Xang bêl bơơn xơợng rau bhrợ t’váih nha nhự ooy môi trường bhrợ ha a chông axiu chêết bấc đhị 4 tỉnh mìên Trung vêy ta xay moon, apêê bhrợ têng bh’rợ khoa học xoọc t’bhlâng ch’mêết lêy pazêng mặt cắt biển đoọng xay moon đợ bấc chất độc xoọc dzợ bấc cóh n’dúp biển cóh pazêng zr’lụ n’nâu. Tơợ đêếc, cơ quan k’đhơợng xay đh’rứah lâng apêê bhrợ têng bh’rợ khoa học bhrợ têng bh’rợ t’bil lơi rau nha nhự lâng pa liêm pa crêê cớ môi trường biển.

     Apêê chuyên gia khoa học ooy môi trường xay moon, cóh pazêng 3 rau bhrợ t’váih a chông axiu chêết bấc cóh bêl đêếc ahay, phenol nắc choom bil đơớh pa bhlâng, oxýt nam glúh váih ooy môi trường nắc dưr váih cơnh hidroxit nam dưr váih cóh n’dúp biển bhrợ t’váih pr’họm rơớc, hân đhơ cơnh đêếc nắc doọ bhrợ t’váih rau cắh liêm crêê ooy acoon manuýh lâng pazêng rau a chông axiu cóh biển. Xyanua nắc chất độc pa bhlâng, nắc cắh ơy vêy bh’rợ pa chắp ch’mêết lêy ooy rau ắt váih lâng tr’xăl âng đoo cóh n’dzúp biển. đhị zr’lụ hân đoo vêy bấc xyanua cóh n’dúp biển, nắc vêy cơnh ng’dziếu đợ a bhị crêê nha nhự n’nắc ooy toor. Ting cơnh bh’rợ pa chắp ch’mêết lêy cóh tr’nơớp, zr’lụ n’nâu doọ lấh bấc, hân đhơ cơnh đêếc bh’rợ n’nâu bil bấc zên bạc. PGS- TS Vũ Thanh Ca, bêl ahay bhrợ Viện trưởng Viện pa chắp ch’mêết lêy Biển lâng hải đảo xay moon, biển vêy đhr’năng choom bhrợ pa sạch. Độc nắc ting t’ngay tr’clai lâng dưr bil: “Đhr’năng choom tự bhrợ pa sạch âng biển nắc bấc pa bhlâng, tu cơnh đêếc đhr’năng nồng độ pazêng chất xang bêl ta ch’mêết lêy doọ lấh bấc nắc ahêê choom đớc đoọng biển tự sạch. Nâu đoo nắc bh’rợ doọ lấh bil bấc zên bạc lâng doọ lấh crêê bấc bil bal. Hân đhơ cơnh đêếc, nắc gít lấh mơ ooy san hô, hệ sinh thái cóh pazêng biển âng VN xoọc k’nặ dưr bil bấc pa bhlâng tu bh’tợ âng acoon manuýh. Pa bhlâng nắc bh’rợ ta bơơn pa bhlâng bấc, pa hư lứch pazêng hệ sinh thái san hô.”

     TS Võ Sĩ Tuấn, Viện trưởng Viện Hải dương học Nha Trang xay moon, đh’rứah lâng bh’rợ pa dưr pazêng rau cóh đác, nắc choom chóh t’mêê san hô, tơợ đêếc bhrợ t’váih môi trường liêm buôn đoọng ha a chông axiu lâng pazêng rau lơơng dưr váih. Cr’liêng âng axiu cóh pazêng zr’lụ léch váih nắc tước trơơi lâng dưr váih. Bh’rợ pa dưr a chông axiu lâng manuýh bhrợ t’mêê nắc choom bhrợ pa dưr đợ rau a chông axiu cóh biển miền Trung. Hân đhơ cơnh đêếc, ha dang cắh vêy bh’rợ đương ch’mêết lêy ta luôn âng apêê trạm quan trắc môi trường đác tự động nắc k’đháp đoọng bơơn zư lêy pazêng rau cắh đác biển. TS Đào Trọng Tứ, Giám đốc Trung tâm pa dưr cr’van đác lâng choom ắt mamông lâng đhr’năng tr’xăl âng pleng k’tiếc xay moon, nắc t’bhlâng pa dưr đhr’năng ch’mêết âng pazêng cơ quan vel đong ooy môi trường. “Xa nay âng k’ruung Bưởu, k’ruung Tranh, k’ruung Đồng Nai, xa nay ooy Fomosa lâng l’lăm đêếc nắc k’ruung Thị Vải xay moon ooy xa nay bh’rợ ch’mêết lêy rau nha nhự cóh pazêng zr’lụ ch’hooi đác nha nhự âng zr’lụ công nghiệp, đong máy ga mắc cắh choom cắh ng’bhrợ. Pazêng cơ quan k’đhơợng xay Nhà nước nắc k’noọ đơớh tước bh’rợ đoọng xay moon pazêng rau cắh liêm crêê ooy môi trường đoọng choom zâl cha groong l’lăm. Ba bi cơnh, choom đớc đợ pr’đươi ch’mêết lêy tự động đoọng xay p’cắh thông số, bhrợ têng trạm ch’mêết lêy lâng zâl cha groong rau nha nhự tơợ pazêng zr’lụ pa glúh.”

