Coh đêêc, nghệ thuật múa âng ma nưih Khmer năc bh’nơơn căh muy đơơng pa căh râu bhriêl g’lăng coh nghệ thuật năc dzợ pa căh râu chr’năp pr’hay la lay

Z’lâh k’ha riêng c’moo, apêê pr’múa lang ahay âng đha nuôr Khmer công dzợ ăt vaih tươc nâu câi. Hâu tu, đợ pr’múa liêm pr’hay âng ma nưih Khmer dưr vaih đhị bâc lang, năc tu ma nưih Khmer pa choom đoọng apêê pr’múa ha ca coon cha chau tơợ bêl dzợ pa bhlâng tứi. Tu cơnh đêêc, ma nưih Khmer buôn p’ma moon: “P’niên k’tứi Khmer choom múa, choom hát l’lăm bêl choom đọc, choom xră”. P’rá n’nâu năc pa căh ha râu cr’đơơng đhộ bhưah âng hát, múa, tr’coó xa nul coh pr’ăt t’rmông âng ma nưih Khmer. Tiến sĩ Sơn Cao Thắng, Trường đại học Trà Vinh, tỉnh Vĩnh Long đoọng năl:

“Ma nưih Khmer coh clung k’ruung Cửu Long vêy đợ pr’múa pa bhlâng bâc cơnh. Crêê tươc ăt ma mông, bhrợ têng vêy apêê pr’mua cơnh bơơn a xiu, apêê moon năc múa lang ahay. Ha dợ cơnh lâng apêê pr’múa crêê tươc đhr’niêng bh’rợ, bhiêc bhan, ba bi moon cơnh xay xơ công vêy múa. Lâh n’năc, vêy muy cơnh múa pa bhlâng lalay cớ năc âng aconh abhươp đơc đoọng pa tươ2c nâu câi, năc đoo múa rô-băm. Râu bơơn năl múa ty (rô-băm) năc đoo apêê bh’rợ t’nơt vêy cơnh liêm pr’hay, xa nâp liêm lâng aliêng chr’năp lâh”.

Múa ty (rô-băm) năc bh’rợ pa căh c’leh liêm pr’hay âng đha nuôr Khmer Nam bộ. Pr’múa n’nâu vêy cơnh u zih, lươu lâng ma bhuy. Buôn nì, pr’múa rô-băm pa căh ting apêê t’ruih bh’lô coh văn học lang ahay Khmer, cơnh pay muy c’năt Riêm Kê, Sô Vanh mạch Chha, t’ruih bh’lô grâm g’mlá,… đơơng âng chr’năp liêm pa chăp tươc lang t’un, tươc râu liêm pr’hay, g’đach ch’ngai râu môp lêt. Tiến Sĩ Sơn Cao Thắng, Trường Đại học Trà Vinh đoọng năl p’xoọng: Căh muy cơnh đêêc, coh pr’múa ty, đợ bh’rợ p’gơt t’nơơt âng tr’pang têy lâng dzung zêng pa căh p’rá xa nay la lay:

“Cơnh lâng ma nưih múa rô-băm năc choom năl apêê t’nơơt pr’múa. Coh đêêc vêy bh’rợ pa gơt têy, t’nơơt dzung, moh măt ng’cơnh choom liêm glăp lâng pr’múa. Lâh n’năc, p’gơt têy năc đoo pa căh ha râu dưr châc vaih âng n’loong n’cuông, bhơi nhâc. Tr’nơơp ahêê lêy bh’rợ k’puôt têy,n’năc pa căh ha m’ma chr’noh; xang bêl cr’liêng m’ma chr’noh dưr m’bơơng năc vêy m’bhôc ch’măt, pa căh lâng c’broo chr’ol têy ch’ol năc a têh; xang n’năc vêy tu nhum, ha la griing, đoong - pa căh lâng bơr c’broo têy; xang n’năc năc vaih pô- pa căh lâng apêê c’broo têy chô pa zum chr’bâu; xang pô năc vaih p’lêê, p’lêê đoọm năc vêy u zroọ lâng xang năc ca bơơng, bh’bhôc ch’măt. Năc đoo bh’rợ dưr ch’măt vaih âng abhuy bhrợ t’vaih”.

Công ting Tiến sĩ Sơn Cao Thắng: múa rô-băm căh vêy p’rá năc lêy đhị apêê bh’rợ p’gơt, t’nơơt, ma nưih múa vêy pa gơi đoọng ma nưih lêy râu chr’năp âng  t’ruih xa nay.

