...Đợ bh’rợ liêm pr’hay n’nắc cắh muy nắc râu bhui har hâng hơnh, nắc dzợ đợ c’léh liêm chr’nắp cóh lang ma mông, zooi apêê đoo t’bhlâng z’lấh cóh chiến đấu, pa bhrợ ta têng, bhrợ pa dưr pr’ặt tr’mông ca bhô ngăn. Đha lum bêl đâu, phóng viên Nam Trang vêy bha ar xay trúih cớ loom luônh âng apêê âi ting vinh dự bơơn lum Ava Hồ xoọc ma mông cóh zr’lụ Tây Nguyên.

              Lấh 90 c’moo, mắt cắh dzợ ghít la lêy, dzung dêêr, c’târ tung, n’đhơ cơnh đêếc t’coóh Nông Quốc Tuấn ( đh’nớc bhlâng nắc Nông Văn Sĩ), ặt cóh chr’val Nam Dong, chr’hoong Cư Jút, tỉnh Đắc Nông, công dzợ hay ghít, xay trúih ghít ting bh’rợ ooy c’moo c’xêê bơơn bhrợ đoọng ha Ava Hồ. cr’chăl 1941-1945 bêl Ava Hồ rạch chô ooy k’tiếc k’ruung pa bhrợ đhị tỉnh Cao Bằng, acoon pniên Nông Văn Sĩ, ma nứih Tày, ặt cóh chr’val Nà Sát, chr’hoong Hà Quảng, bêl đêếc nắc đhêêng 16 c’moo, nắc thành viên cóh tổ chức Nhi đồng trông dấc k’tiếc, pa bhriêl t’bách, năl ghít đhăm k’tiếc tu cơnh đêếc bơơn chơớih pay bhrợ lien lạc lâng k’rang bh’rợ z’zêệ pa bhrợ đoọng ha Va. K’noọ 4 c’moo ma mông đh’rứah lâng Ava Hồ, t’coóh âi bơơn A va pa choom đoọng chữ, pa đhép pr’ặt bh’rợ liêm ta níh. Lâng t’coóh công năl ghít ting bh’rợ bhrợ têng ặt ma mông pa bhlâng liêm ta níh âng Ava. T’coóh Nông Quốc Tuấn trúih:

            Ava cha ộm nắc buôn, muy chu cha cha nắc muy bơr t’clắh lêệ, bơr chom a vị, a vị ja joọ công cha, a vị proọng công cha, doó bool xê moon râu rí. Bấc bêl acu t’moóh Ava chắt m’bứi cơnh đêếc nắc ng’cơnh choom ma mông, hay nắc bhơi pr’dzăm cắh yêm, Ava moon, bhơi pr’dzăm cơnh đâu nắc choom ặ.  Zấp râu doó vêy râu rí Ava chơơr xê. Ha dợ bệch nắc k’nhít m’xí nắc âi ặ dưr. Ava dưr lướt gr’lóc boóp, xang n’nắc nắc tợt bhrợ bhiệc luôn. Bhrợ bhiệc nắc tợt muy cơnh cắh dưr dzoọng la lướt. Ha dang cóh đêếc nắc cắh choom bhrợ c’đơơr c’xơợng râu rí đhị bêl Ava bhrợ bhiệc. Ava dzợ pa choom đoọng chữ, bêl đêếc acu cắh năl chữ râu rí, xang nắc pa choom đoọng chính tả, bảng cửu chương. Pa choom muy bơr chu nắc lứch ặ cu năl, acu đơớh n’năl. Ava hơnh: ơi, a chau đơớh coon choom”.

