moon:

           Ahêê nắc choom padưr pa’xớc, hân đhơ nắc lêy zư paliêm pr’ắt tr’mung crâng dading, lêy năl zư paliêm lâng đươi dua tu cr’noọ chr’nắp âng ngai, cắh vêy crâng dading chr’nắp ha dợ cắh choom bhrợ padưr, ặt zư đợc cơnh đêếc. ting cơnh acu nắc bhrợ padưr đhị bán đảo nâu lêy oó bhrợ padưr pậ bhứah, zâp xa’nay bh’rợ bhrợ têng lêy bhrợ k’tứi, n’lơớp cóh crâng, bhrợ đoọng ha du lịch, lêy oó bhrợ váih lalay âng zâp pr’loọng đông ooy đợ đông xang pa pậ. bhiệc bhrợ cơnh đâu nắc liêm choom lấh mơ lâng bán đảo Sơn Trà.

          Bán đảo Sơn Trà vêy dading, vêy crâng, váih biển lâng đăn trung tâm thành phố nắc zr’lụ liêm chr’nắp đắh du lịch. Bhiệc moon pa’glúh nắc zư lêy lâng padưr pa’xớc Sơn Trà ting c’lâng n’đoo nắc lêy chấc boọp p’rá zr’nưm. Du lịch sinh thái padưr pa’xớc ooy zâp zr’lụ zư lêy đoọng âng đơơng râu liêm chr’nắp ha đhanuôr cóh vel đông cung cơnh chrooi pa’xoọng liêm choom ha bh’rợ zư lêy. Hân đhơ cơnh đêếc, đhr’năng moót bhrợ cắh liêm choom tước môi trường lâng liêm chr’nắp sinh học nắc râu k’đhạp đoọng g’đách mứt hadang cắh bơơn k’đhơợng zư liêm choom. Tu cơnh đâu, bơr pêê chuyên gia, đông k’đhơợng zư xay moon, l’lăm, thành phố Đà Nẵng đh’rứah lâng Bộ Văn hoá, Thể thao lâng du lịch lêy đấh hân cha’mêết paliêm cớ zâp dự án đhị zr’lụ nâu, xay moon liêm choom, bh’rợ âng zâp dự án, lâng xay moon cr’liêng xa’nay đắh đhr’năng bh’rợ, đấh bhrợ têng liêm choom zâp hội thảo, lêy cha’mêết khoa học đoọng chấc lêy c’lâng bh’rợ padưr pa’xớc liêm choom, nhâm mâng đoọng ha bán đảo Sơn Trà./.

GIỮ MÀU XANH SƠN TRÀ:

Bài 2: Bảo tồn và phát triển Sơn Trà theo hướng nào?

          Bán đảo Sơn Trà, thành phố Đà Nẵng có vị trí đặc biệt về địa lý, quốc phòng an ninh, là nơi lưu giữ hệ sinh thái động thực vật đa dạng, có nhiều loài đặc hữu quý hiếm. Với giá trị tài nguyên thiên nhiên đặc sắc, “độc nhất vô nhị”, Sơn Trà không chỉ là lá phổi xanh mà còn là thương hiệu nhận diện của thành phố Đà Nẵng. Hiện đã có hàng chục dự án du lịch, cả trăm nền móng biệt thự chờ bán, nhưng câu chuyện cấp phép đầu tư, phát triển du lịch sinh thái hay giữ Sơn Trà nguyên trạng vẫn còn nhiều tranh cãi. Tiếp tục loạt bài “Giữ màu xanh Sơn Trà’, trong chương trình hôm nay, chúng tôi mời bà con và các bạn nghe bài cuối nhan đề: "Bảo tồn và phát triển Sơn Trà theo hướng nào?".

          Mới đây, quan điểm về phát triển bán đảo Sơn Trà trở nên nóng hơn sau buổi làm việc giữa Tổng cục Du lịch và Hiệp hội Du lịch thành phố Đà Nẵng. Ngày 11/5 vừa qua, ông Hà Văn Siêu, Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Du lịch dẫn đầu Đoàn công tác vào làm việc với Hiệp hội Du lịch Đà Nẵng để giải quyết các kiến nghị của Hiệp hội này. Kết thúc buổi làm việc, đại diện Tổng cục Du lịch “né tránh” báo chí, không cử người phát ngôn cũng không có thông cáo báo chí khiến dư luận có nhiều ý kiến khác nhau.

