Điện Biên năc zr’lụ k’tiêc k’rong pa zưm văn hoá âng 19 acoon coh, lâng 35 k’cir vêy ra pặ hạng lâng 24 k’cir văn hoá phi vật thể coh t’nooi k’tiêc k’ruung, ooy đâu chr’năp lâh mơ năc nghệ thuật Xoè Thái lâng thực hành Then âng manưih Tày, Nùng, Thái coh Việt Nam ơy bơơn UNESCO hơnh deh. Nâu đoo cung năc pr’đươi cr’van đoọng Điện Biên pa dưr pa xơc đợ bh’nơơn pr’đươi, chơơc lêy năl ooy du lịch vêy bâc râu pr’hay chr’năp lalay.

Đợ râu chr’năp âng k’cir căh mưy ăt ooy đợ râu bơơn bhrợ, năc dzợ n’leh vaih ooy zâp bhiệc bhan, bh’rợ tr’nêng ty chr’năp, xa nập xập, ch’na đh’năh lâng pr’ăt tr’mung âng zâp đhanuôr. Chr’năp pr’hay lâh mơ năc râu truyền thống bhiệc bhan Bun Huột Nặm - Bhiệc bhan Tết chêh đac âng đhanuôr Lào coh chr’val Núa Ngam, vaih năc đhị lêy chô văn hoá pr’hay chr’năp lâng bâc ơl đhanuôr lâng ta mooi zâp g’luh c’xêê 4 zâp c’moo. Tơợ c’moo 2015, vêêl đông bhrợ pa dưr bhiệc bhan nâu lâng đợ j’niêng bh’rợ âng đhanuôr Lào cơnh: Hơnh deh a’vị t’mêê, zươc rơơm boo, đh’rưah lâng zâp bh’rợ văn hoá vêêl đông lâng zâp bhr’dzang p’têêt pa zưm lâng p’căh, pa dưr du lịch. T’cooh Cao Văn Toàn, Phó Chủ tịch UBND chr’val Núa Ngam đoọng năl: Bhiệc bhan nâu năc g’luh zươc rơơm boo đhí liêm crêê, mưy hân noo bơơn bhrợ bâc, lâng bhrợ p’căh cớ pr’ăt bh’rợ văn hoá lâng xa nưl cha gâr chiing, pr’múa, xa nập xập lâng đợ pr’đươi pr’dua buôn đươi ooy pr’ăt tr’mung:

“Bêl bhrợ tết chêh đac năc cr’noọ âng zi n’jưah zư lêy n’jưah pa dưr đợ râu chr’năp văn hoá âng zâp acoon coh đhị vêêl đông, ooy đâu chr’năp lâh năc acoon coh Lào. Lâh mơ năc azi kiêng p’căh, moon đọong đh’rưah lâng zâp pr’đươi pr’dua lơơng âng zâp acoon coh coh ooy vêêl đông cơnh: acoon coh Thái, Khơ Mú... cr’chăl nâu, zâp k’cir ooy boọng gợp cơnh Chua Ta coh chr’val Núa Ngam cung vêy bơơn UNESCO moon năc k’cir văn hoá. Cr’noọ bh’rợ liêm ghit cơnh đêêc lâng ha y chroo azi cung kiêng đơơng bâc lâh mơ dzợ c’leh bh’rợ âng Núa Ngam chô tươc đhanuôr, ta mooi căh mưy coh tỉnh năc dzợ tỉnh lơơng lâng coh bha lang k’tiêc dzợ”.

J’niêng bh’rợ Bun Huột Nặm zâp chu bhrợ zêng t’pâh k’zệt r’bhâu đhanuôr, ta mooi pâh bhrợ, năc lêy đợ râu chr’năp liêm đăh văn hoá xoọc vêy t’moot ooy zâp bh’nơơn pr’đươi lâng lêy cha mêêt đăh du lịch mưy cơnh liêm choom. Đh’rưah lâng Bun Hột Nặm, j’niêng bh’rợ Hoa Ba âng tỉnh Điện Biên bhrợ zâp c’moo cung liêm pr’hay, t’pâh bâc manưih. Ha dợ bhiệc bhan Hoa Ban c’moo 2026, coh 7 t’ngay, Điện Biên ơy hơnh deh lâh 76 r’bhâu g’luh ta mooi, pa zêng zên pa chô lâh 120 tỷ đồng.