             Cơnh lâng t’coóh Nguyễn Xuân Toản, xoọc ặt mông đhị tổ dân phố 12, phường  Tân An, thành phố Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắc Lắc, đợ boóp p’too lứch loom luônh lâng trách nhiệm âng Ava Hồ bêl Ava tước lum trung doàn pháo cao xạ 367 c’moo 1954, âi ting t’coóh cóh prang bơr g’lúh zêl prúh a rập a bhuy. Bêl đêếc, t’coóh Toản t’mêê lướt học tơợ Trung Quốc chô, bhrợ Đại đội trưởng cao xạ pháo 37 ly.  Tơợp c’moo 1954, đơn vị t’coóh cắh bhr’nêy bơơn Ava Hồ tước lum, k’đươi  pănh bhuông păr a rập đhị chiến trường Điện Biên phủ. T’coóh Nguyễn Xuân Toản, xay trúih cớ:

             Ava nắc lum muy xị, Ava moon, Ava đương hơnh apêê đồng chí cóh Trung Quốc chô đoọng ra văng ha giải phóng Điện Biên Phủ. Ava rơơm apêê achau ta luôn bhréh k’rơ lâng chiến đấu grơơ nhool, lâng cóh chiến đấu ng’cơnh choom pănh p’tộ bấc bhuông păr a rập; ng’cơnh choom bơơn pănh bấc bhuông păr nắc vêy mặ pa chô Điện Biên Phủ. Bơơn lum Ava Hồ nắc bhui har bhlâng. Bêl Ava p’too nắc c’la cu gr’hoót nắc chiến đấu grơơ nhool, t’bhlâng pănh bấc bhuông păr.

            Xơợng bhrợ cơnh boóp p’too âng Ava, cóh chiến dịch Điện Biên Phủ, trung đoàn pháo cao xạ 367, đơn vị bha lâng âng c’bhúh phòng không, âi pănh p’tộ 52 bhuông păr a rập, chroi đoọng bhrợ t’váih chiến thắng lịch sử “  tr’haanh chr’va prang bha lang k’tiếc, Đh’âr p’lêê k’tiếc”.

           T’coóh Phạm Hùng Anh, 85 cmoo, ặt cóh vel Tân Quý, chr’val Vụ Bổn, chr’hoong Krông Pách, tỉnh Đắc Lắc, pr’đoọng 3 chu bơơn lum Ava Hồ. g’lúh tr’nơợp c’moo 1958, t’coóh ting pấh c’bhúh học sinh đương Ava Hồ chô lum Nông trường Đông Hiếu, Nghĩa Đàn, Nghệ An. G’lúh tr’nơợp, t’coóh đh’rứah lâng công nhân Nông trường Thành Tô ( Hải Phòng ) đương hơnh Ava đhị tang bhuông păr Cát Bi chô lum lêy Bệnh viện Việt – Tiệp c’moo 1962. lâng x’ría c’moo 1963, bêl t’coóh đh’rứah lâng c’bhúh t’bhlâng moọt ooy Nam chiến đấu k’rong đhị Hoà Bình, nắc cắh bơơn bhr’nêy Ava Hồ tước lum lêy, p’too moon. Cóh pa zêng 3 chu bơơn lum Ava, râu cắh choom ha vil bhlâng cơnh lâng t’coóh nắc râu liêm ta níh, ặt prá cơnh ma nứih pr;loọng đong. Tu cơnh đêếc nắc 40 c’moo ha nua, zấp c’moo t’coóh công bhrợ Giỗ Ava moọt t’ngay 3/9, lâng đăn đâu nắc t’ngay 2/9. t’coóh Phạm Hùng Anh xay moon:

             Pêê chu lum Ava nắc râu vinh dự ga mắc bhlâng âng cu. Lêy cớ lang ma mông âng Ava nắc muy cha nắc bh’cộ xa nay âng acoon ma nứih hêê pa bhlâng liêm ta níh, loom luônh cắh mặ pa chắp tước. Ava dzoọng pa prá lâng công nhân nông trường Đông Hiếu, xang n’nắc Ava hát kết đoàn, pa bhlâng liêm pr’hay cắh mặ xay moon lứch. Plêêng púih bhlâng, cóh cr’loọng Ava xập muy bêêh a doóh vuông, muy bêệ a doóh cóh nguôi nắc Ava luốh lơi. Muy bh’cộ xa nay âng acoon ma nưíh cơnh muy ahêê dha nuôr âh. Pr’dưr pr’dzoọng ặt đhộ cóh a cọ a bốc âng zi. Đha nuôr đơợ dép cao su n’đhang vêy puôn quai, ha dợ Ava đơợ dép vêy bơr quai a năm. Ha der loom cắh cơnh.

