MẠ GRỢ - RAYA PESTA LIKAU PATUAH LIKAU PHOL DI BANGSA KHƠ MÚ
Chủ nhật, 06:00, 01/03/2026 TS. Phú Văn Hẳn TS. Phú Văn Hẳn
CHAM.VOV.VN - Dalam rai diuk ilamu urang bangsa Khơ Mú hu ralo adat cambat gam saong rai diuk anek manuac jeng ye phun pala ngak nong, dalam nan hu harei raya lakau tuah jamo jeng ye lakau dhar phol hu angan Mạ Grợ. Tòng Anh, sa urang di Jabat VOV di Pai Utara Tây Bắc hu kadha:

Dalam dom harei akaok thun bahrau, hadei di ngak yang mabang dalam palei, yaok baoh sang urang bangsa Khơ Mú jeng ngak mukkei lakau trun pajaih; tagok apuh saong jiwa binguk yava amaik padai, lakau tal yuak kuak padai brah ralo. Tuk bih bilan yuak kuak, meng bilan puac, bilan mac 11-12 saka ia bilan, dom baoh sang urang palei pilih ruah harei siam tuk tanuah, palaih di harei matai di amaik ame piah brei ngak yang Mạ Grợ, daok ieu lac lakau tuah jamo lakau phol pahla, jeng daok ieu lac harei mbang akaok padai.

Jeng di masa ini, anek taco pok ndap nda kaya kan tagok po muk po kei, da-a mukkei mai sang mbang raya tet, brei mboh hatai pok praong pok glaong hatai dhar phol di drei. Dom ndap nda brei pok ka yang mabang oh hagait praong prang, min nyu hu makna praong glaong dalam. Yau ye dom baoh karaoh bhian harei yau ye bei bhong bei mamek, ploi kadaoh… taong abih brei tuk ka tasak blaoh ba tagok ngak yang. Ong Mè Duy Chinh, urang bangsa Khơ Mú, di palei Thàn, xa Yên Châu, tinh Sơn La brei thau lac: “Ngak yang mbang akaok padai di urang bangsa Khơ Mú meng lavik oh thau meng habian, meng harei padang palei, padang mường nyu hu blaoh. Sa thun ngak yang sa mbang. Nyu yau ye yang pok brei thau tal muk kei dom baoh karaoh anek taco drei ngak hu. Lakau mukkei brei ka sang danaok siam makre khang kadang; patiaok nao dom bala oh siam, ruakik, kan daman di thun klak; raok thun bahrau saong dom baoh kadha siam makre, padai brah abei tangei siam makre trei sil haniem phol selamat”.

Yang lakau catuah jamo, lakau phol di urang bangsa Khơ Mú brei ngak gam hu prein ba tame di gauk gar mikva palei. Min njauk oh lac thei jeng ngak hu, blaoh sang halei hu papan kakuh amaik ame, ieu lac mai kame matai meng ngak yang hu. Dalam nan tui dom sang hu ralo anek lakei, tuk amaik ame matai nao, abih anek lakei njauk ngak yang brei ka amaik ame. Di dom yaok baoh sang, po sang dang tabiak ngak yang. Mayah po sang matai nao njauk anek lakei lambaok ka ame brei ka bruk ngak yang ini. Ong Mè Duy Chinh brei thau dom baoh oh kurang hu dala salao talam ngak yang: “Tui adat di urang bangsa Khơ Mú, klam salao kakuh yang hu dom janih yau ye bei tapung sọ, halak kreim, anek katit, njam srau, ralo ndik ging, cambuac manuk, ia bai njam gam saong ikan, manuk tuk... Kayua lac meng kal dahlau daok ralo kan daman oh hu ralo kaya kan yau jaman ini, taong abih kaya kan brei ngak yang mai meng janih kaya mek hu kayua ngao ngak apuh ngak hamu, meng glai meng ceik ba mai”.

Ngak yang dahlau di abih ieu lac hu yang lakau catuah lakau jamo lakau haniem phol selamt brei ka sang danaok drei. Anek lakei kacua mek 1 drei manuk tano, jao to haluak brei ka urang po sang. Hadei di rao hacih to dan song cambuac manuk blaoh sam laih, po sang raih hasit di kakuai manuk piah mek darah. Dalam tangin, ong gam pan chraok gam pan akaok gam langkan lakau po brei sraong daong ka anek taco kajap karo khang kadang yuh sak siam makre. Patui di nan pok daa mukkei mai mbang Tet gam saong anek taco, sa janih yang mabang karei, brei thau lac menyum ia thau hai halau di urang bangsa Khơ Mú. Yang ka 3, ieu lac yang pabuh binguk jiwa brei ka manuac dalam sang blaoh puac abih lakau daa mukkei mai sang mbang raya Tet jeng ye ngak yang brei ka mukkei. Yang ini hu makna brei pambuak pagam urang daok diuk song mukkei di nyu sraong daong ka anek taco hu po brei riseki, po sraong po daong selamat. Nai Lừ Thị Lan, daok di palei Thàn, xa Yên Châu brei thau: “Anek taco khol dahlak hulin caong khin yaok thun hu yang hu raya ini hu mai lakau di Po lakau po sraong daong brei ka lagaih hajan hangin, ka padan brah siam makre anek taco jump atom selamat. Jaman dam dara khol hulin dahalak jeng chrei sambai ngak tui”.

Hadei di bruk ngak yang mabang blaoh ieu lac banah pesta raya chrei chrai bui sambai, hu ia tapai, hu sap gar caing gam song dom ragam tamia sap adaoh di urang jammaah, labik yak yum jum patom, talei rohim brei pambuak jie hatai yam tapak jalan anak mata. Bruk main bui sambai dui atah tal kreih malam, dak tuk dak chrei sambai. Ini daok lac talei rohim di urang bangsa Khơ Mú, labik gheih makre dalam ilamu bangsa hu daok khik ramik jeng jao brei ka anek taco./.

TS. Phú Văn Hẳn

Viết bình luận

TIN CÙNG CHUYÊN MỤC

Video

ĐƯỢM TÌNH DUYÊN QUÊ
KADHA DAOH: NGÀY VỀ KATÊ
13/10/2023
KADHA DAOH " LANG CHAM ON BAC"
10/08/2023
ROYA YEU THUONG
17/03/2023

URANG PANG DANAK DAK (THÍNH GIẢ VỚI CHƯƠNG TRÌNH)