     Đhị VN, bấc công ty bhrợ têng pr’đươi phần mềm công nghệ ơy bhrợ têng bấc dự án đương ch’mêết lêy, xay moon rau liêm choom âng đác. Công ty cổ phần công nghệ DTT xoọc bhrợ têng pr’đươi quan trắc tự động đoọng ha dự án k’đhơợng lêy pr’đươi đác sạch ha 8 tỉnh miền Bắc âng Trung tâm đác sạch VN. T’coóh Nguyễn Thế Trung, Giám đốc Công ty cổ phần công nghệ DTT prá: “Pazêng rau xa nay nha nhự ngân bhrợ t’váih rau cắh liêm ooy môi trường, ahêê nắc đơớh vêy bh’rợ ch’mêết lêy ooy kim loại ha lêệng, độc, phóng xạ… Đợ xét nghiệm n’nắc nắc pa bhlâng bấc zên lâng cắh choom đươi muy bệê cảm biến đoọng bhrợ têng. Công nghệ choom bơơn lêy pazêng chỉ số cóh toOr đoọng choom xay moon rau cắh liêm crêê dưr váih đoọng moon pa rơớt l’lăm, pay pazêng rau mẫu ooy pazêng phòng thí nghiệm ga mắc đoọng ch’mêết lêy crêê cơnh. Bh’rợ n’nắc nắc VN choom bhrợ têng.”

     Bh’rợ bhrợ têng bh’rợ pa dưr lâng bhr’lậ rau nha nhự ooy môi trường xang bêl ơy ng’năl gít Fomosa ch’hooi rau nha nhự, Chính phủ ơy pazao đoọng ooy Bộ TN lâng MT bhrợ t’váih Hội đồng bhr’lậ rau cắh liêm crêê n’nâu. Apêê bhrợ têng bh’rợ khoa học công xoọc đơớh hân bhrợ têng đợ bh’rợ xay moon đhr’năng âng môi trường, hệ sinh thái cóh biển miền Trung. Xay moon đớc cóh x’rịa c’xêê 7 nắc xay p’cắh pazêng dữ liêm crêê cơnh./.

KHẢO SÁT MÔI TRƯỜNG ĐỂ XÂY DỰNG

PHƯƠNG ÁN PHỤC NỒI BIỂN MIỀN TRUNG

 (Vân Anh)

     Sau khi nguyên nhân sự cố môi trường khiến hải sản chết hàng loạt tại 4 tỉnh miền Trung được công bố, các nhà khoa học đang tiếp tục khảo sát các mặt cắt biển để xác định hàm lượng chất độc tồn dư dưới đáy biển các khu vực này. Từ đó, cơ quan quản lý sẽ cùng với các nhà khoa học xây dựng phương án xử lý ô nhiễm và phục hồi hệ sinh thái môi trường biển.