 Zấp ngai xang bêl lum Ava nắc cắh năl mơ bấc t’rúih ooy râu pr’ặt tr’nợt liêm ta níh âng ma nứih bh’cộ xa nay  k’tiếc k’ruung lâng đhauôr, công nhân, chiến sĩ… Râu  liêm ta níh n’nắc âi p’têệt p’xoọng c’rơ đoọng apêê đoo z’lấh zr’nắh k’đháp, z’lấh cóh chiến đấu, pa bhrợ ta têng, bhrợ têng pr’ặt tr’mông ting t’ngay ting ca bhố ngăn./.

NGƯỜI DÂN TÂY NGUYÊN:

KỶ NIỆM NHỮNG LẦN GẶP BÁC HỒ

          Mỗi dịp Kỷ niệm Quốc khánh 2/9, trong niềm vui chung của cả dân tộc, người dân Tây Nguyên lại bồi hồi nhớ Bác Hồ.  Với những người may mắn được gặp Bác, được phục vụ Bác Hồ khi Người còn sống, thì dịp này, những ký ức ấy lại trở về ấm áp. Những kỷ niệm đẹp ấy không chỉ là niềm vinh dự tự hào, mà còn là những ấn tượng sâu sắc trong cuộc đời, giúp họ cố gắng vươn lên trong chiến đấu, lao động sản xuất, xây dựng cuộc sống ấm no hạnh phúc. Nhân dịp này, phóng viên Nam Trang có bài ghi lại cảm xúc của những người đã từng vinh dự được gặp Bác Hồ hiện đang sống ở khu vực Tây Nguyên.

             Hơn 90 tuổi, mắt mờ, chân run, tai nghễnh ngãng, nhưng ông Nông Quốc Tuấn (tên thật là Nông Văn Sỹ ), ở xã Nam Dong, huyện Cư jut, tỉnh Dak Nông, vẫn nhớ như in, kể rành rọt từng kỷ niệm về những năm tháng được phục vụ Bác Hồ.  Giai đoạn 1941-1945 khi Bác Hồ về nước hoạt động tại tỉnh Cao Bằng, cậu bé Nông Văn Sỹ, dân tộc Tày, ở xã Nà Sát, huyện Hà Quảng, khi đó mới 16 tuổi, là thành viên tổ chức Nhi đồng cứu quốc, hoạt bát thông thạo địa hình nên được chọn làm liên lạc và lo chuyện cơm nước cho Bác.  Gần 4 năm sống cùng Bác Hồ, ông đã được Người dạy chữ,  rèn nếp sống ngăn nắp.  Và ông cũng thuộc từng sinh hoạt rất giản dị của Người.  Ông Nông Quốc Tuấn kể:

             “Bác ăn uống thì đơn giản, mỗi bữa chỉ ăn một, hai miếng thịt, hai bát cơm, cơm nhão cũng ăn, cơm cứng cũng ăn, không chê cái gì cả.  Lắm lúc tôi hỏi Bác ăn ít thế này thì sống thế nào được, hay là rau không hợp, Bác trả lời rau thế này là thoải mái rồi. Cái gì Bác cũng không chê. Mà ngủ thì nhắm mắt một chút là dậy rồi.  Bác dậy một cái súc miệng rồi là làm việc luôn. Làm việc thì ngồi cả buổi sáng. Nếu mà ở đó thì không được gây một tiếng động trong lúc Bác làm việc. Bác còn dạy chữ cho, lúc đó tôi không biết chữ mà, rồi dạy chính tả, dạy bảng cửu chương. Học một vài lần là thuộc hết rồi, học thuộc nhanh lắm.  Bác khen: ờ cháu nhớ nhanh thế.”