Đợ đông đh’rơơng, xa nập xập, ch’na đh’năh, bh’rợ thủ công lâng pr’hat xa nưl bh’lêê bh’la căh mưy vêy zư đợc, năc xoọc vêy bơơn cấp uỷ, chính quyền vêêl đông xay bhrợ vaih zâp bh’nơơn pr’đươi du lịch đoọng bhrợ ha ta mooi. Pr’căn Lò Thị Huyền Giang, Hợp tác xã Du lịch vêêl đông Quan Chiêng, phường Mường Lay, tỉnh Điện Biên moon:

“Hợp tác xã âng zi cung lêy pay đợ râu chr’năp văn hoá ơy vaih âng zi cơnh đông đh’rơơng, xa nập xập, tơợ ch’na đh’năh. Lâng tơợ đợ pr’đươi pr’dua âng zi đợc p’căh, bêl ta mooi chô ooy hợp tác xã năc lêy đợ râu chr’năp văn hoá xoọc vêy zư đợc. Đọong ta mooi n’jưah lêy cha mêêt đợ bh’rợ ăt ma mung zâp t’ngay, zâp râu chr’năp văn hoá âng acoon coh Thái bêl pâh chi ơh lâng zi”.

Xang zâp g’luh bhrợ bhiệc bhan, zâp pr’hat xa nưl căh cậ đợ đông ty chr’năp ahay, apêê nghệ nhân vêy bh’rợ chr’năp zư lêy lâng đoọng zâp râu chr’năp liêm đăh văn hoá phi vật thể ha lang p’niên. Lâng đhanuôr Mông, xa nưl khèn năc mưy râu căh choom căh vaih ooy pr’ăt tr’mung văn hoá, tơợ lễ Tết, xay xơ manưih tươc j’niêng bh’rợ âng đơơng manưih lâh bil. Tu cơnh đêêc, bhiệc zư lêy, pa dưr xa nưl khèn cung cơnh đêêc lêy zư đợc tơơm riah văn hoá acoon coh Mông.

Nghệ nhân Sình A Tâu, acoon coh Mông coh chr’val Sính Phình ơy bâc c’moo đươi chi ơh khèn, n’jưah chi ơh, n’jưah pa choom đoọng xa nưl âng crâng k’coong nâu ting dưr chr’va xưl coh pr’ăt tr’mung vêêl đông. Đợ đhị bhiệc bhan, bh’rợ văn hoá, xa nưl khèn âng nghệ nhân Sình A Tâu chi ơh năc vaih mưy râu lêy chi ơh la lua pr’hay, chrooi pa xoọng t’pâh đoọng ha truih c’lâng chơơc lêy năl âng ta mooi bêl chô coh Điện Biên:

“Khèn căh mưy đoọng chi ơh p’căh văn hoá, pr’hát xa nưl năc dzợ mưy râu văn hoá pr’hay chr’năp âng đhanuôr manưih Mông. Ơy manưih Mông năc lêy vaih khèn. Khèn nâu đươi đoọng plong bêl hơnh deh ma mai căh cậ đươi zâp bêl g’luh tết, bhiệc bhan ga măc căh c lươt chi ơh cung plong. Lâh mơ, bêl vêy mưy ngai bil năc lêy vaih xa nưl khèn, ha dang căh năc căh vêy manưih Mông”.

Bhiệc pa dưr pr’hoọm văn hoá âng 19 acoon coh đoọng bhrợ pa dưr zâp bh’nơơn pr’đươi du lịch vêêl đông, chơơc lêy năl văn hoá lâng bhiệc bhan chr’năp la lay xoọc t’pâh đợ mơ ta mooi ting pâh tươc zr’lụ k’tiêc lịch sử Điện Biên. Tơợ tơợp c’moo tươc đâu, tỉnh Điện Biên ơy hơnh deh k’dâng 1 ực g’luh ta mooi, ooy đâu vêy lâh 7.300 g’luh ta mooi bha lang k’tiêc; pa zêng zên pa chô tơợ du lịch bơơn k’noọ 1.800 tỷ đồng, dzoọc k’dâng 20% ting lêy lâng g’luh nâu c’moo lăm ahay.

