Cr’ay ra mâu ( y học moon nắc zona) ơy bơơn năl tợơ lang a hay, n’léh cóh n’căr l’bhlợp, u vil lâng váih cr’niêng, mắt hêê lêy đui cơnh vêy léh acoon nạ ta tơ cóh n’căr, lâng vêy đh’nớc” ra mâu” dưr váih tợơ đếêc. Đhanuôr tự pa dứah lâng cr’liêng a tuông t’viêng cắh cợ nắc lâng mướp xang nắc g’lọp đhị băng cr’ay n’nặc, n’đhơ a hêê xâng z’zăng nắc cr’ay nâu cung dzợ ắt váih. Râu cr’ay nâu, đhị cr’chăl đăn đâu dưr váih bấc pa bhlầng. c’nắt t’ruíh “ ma nuýh pa dứah đh’réh cr’ay cóh bhươl cr’noon” t’ngay đâu, nắc xay moon đoọng ha đhanuôr lâng pr’zợc năl ghít tu dưr váih lâng cơnh pa dứah cr’ay ra mâu nâu.

        # Cr’ay ra mâu nắc cr’ay váih đhị n’căr, u vil lâng váih l’bhlộp đác cơnh a mun cóh viing, xâng ca ay bhlầng. cơnh đếêc hâu tu dưr váih cr’ay ra mâu nâu?

        Cr’ay ra mâu nắc tu boọ virus, ếêh râu tu acoon ca pra boọ cóh a chắc hêê cơnh lang a hay buôn k’noọ tước.

        Cr’ay nâu buôn váih đhị hânnoo boo, pleng cha kếêt, dzệêp dzong, a chắc a rang g’lếêh g’lệêng… c’rơ hêê cắh mặ zêl.

        # zr’lụ buôn váih cr’ay: nắc cr’ay nâu buôn váih đhị zập prang n’căr cóh a chắc hêê cơnh: luônh, mị đắh nar, tuôr, chr’lang, mặt, hoọng… nắc váih ra mâu đhị mắt đơ cr’pân bhlầng lâng k’đháp pa dứah.

        # N’léh váih cr’ay ra mâu: a hêê xâng a chắc k’hir, pứih cha hát, u éh đanh lâng đanh bhlầng nắc cóh đhr’năng pleng p’răng pứch, xâng k’đháp bhlầng.

        K’hir dâng 37.5⁰-38.5⁰ xâng g’lếêh a chắc a zân, la bhri a cọ a bục.

        Ra mâu choom dưr váih đhơ đhơ bêl đhị zập zr’lụ n’căr cóh a chắc hêê lâng đanh tợơ 10-15 t’ngay, zập ruh c’moo cung choom váih.

        Đhị zr’lụ n’căr crêê cr’ay: tr’nợơp nắc bêl boọ váih cr’ay, đhị zr’lụ boọ cr’ay ahêê xâng ca cướt, ca ay cha hát, éh bhrôông, xang đếêc nắc váih l’bhlộp đác, xoọc t’nợơp nắc l’bhlộp đác t’căl xang nắc váih đác bhrôông bhrôông. Đhị váih nâu đấh u trơơi p bhứah, l’bhlộp đác ting pấh lấh lâng éh, đh’rứah lâng ca cướt, k’đháp xâng cóh zr’lụ cr’ay n’nặc. Bêl l’bhlộp nâu hooi đác nắc ting trơơi boọ đấh lấh mơ dzợ.

        # Cơnh pa dứah: za nươu Kinh phòng bại độc thang pazêng: kinh giới, zêl ba’boọc, bạc hà, cam thảo lâng bấc râu za nươu hi la lơơng, zập râu 8g, pa xoọng bạch phục linh 16g. k’rong  muy t’nôm, zệê đoọng ộm zập t’ngay. Zập t’nôm zệ 2 gọ, ộm toong t’ngay. Cr’ay t’mêê tợơp váih nắc ộm 3 chu. Ha dang 5-6 t’ngay nắc lêy ộm 8-10 t’nôm.

        Ha dang a chắc hêê xâng la lấh g’lếêh, cắh cợ ma nuýh cr’ay nắc ma nuýh ta coóh nắc pa xoọng đẳng sâm cắh cợ nhân sâm, zập râu 12g ooy t’nôm za nươu. Ha dang l’bhlộp ra mâu nâu hooi đác lâng cha đhậu cóh n’căr nắc pa xoọng hoàng kỳ 16g, kim ngân hoa 16g.

        Za nươu xứt đắh n’căr: đươi dầu  Jnoca( tinh dầu mù u) 1 chai15ml âng Viện Y Dược học dân tộc TPHCM bhrợ t’váih, xứt đhị băng cr’ay, zập t’ngay 3 chu bele ra diu, đhâng , hi bu dưm. Za nươu nâu đoọng sát trùng, bhrợ mát n’căr, doó lấh xâng ca ay, cha hát, đấh zêl cr’ay.

        # Nắc ki nắc râu tu dưr váih, cơnh n’léh lâng cơnh pa dứah cr’ay ra mâu, đhanuôr lâng pr’zợc hêê pa ghít xâng lâng năl đoọng đấh bơơn năl lâng zư pa dứah. Rơơm kiêng đhanuôr hêê vêy c’rơ liêm./.