Khaw tin bair harei 5-5-2015

# Di Hà Nội, mintri ngak nong saong patagok palei pala pambuak bruk saong Cộng đồng công nghệ sinh học Châu Á, Đại học Auburn, Mỹ, Viện roh duah ka bhum nhiệt đới bán khô hạn di Ấn Độ peih nyaom biai pakat dunya bhum Châu Á mbang yaka 4 ka “Công nghệ pandar vi khuẩn cố định đạm pachreih phun pala tamuh praong”. Dom tham luan di nyaom biai jeng njauk hatai gauk ndom lac : bruk pandar biak rilo saong bừa bãi hóa chất ngak nong ba tal dom bruk jhak saong khat lahik oh pasiam hu ngan saong alam moi truong.

/ Di tỉnh Khánh Hòa, quân chủng Hải quân peih danak dak giao lưu daoh tamia “60 thun khik tasik”, pahadar 60 thun harei padang Hải quân bhap bini VN (7/5/1955-7/5/2015). Danak dak nan lac bruk taom gaok dom urang jakar dang akaok, sỹ quan, urang lin di hải quân VN. Tapa dom dalikan giản dị, drut drui ka dom urang linh tasik… hu daong ngak brei mboh veik tukvak patagok di hải quân VN meng harei akaok ngan saong dom đơn vị yau: kapul kapal không số, bruk peih paha pulao Trường Sa… tal hải quân VN cách mạng, sami samar, naih gheih yau harei ini. 

# Pandiak bhang dui atah, rilo glai di tỉnh Quảng Ngãi daok mbuan si khuah pakat nguy hiểm. Urak ini, rilo sang bhapbini di bhum ceik cuh glai kuhria caga ka bilan pala glai barau nan ye biak mbuan si khuah glai. Ông Nguyễn Đại, Phó Chi cục Kiểm lâm tỉnh Quảng Ngãi brei thau :“Peih ngak dom jalan pacang caga khuah padam khuah hu phe duyet bloh; padang dom kapul pasang iek dom puk palei bruk pacang caga khuah glai.

/ Yaok thun, tame akaok bilan sa tui saka Chăm, bhap bini Chăm Ahier peih ngak rija nưgar , daok ieu lac rija akaok thun barau di urang Chăm. Ini lac rija brei mboh hatai thau dhar phon ong muk ong kei saong caong ka dom bruk siam mekre dalam thun barau. Di dom palei chăm Ninh Thuận meng puac bilan 4 tal urak ini, dom baoh sang urang chăm Ahier hu ngak dom janih ahar meng kan piah pok paling mek kei dalam harei rija nưgar. Ngak dom janih pandap mbang meng kan oh lac tuk piah ka dom baoh sang brei mboh bruk gheih tangin di drei bo daok brei thau dom yaom glaong dalam ilamu mbang huak di urang Chăm. Rija nư gar hu dom palei chăm Ninh Thuận peih ngak meng harei sa bingun mbiah tal abih bilan sa (tui lịch di urang chăm) ngan saong makna caong ka bruk siam mekre dalam thun barau. Ini jeng lac tuk ong muk, amiak ame pato pakai ka anek bik thau dhar phon muk kei.

# Dalam tuk rilo puk palei karei di Tây Nguyên gaok khat lahik trak kayua tua riya ye di huyen Chư Quynh, tỉnh Đắc Lắc, urang nong plaih hu kayua salih rilo taneh ngak padai tapa pala dom janih njam patam. Di xã Hòa Hiệp, bhapbini hu salih jaik 100 ha taneh ngak padai tapa pala baoh ploi, tamkai, tangei lai…nan ye plaih hu tua bo daok mek jien tame hu glaong jang.

/ Sở jalan mbak – pajeng ba ban raya HCM barau pathau khan tagok UB bhap bini ban raya ka bruk pabak ia hacih ka huyện Củ Chi. Tui nan, dalam thun 2015 taong abih  bhap bini dalam huyện hu ia hacih tapa dom jalan pabak brei yau bồn caik, hệ thống halang ia mini. Dalam tukvak meng thun 2016 tal thun 2019 meda caik bloh đồng hồ ia tal yaok baoh sang bhap bini. 

# Sở Kế hoạch saong Đầu tư tỉnh Cà Mau brei thau, dalam quý II, tỉnh meda peih ngak danakdak ramik pasaim dom pabah tasik praong, meng phun jien di kadung jien sarak karja lac  20 tỷ đồng. Tui nan , pabah tasik hu pilih ruah piah ramik pasiam lac pabah tasik Sông Đốc saong pabah tasik  Khánh Hội. Yaok pabak tasik hu buh jien tame ngak 3 hạng mục công trình, kruac gah dalam saong gah langiu pabah tasik;  padang bến padheih ka kapal taong cap ikan saong padang sa đoạn bờ kè di dua gah pabah tasik piah caga glut jaleih.

Patui di ini dom khau tin dunya:

/ Kadung jien nhi đồng LHQ brei thau, mbang megei baoh taneh khang 7,8 độ Rich te palai pajoa taneh ia Nê –Pan ngak ka 1,7 uranaih taneh ia ini oh hu sang daok, saong hu panuac ieu daong jang gac jien padai di menuac sia dunya. 

 # Gah Địa chất saong Khoáng sản taneh ia Chi-lê barau hu panuac lac ceik apui Can-bu-cô medheih tagok meng 10 harei dahlau meda dui atah dalam rilo bilan. Urak ini ceik apui ini daok pruh takik min nyu meda nyu meda pruh nham thạch khang tukvak halei oh thau. Raidiuk di bhapbini jaik labik ceik apui gaok kan kandah trak, dalam tuk nan gah du lịch di labik ini jeng gaok kan kandah oh sit./.

/  Urang ngak praong Mỹ saong dom urang raong menuk ada taneh ia daok kham merat pacang cakak jit cúm menuk ada tamuh tabiak khang dalam dom adit jaik di ini. Jit cúm menuk ada hu mboh di 13 bang meng labik takai tasik gah pai tal bhum Mít-oét di Mỹ. Mỹ hu peih yaok jalan ngak piah pacang cakak virit menuk ada njom mbak, yau bruk pruh jru dom radaih pajeng ba menuk ada saong cách ly pasang iek jit di taong abih dom trang trại./.