Ting cơnh bâc ta mooi, lâh mơ k’cir lịch sử đhị chiến trường Điện Biên Phủ, văn hoá vêêl đông năc râu lêy bhrợ apêê chăp kiêng lâng đhị lêy chô lâng k’tiêc nâu. Nâu đoo cung năc râu pr’đơợ chr’năp đoọng vêêl đông ting bhr’dzang bhrợ liêm choom cr’noọ bh’rợ Điện Biên vaih đhị lêy chô chi ơh pr’hay bhlâng lâng ta mooi coh cr’loọng k’tiêc kr’uung, bha lang k’tiêc cơnh Kế hoạch số 34, t’ngay 38/2/2026 âng Ban Thường vụ Tỉnh uỷ Điện Biên k’đươi moon bêl xay bhrợ Nghị quyết số 80-NQ/TW âng Bộ Chính trị đăh pa dưr pa xơc văn hoá Việt Nam./.

VĂN HÓA TRỞ THÀNH ĐỘNG LỰC ĐỂ PHÁT TRIỂN DU LỊCH ĐIỆN BIÊN

 Để có những sản phẩm du lịch độc đáo, tỉnh Điện Biên đang nỗ lực phát huy truyền thống văn hóa của 19 dân tộc, trong đó trao quyền cho cộng đồng làm chủ thể gìn giữ và phát huy di sản, văn hóa để thúc đẩy mạnh mẽ ngành du lịch phát triển và trở thành nguồn lực tạo sinh kế cho người dân

Điện Biên là vùng đất hội tụ văn hóa của 19 dân tộc, với 35 di tích được xếp hạng và 24 di sản văn hóa phi vật thể trong danh mục quốc gia, trong đó nổi bật là nghệ thuật Xòe Thái và thực hành Then của người Tày, Nùng, Thái ở Việt Nam đã được UNESCO ghi danh. Đây cũng là nguồn tài nguyên để Điện Biên phát triển những sản phẩm, trải nghiệm du lịch mang bản sắc riêng.

Những giá trị của di sản không chỉ nằm ở những danh hiệu, mà hiện diện rõ trong từng lễ hội, nghề truyền thống, trang phục, ẩm thực và đời sống của các cộng đồng dân cư. Sôi động mà vẫn đậm chất truyền thống là lễ hội Bun Huột Nặm - Lễ hội Tết Té nước của đồng bào Lào ở xã Núa Ngam, trở thành điểm hẹn văn hóa đầy ý nghĩa đối với đông đảo người dân và du khách vào mỗi dịp tháng 4 hàng năm. Từ năm 2015, địa phương phục dựng lễ hội này với những lễ nghi của đồng bào Lào như: mừng cơm mới, cầu mưa, cùng các hoạt động văn hóa cộng đồng và từng bước gắn với quảng bá, phát triển du lịch. Ông Cao Văn Toàn, Phó Chủ tịch UBND xã Núa Ngam cho biết: Lễ hội là dịp cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng tốt tươi, đồng thời tái hiện không gian sinh hoạt văn hóa với tiếng trống, tiếng chiêng, điệu múa, trang phục và những vật dụng quen thuộc trong đời sống.

“Khi tổ chức tết té nước thì mục đích của chúng tôi là vừa bảo tồn vừa phát huy những giá trị văn hóa của các dân tộc trên địa bàn, trong đó điểm nhấn là dân tộc Lào. Đặc biệt là chúng tôi muốn quảng bá, giới thiệu cùng với các sản phẩm khác của các dân tộc khác trên địa bàn như: Dân tộc Thái, Khơ Mú… Bên cạnh đó, các di sản về hang động như hang động Chua Ta ở trên địa bàn xã Núa Ngam cũng đã được UNESCO công nhận là di sản văn hóa. Mục đích rõ ràng như vậy và tương lai thì chúng tôi cũng muốn đưa nhiều hơn nữa những hình ảnh của Núa Ngam đến với nhân dân, du khách không những trong tỉnh mà còn ngoài tỉnh và cả quốc tế nữa”.