    Các chuyên gia khoa học về môi trường đánh giá, trong số 3 tác nhân chính gây hiện tượng hải sản chết hàng loạt vừa qua, phenol có thể phân hủy khá nhanh, oxyt sắt ra môi trường sẽ chuyển thành dạng hidroxit sắt kết tủa dưới đáy biển tạo màu vàng, nhưng vô hại với con người và sinh vật biển. Xyanua là chất cực độc, vẫn chưa có nhiều nghiên cứu về sự lưu giữ và biến đổi của nó trong trầm tích đáy biển. Vị trí nào có hàm lượng xyanua trong trầm tích đáy biển quá cao, có thể cần phải hút trầm tích đáy bị ô nhiễm để xử lý ở trên bờ.      Theo kết quả đánh giá sơ bộ, diện tích này không quá lớn, nhưng phương pháp này rất tốn kém. Phó Giáo sư – Tiến sỹ Vũ Thanh Ca, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Biển và Hải đảo cho rằng, biển có khả năng tự làm sạch. Độc tố sẽ hòa tan dần dần và giảm đi theo thời gian: “Khả năng tự làm sạch của biển rất lớn cho nên nếu kết quả nồng độ các chất sau điều tra, khảo sát không cao quá thì ta hoàn toàn có thể để cho biển tự làm sạch. Đây là phương pháp ít tốn kém và ít thiệt hại nhất. Tuy nhiên, phải rõ ràng một việc là san hô, hệ sinh thái ở các vùng biển Việt Nam đang bị suy thoái một cách nghiêm trọng do các hoạt động của con người. Đặc biệt là việc đánh bắt quá mức, đánh bắt cạn kiệt, phá hủy các hệ sinh thái san hô.”

     Tiến sĩ Võ Sĩ Tuấn, Viện trưởng Viện Hải dương học Nha Trang cho biết, bên cạnh phục hồi tự nhiên, có thể trồng mới san hô, từ đó tạo môi trường thuận lợi để cá và các sinh vật khác phát triển. Ấu trùng của cá ở vùng sinh sản nhiều sẽ di chuyển đến và phát triển. Giải pháp phục hồi tự nhiên và nhân tạo có thể giúp tái tạo lại hệ sinh thái môi trường biển miền Trung. Tuy nhiên, nếu không có sự giám sát thường xuyên thông qua các trạm quan trắc môi trường nước tự động, thì khó bảo tồn được hệ sinh thái biển. Tiến sỹ Đào Trọng Tứ, Giám đốc Trung tâm Phát triển bền vững tài nguyên nước và thích nghi biến đổi khí hậu cho rằng, cần tăng cường năng lực giám sát của các cơ quan địa phương về môi trường: “Câu chuyện về sông Bưởi, sông Tranh, sông Đồng Nai, câu chuyện về Formosa và trước nữa là sông Thị Vải đặt ra vấn đề phải giám sát sự ô nhiễm ở các đầu ra xả thải của các khu công nghiệp, nhà máy lớn không thể không làm được. Các cơ quan quản lý Nhà nước cần nghĩ ngay đến việc tăng cường năng lực giám sát từ địa phương đến trung ương trong vấn đề cảnh báo dự báo các thảm họa về môi trường để có thể ngăn chặn nó trước khi nó có thể xảy ra. Ví dụ, có thể đặt các hệ thống giám sát tự động để cập nhật thông số, xây dựng trạm giám sát và kiểm soát vấn đề ô nhiễm ở các khu vực xả thải.”

     Tại Việt Nam, nhiều công ty chuyên về phần mềm công nghệ đã thưc hiện nhiều dự án về theo dõi, đánh giá chất lượng nước. Công ty cổ phần công nghệ DTT đang thực hiện hệ thống quan trắc tự động cho dự án quản lý hệ thống nước sạch cho 8 tỉnh miền Bắc của Trung tâm Nước sạch Việt Nam. Ông Nguyễn Thế Trung, Giám đốc Công ty cổ phần công nghệ DTT cho biết: “Những vấn đề ô nhiễm nặng gây ra thảm họa môi trường, chúng ta cần có những xét nghiệm về kim loại nặng, độc tố, phóng xạ…Những xét nghiệm đó cực kỳ đặt tiền và không thể sử dụng một cái cảm biến để làm được. Công nghệ có thể phát hiện các chỉ số xung quanh để có thể đưa ra kết luận có sự bất thường xảy ra để cảnh báo, lấy các mẫu về các phòng thí nghiệm lớn để phân tích cụ thể. Việc đó hoàn toàn Việt Nam đương nhiên làm được.”

          Việc xây dựng phương án phục hồi và khắc phục sự cố môi trường sau khi xác định Formosa xả thải gây ô nhiễm, Chính phủ đã giao cho Bộ Tài nguyên và Môi trường thành lập Hội đồng khắc phục sự cố này. Các nhà khoa học cũng đang tiếp tục khẩn trương thực hiện các biện pháp đánh giá môi trường, hệ sinh thái biển miền Trung. Dự kiến cuối tháng 7 sẽ công bố toàn bộ dữ liệu hoàn chỉnh./.