Choom moon,đợ apêê lang ahay âi vêy c’rơ g’lêêh bâc bhlâng coh bh’rợ bhrợ t’vaih apêê bh’rợ múa ty liêm pr’hay âng acoon coh dday. Đhị bh’rợ ăt ma mông lâng plêêng k’tiêc, ma nưih Khmer âi bhrợ t’vaih đợ pr’múa liêm la lay âng acoon ma nưih. Đợ pr’múa n’năc căh muy pa căh râu liêm chr’năp âng ma nưih múa năc dzợ đoọng lêy đhr’niêng bh’rợ ăt ma mông lâng plêêng k’tiêc âng ma nưih Khmer.

P’têêt pa dưr bh’rợ âng aconh abhươp, xooc đâu pr’châc p’niên coh k’tiêc Cần Thơ âi lâng xooc t’bhlâng zư đơc lâng pa dưr pr’múa âng acoon coh lâng bâc bh’rợ liêm chr’năp. Liêm choom bhlâng năc apêê câu lạc bộ, apêê c’bhuh múa coh apêê chùa, t’đang t’pâh bâc apêê p’niên ting pâh cơnh lâng rơơm kiêng zư đơc lâng pa dưr đhr’niêng bh’rợ acoon coh.

Tơợ tang chùa tươc đong văn hóa za zum âng vêêl, đhị ooy liêm buôn đoọng k’rong pa zum zâp ngai năc CLB Văn nghệ chùa Bốn Mặt vêy chơơih pay đhị đêêc đoọng pa choom đọong ha pêê pr’múa ty Khmer. A đhi Lâm Thị Ngọc Linh, ting pâh CLB Văn nghệ chùa Bốn Mặt coh chr’val Thuận Hòa, TP.Cần Thơ xay moon:

“Acu kiêng múa tơợ tứi. Azi ting pâh cơnh lâng rơơm kiêng zư đơc nghệ thuật múa rô băm lâng rom vong đoọng t’ngay dưr liêm k’rơ lâh mơ”.

Pr’múa ty âng đha nuôr Khmer căh muy năc bh’rợ nghệ thuật biểu diễn năc dzợ k’kir văn hóa  k’rong đơc chr’năp âng bh’rợ tr’nêng acoon coh. Z’lâh bâc c’moo c’xêê, pr’múa Rô băm moon la lay lâng apêê pr’múa  n’lơơng âng ma nưih Khmer moon pa zum âi dưr k’rơ ting t’ngay, moon ghit pr’đơợ chr’năp côh pr’ăt tr’mông, chroi đoọng bhrợ t’vaih pr’đơợ văn hóa Việt Nam liêm pr’hay, chr’năp la lay âng c’bhuh ma nưih./.

NGHỆ THUẬT MÚA CỔ ĐIỂN KHMER NAM BỘ VÀ NHỮNG GIÁ TRỊ VĂN HOÁ SÂU SẮC        

Người Khmer có nền văn hóa nghệ thuật độc đáo, mang đậm bản sắc và là món ăn tinh thần không thể thiếu trong đời sống văn hóa. Trong đó, nghệ thuật múa của người Khmer là sản phẩm không chỉ mang tính sáng tạo nghệ thuật mà còn ẩn chứa những ý nghĩa nhân văn sâu sắc

Trải qua hàng trăm năm, các điệu múa truyền thống của đồng bào Khmer vẫn luôn trường tồn cho đến nay. Sở dĩ, những điệu múa uyển chuyển của người Khmer tồn tại qua nhiều thế hệ, bởi người Khmer chỉ dạy các điệu múa truyền thống cho con trẻ từ khi còn rất nhỏ. Vì thế, người Khmer thường có câu nói ví von: “Trẻ con Khmer biết múa, biết hát trước khi biết đọc, biết viết”. Câu nói ấy minh chứng cho sự ảnh hưởng sâu rộng của ca, múa, âm nhạc truyền thống trong đời sống tinh thần của người Khmer. Tiến sĩ Sơn Cao Thắng, Trường Đại học Trà Vinh, tỉnh Vĩnh Long cho biết:

“Người Khmer ở đồng bằng sông Cửu Long có nghệ thuật múa rất đa dạng. Liên quan đến sinh hoạt sản xuất có các điệu múa như bắt cá, người ta gọi là múa dân gian. Còn đối với các điệu liên quan đến phong tục, lễ hội, ví dụ như lễ cưới cũng có múa, cái đó gọi là múa truyền thống. Ngoài ra, có một nghệ thuật múa đặc biệt nữa mà cha ông để lại cho đến ngày nay, đó là múa cổ điển (múa rô băm). Điểm nhận biết múa cổ điển là các động tác có sự uyển chuyển, trang phục lộng lẫy và mang ý nghĩa sâu sắc.”