          Ông Nguyễn Sự, nguyên Bí thư Thành ủy Hội An, tỉnh Quảng Nam cho rằng, bảo tồn Sơn Trà mà chỉ khoanh lại, giữ khư khư thì cũng không nên. Ông Sự không phản đối việc cấp phép đầu tư các dự án du lịch trên Sơn Trà để phát triển kinh tế, nhưng phản đối cách làm đại trà theo kiểu phân lô, bán nền. Theo ông Sự với ý kiến đề nghị tháo dỡ hết những biệt thự đã cấp phép, những dự án đã xây dựng để trồng rừng thì càng không ổn. Vấn đề là phải quản lý và phát triển như thế nào để vừa giữ được Sơn Trà, vừa phát triển du lịch. Theo ông Nguyễn Sự, mọi sự tác động đến Sơn Trà cần phải thận trọng và khoa học. Trước mắt, nên rà soát lại các dự án đã cấp phép trên Sơn Trà, đồng thời tổ chức hội thảo chuyên đề bàn về phát triển Sơn Trà theo hướng nào:

          "Phải tỉnh táo ngồi lại rà soát lại từng dự án một. Xem cái nào không ảnh hưởng nhiều thì phải giữ, cái nào bất hợp lý thì phải điều chỉnh. Cái nào chưa làm thì có thể dừng lại hoặc có chính sách với doanh nghiệp. Nhưng mà không thể tuyên bố ngay là dẹp bỏ hoặc hủy. Mà muốn làm được này thì tổ chức hội thảo khoa học gồm những người hiểu biết Sơn Trà, nhà khoa học kể cả nhà quản lý và kể cả doanh nghiệp. Như vậy mới ra vấn đề".

        Cùng quan điểm này, ông Lê Văn Lanh, Phó Chủ tịch, Tổng thư ký Hiệp hội Vườn Quốc gia và Khu Bảo tồn thiên nhiên Việt Nam cho rằng, tài nguyên thiên nhiên là tài sản của quốc gia, mọi người dân phải được thụ hưởng; đồng thời cũng phải tạo điều kiện cho các nhà đầu tư phát triển các dự án du lịch phù hợp với thực tế. Quan điểm chung là bảo đảm phát triển du lịch bền vững trên bán đảo Sơn Trà, khai thác hợp lý thế mạnh về giá trị tài nguyên biển, rừng của khu bảo tồn thiên nhiên Sơn Trà, góp phần đa dạng hóa hệ thống sản phẩm du lịch. Ông Lê Văn Lanh khẳng định:

          "Bảo tồn nhưng không có nghĩa là giữ nó khư khư, bảo tồn nhưng vẫn phải phát triển. Thế nhưng phải phát triển ở mức độ không gây những tác động, tác hại lên các hệ sinh thái tự nhiên một cách quá mức. Thế nên phải có những giải pháp, những can thiệp của khoa học kỹ thuật. Phải có những giải pháp tốt thì nó hạn chế được thôi. Không nên bảo tồn một cách nghiêm ngặt quá. Nên hài hòa giữa bảo tồn và phát triển. Phát triển bền vững phải hài hòa và cân bằng".

        Nói về bảo tồn và phát triển du lịch Sơn Trà theo hướng nào, Phó Giáo sư - Tiến sĩ - Kiến trúc sư Khuất Tân Hưng, Phó Trưởng bộ môn Lý luận và Bảo tồn Di sản, Trường Đại học Kiến Trúc Hà Nội cho biết, đối với các Khu Bảo tồn Thiên nhiên, ưu tiên hàng đầu là bảo tồn sự đa dạng sinh học của rừng, đảm bảo môi sinh cho các loài động thực vật đặc hữu có giá trị cao về khoa học. Các dự án du lịch (nếu có), chỉ nên làm du lịch sinh thái với sự can thiệp tối thiểu để không gây tác động tiêu cực đến hệ sinh thái tự nhiên và cảnh quan, môi trường. Theo ông Khuất Tân Hưng, không thể chấp nhận việc xây dựng các khu lưu trú lên tới hàng chục, thậm chí hàng trăm ha trong Khu Bảo tồn Thiên nhiên dù với bất cứ lý do gì. Bởi tàn phá tự nhiên không chỉ là tàn phá môi trường của các loài động thực vật đặc hữu mà còn gây hại chính môi trường sống của con người:

         "Theo ý kiến của tôi thì tất cả những tác động đến những điểm sáng về mặt cảnh quan như vậy thì nên thận trọng, mà đặc biệt là khu dự trữ, khu tự nhiên như thế thì rất là quý giá. Vì động chạm vào nó thì nguy cơ mất đi vĩnh viễn luôn. Rà soát lại thì đương nhiên là việc phải làm. Thế nhưng mà khả năng càng hạn chế tác động vào khu đấy thì càng tốt"

            Theo Kiến trúc sư Nguyễn Tấn Vạn, Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam thì “báu vật” Sơn Trà trở thành lợi thế cho thành phố Đà Nẵng tăng tốc phát triển kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, nên có các giải pháp thông minh để vừa khai thác tốt tiềm năng du lịch, vừa không xâm hại đến môi trường. KTS Nguyễn Tấn Vạn cho rằng, cấp phép đầu tư cho các dự án làm du lịch là cần thiết. Nhất là đối với các dự án du lịch sinh thái thì cần được khuyến khích và ưu đãi. Chúng ta có thể phát triển Sơn Trà nhưng không thể chấp nhận các dự án xâm hại thô bạo đến thiên nhiên, môi trường. Ông Nguyễn Tấn Vạn cho biết thêm, kinh nghiệm xây dựng các khu du lịch sinh thái hài hoà với cảnh quan, thân thiện với môi trường cũng có rất nhiều ở nước ta. Nhiều nhà đầu tư thông minh đã chọn hình thức kiến trúc xây dựng "ẩn vào trong không gian rừng"; đầu tư xây dựng tại khu vực vùng lõm; mở các tuyến đường nhỏ thân thiện môi trường, hạn chế các trục giao thông cơ giới... Ngay tại Sơn Trà, khách sạn Intercontinental có đẳng cấp thế giới, ẩn mình trong rừng nguyên sinh là một trong những nơi đảm bảo lưu trú cho các nhà tài phiệt, các nguyên thủ quốc gia, góp phần hoàn chỉnh hạ tầng để Đà Nẵng đảm bảo điều kiện đăng cai tuần lễ cấp cao APEC 2017. Ông Nguyễn Tấn Vạn, Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam phân tích:

          "Chúng ta có thể phát triển nó nhưng phải bảo vệ cảnh quan thiên nhiên, phải biết bảo vệ nhưng phải biết hưởng thụ vì mục đích cho mọi người, chứ không phải cứ cảnh quan thiên nhiên là cấm không được xây dựng, là giữ yên. Theo tôi là xây dựng trên bán đảo này không nên xây to, các công trình biệt thự không nên làm to mà làm nhỏ, lẩn vào trong rừng, phục vụ du lịch chứ đừng biến nó thành của riêng từng gia đình nhỏ ở trong những biệt thự to được. Cách đó là cách làm hiệu quả nhất đối với bán đảo Sơn Trà".

          Bán đảo Sơn Trà có núi, có rừng, có biển và gần trung tâm thành phố là khu vực có tiềm năng, lợi thế lớn về du lịch. Vấn đề đặt ra là bảo tồn và phát triển Sơn Trà theo hướng nào cần phải tìm được tiếng nói chung. Du lịch sinh thái phát triển trong các khu bảo tồn nhằm mang lại lợi ích đáng kể cho cộng đồng địa phương cũng như đóng góp tích cực cho công tác bảo tồn. Tuy nhiên, nguy cơ tác động tiêu cực đến môi trường, cảnh quan và đa dạng sinh học là điều khó tránh khỏi nếu không được quản lý hiệu quả. Vì vậy, một số chuyên gia, nhà quản lý cho rằng, trước mắt, thành phố Đà Nẵng cùng với Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch nên khẩn trương rà soát lại tất cả các dự án tại khu vực này; đánh giá lại hiệu quả, tác động của từng dự án; đồng thời công bố thông tin về thực trạng; sớm tổ chức các cuộc hội thảo, nghiên cứu khoa học để tìm ra giải pháp phát triển hài hòa, bền vững cho bán đảo Sơn Trà./.