Lễ hội Bun Huột Nặm mỗi lần tổ chức đều thu hút hàng chục nghìn người dân, du khách tham gia, cho thấy những giá trị văn hóa đang được đưa vào các sản phẩm và trải nghiệm du lịch một cách hiệu quả. Cùng với Bun Hột Nặm, lễ hội Hoa Ban mà tỉnh Điện Biên tổ chức hàng năm cũng cho thấy sức hút ấy. Riêng lễ hội hoa Ban năm 2026, trong 7 ngày, Điện Biên đã đón hơn 76.000 lượt khách, tổng doanh thu trên 120 tỷ đồng.

Những nếp nhà sàn, trang phục, ẩm thực, nghề thủ công và văn nghệ dân gian không chỉ được lưu giữ, mà đang được cấp uỷ, chính quyền địa phương khai thác thành các sản phẩm du lịch để phục vụ du khách. Bà Lò Thị Huyền Giang, Hợp tác xã Du lịch cộng đồng Quan Chiêng, phường Mường Lay, tỉnh Điện Biên cho biết:

"Hợp tác xã của chúng tôi cũng tận dụng những giá trị văn hóa sẵn có của mình như là ngôi nhà sàn, rồi từ các trang phục, từ cả món ăn ẩm thực. Và từ những đồ dùng, dụng cụ của chúng tôi trưng bày, khi mà du khách đến với hợp tác xã  sẽ thấy được các giá trị văn hóa đang được lưu truyền, giữ lại. Để du khách vừa được trải nghiệm những hoạt động sinh hoạt đời thường, các giá trị văn hóa của dân tộc Thái Trắng khi du khách đến với chúng tôi".

Sau mỗi lễ hội, mỗi làn điệu dân ca hay nếp nhà truyền thống, những nghệ nhân có vai trò quan trọng lưu giữ, bảo tồn và trao truyền các giá trị văn hóa phi vật thể cho thế hệ trẻ. Với đồng bào Mông, tiếng khèn là một phần không thể thiếu trong đời sống văn hóa, từ lễ Tết, cưới hỏi đến nghi lễ tiễn biệt người đã khuất. Do đó, việc gìn giữ, phát huy tiếng khèn vì thế cũng là giữ một phần cội nguồn văn hóa dân tộc Mông. 

Nghệ nhân Sình A Tâu, dân tộc Mông ở xã Sính Phình đã nhiều năm gắn bó với cây khèn, vừa thực hành, vừa truyền dạy để thanh âm của núi rừng tiếp tục ngân vang trong đời sống cộng đồng. Tại những lễ hội, sự kiện văn hóa, tiếng khèn của nghệ nhân Sình A Tâu trình diễn đã trở thành một phần của trải nghiệm thực tế, góp thêm sức hút cho hành trình khám phá của du khách khi đến với Điện Biên.

"Khèn không chỉ để biểu diễn văn hoá, văn nghệ mà đây còn là một nét văn hoá rất quan trọng của riêng đồng bào người Mông. Đã là người Mông thì phải có khèn. Khèn này dùng để thổi khi đi đón dâu hoặc sử dụng trong các lễ tết, hội tết hoặc đi chơi cũng thổi. Đặc biệt khi có một người qua đời là nhất nhất phải có tiếng khèn, nếu không có thì không phải là người Mông chuẩn rồi".

Việc phát huy bản sắc văn hóa của 19 dân tộc để xây dựng các sản phẩm du lịch cộng đồng, trải nghiệm văn hóa và lễ hội đặc trưng đang thu hút số lượng du khách ngày càng tăng đến vùng đất lịch sử Điện Biên. Từ đầu năm đến nay, tỉnh Điện Biên đã đón khoảng 1 triệu lượt khách, trong đó hơn 7.300 lượt khách quốc tế; tổng thu từ du lịch ước đạt gần 1.800 tỷ đồng, tăng khoảng 20% so với cùng kỳ năm trước.

Theo nhiều du khách, ngoài di tích lịch sử quần thể chiến trường Điện Biên Phủ, văn hóa bản địa chính là yếu tố khiến họ yêu thích và điểm đến với mảnh đất này. Đây cũng chính là tiền đề, là động lực quan trọng để địa phương từng bước hiện thực hoá mục tiêu xây dựng Điện Biên trở thành điểm đến hấp dẫn đối với du khách trong nước, quốc tế như Kế hoạch số 34, ngày 28/2/2026 của Ban Thường vụ Tỉnh uỷ Điện Biên đề ra khi triển khai Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam./.