                Với ông Nguyễn Xuân Toản, hiện đang sống tại tổ dân phố 12, phường Tân An, thành phố Buôn Ma Thuột, tỉnh Dak Lak, những lời căn dặn đầy lòng tin và trách nhiệm của Bác Hồ  khi Người đến thăm Trung đoàn pháo cao xạ 367 năm 1954, đã theo ông trong suốt hai cuộc kháng chiến.  Khi đó, ông Toản vừa đi học từ Trung Quốc về, làm Đại đội trưởng cao xạ pháo 37 ly.  Đầu năm 1954, đơn vị ông bất ngờ được Bác Hồ đến thăm, giao nhiệm vụ bắn máy bay địch tại chiến trường Điện Biên Phủ.  Ông Nguyễn Xuân Toản, nhớ lại:

                “Bác chỉ gặp một thời gian ngắn, Bác bảo, Bác đón các đồng chí ở Trung Quốc về để chuẩn bị cho giải phóng Điện Biên Phủ. Bác mong các cháu luôn luôn được khỏe mạnh và chiến đấu dũng cảm, và trong chiến đấu làm sao tiêu diệt được nhiều máy bay của địch; phải bắn nhiều máy bay mới giải phóng Điện Biên Phủ được. Được gặp Bác Hồ rất là phấn khởi, rất sung sướng. Khi Bác căn dặn thì bản thân tôi hứa mình phải chiến đấu phải ngoan cường, dũng cảm  tiêu diệt được nhiều máy bay.”

             Thực hiện lời dạy của Bác, trong chiến dịch Điện Biên Phủ, Trung đoàn Pháo cao xạ 367, đơn vị nòng cốt của lực lượng phòng không, đã bắn rơi 52 máy bay địch, góp phần làm nên chiến thắng lịch sử “lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu”.

            Ông Phạm Hùng Anh, 85 tuổi, ở thôn Tân Quý, xã Vụ Bổn, huyện Krông Pách, tỉnh Dak Lak, may mắn 3 lần được gặp Bác Hồ.  Lần đầu năm 1958, ông tham gia đoàn học sinh đón Bác Hồ về thăm Nông trường Đông Hiếu, Nghĩa Đàn, Nghệ An.  Lần thứ hai, ông cùng công nhân Nông trường Thành Tô (Hải Phòng) đón Bác tại sân bay Cát Bi về thăm Bệnh viện Việt - Tiệp năm 1962.  Và cuối năm 1963, khi ông cùng lực lượng tăng cường vào Nam chiến đấu tập trung tại Hòa Bình, thì bất ngờ được Bác Hồ đến thăm, động viên.  Trong cả 3 lần được gặp lãnh tụ, ấn tượng nhất đối với ông là sự giản dị, gần gũi như người thân trong gia đình. Chính vì vậy mà 40 năm qua, năm nào ông cũng tổ chức giỗ Bác vào ngày 3/9, và gần đây là ngày 2/9.  Ông Phạm Hùng Anh, xúc động:

           “Ba lần gặp Bác là vinh dự lớn nhất của tôi đó. Nhìn lại cuộc đời của Bác là một lãnh tụ của dân tộc mà quá là giản dị, tình cảm không thể tưởng tượng được. Bác đứng nói chuyện với công nhân nông trường Đông Hiếu, rồi Bác hát kết đoàn, rất đơn giản không thể tả hết được. Trời nóng quá, bên trong Bác mặc cái áo vuông, cái áo ngoài Bác thả ra.  Một lãnh tụ của dân tộc như một nông dân bình thường, Hình ảnh đó ăn sâu trong đầu óc của chúng tôi. Nông dân mang đôi dép cao su nhưng có bốn quai, còn Bác mang đôi dép có hai quai thôi. Cảm động không tưởng được.

            Mỗi người sau mỗi lần gặp gỡ Bác Hồ là biết bao câu chuyện về sự giản dị, gần gũi của vị lãnh tụ quốc gia với nông dân, công nhân, chiến sỹ...   Sự thân thuộc gần gũi ấy đã tiếp thêm sức mạnh để họ vượt qua khó khăn, vươn lên trong chiến đấu, lao động sản xuất, xây dựng cuộc sống ngày càng ấm no hạnh phúc./.