Múa cổ điển là loại hình nghệ thuật đặc trưng của đồng bào Khmer Nam Bộ. Điệu múa này có tiết tấu chậm rãi, điệu bộ mềm mại và thanh tao. Thông thường, múa cổ điển diễn đạt theo các tích truyện cổ trong văn học dân gian Khmer, như trích đoạn Riêm Kê, Sô Vanh Mạch Chha, sự tích sấm sét,… mang những giá trị nhân văn sâu sắc nhằm hướng thế hệ mai sau, đến với cái đẹp, cái thiện, tránh xa cái xấu, cái ác. Tiến sĩ Sơn Cao Thắng, Trường Đại học Trà Vinh cho biết thêm: Không những thế, trong múa cổ điển, những động tác uyển chuyển của đôi tay và đôi chân đều thể hiện tiếng nói riêng, mang những ý nghĩa:  

 “Đối với người nghệ sĩ múa rô băm thì phải biết các động tác cơ bản. Trong đó có các động tác tay, chân, nét mặt sao cho phù hợp với bài múa. Ngoài ra, động tác tay chính là biểu trưng cho sự sinh sôi của thực vật. Đầu tiên ta thấy cái nắm tay lại, nó có nghĩa là hạt giống; sau khi hạt giống nảy mầm nó sẽ mọc lên, biểu hiện bằng ngón tay trỏ chỉ lên; sau đó có lá non, lá già, cành – biểu hiện bằng hai ngón tay; tiếp đến là kết hoa – biểu hiện bằng các ngón tay chụm lại; sau hoa là trái, trái chín sẽ rụng và sau đó sẽ tiếp tục nảy mầm. Đấy chính là vòng đời sinh trưởng trong tự nhiên.”

Cũng theo Tiến sĩ Sơn Cao Thắng: “Ngoài các động tác ngón tay chỉ – có thể hiểu là thấy cái gì đó; động tác chíp trước ngực thì có thể hiểu người múa muốn nói "tôi đây"; hay các động tác phối hợp khác đều có ý nghĩa riêng, vì múa rô băm không có lời nói mà thông qua các động tác múa, người nghệ sĩ sẽ gửi đến người xem ý nghĩa của câu chuyện.

Có thể nói rằng, những bậc tiền bối xưa đã có công rất lớn trong việc sáng tạo nên loại hình nghệ thuật múa cổ điển độc đáo cho dân tộc mình. Qua tương tác với môi trường tự nhiên, người Khmer đã tạo nên những điệu múa mang đặc trưng riêng của dân tộc. Những động tác múa ấy không chỉ toát lên vẻ đẹp mềm mại của người nghệ sĩ múa mà còn cho thấy văn hóa ứng xử với môi trường tự nhiên của người Khmer.

Tiếp bước cha ông, hiện nay thế hệ trẻ ở đất Cần Thơ đã và đang cố gắng bảo tồn và phát huy điệu múa của dân tộc bằng nhiều hành động thiết thực. Nổi trội là các câu lạc bộ, các nhóm múa ở các điểm chùa, thu hút nhiều bạn trẻ tham gia với mong muốn bảo tồn và phát triển văn hóa dân tộc.

Từ sân chùa đến nhà văn hóa cộng đồng, nơi đâu thuận tiện tập hợp mọi người thì CLB Văn nghệ chùa Bốn Mặt sẽ lựa chọn nơi đó để tập luyện các điệu múa truyền thống Khmer. Em Lâm Thị Ngọc Linh,  Thành viên CLB Văn nghệ chùa Bốn Mặt ở xã Thuận Hòa, TP. Cần Thơ chia sẻ:

“Em yêu nghệ thuật múa từ nhỏ. Chúng em tham gia với mong muốn bảo tồn nghệ thuật múa Rô băm và Rom vong để ngày một phát triển hơn.”

Điệu múa cổ điển của đồng bào Khmer không chỉ là loại hình nghệ thuật biểu diễn mà còn là di sản văn hóa chứa đựng giá trị tinh thần sâu sắc của dân tộc. Qua hàng thế kỷ, điệu múa Rô băm nói riêng và các điệu múa khác của người Khmer nói chung đã không ngừng phát triển, khẳng định vị trí quan trọng trong đời sống văn hóa, góp phần làm nên nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc./.