Bh’rợ nâu căh muy zooi amoó vêy pa xoọng thu nhập, năc dzợ chroi k’rong zư lêy chr’năp văn hóa ma nưih đay. Thào Ly vêy bha ar xrặ

Cung cơnh bấc pân đil ma nưih Mông, tơợ c’mor, amoó Vì Thị Ía ơy vêy ca căn pa choom đoọng I’ih xa nập âng ma nưih đay. Đươi cơnh đêêc, amoó choom bhlầng bêl bh’rợ bh’rợ ih xa nập truyền thống, đhơ năc lêy bhrợ bấc c’nặt, coh đêêc pô pa chăm năc cắt pa ghit, ih lâng têy. Xoọc tơợp, amoó ih xa nập đoọng ha ma nưih đong đay, r’dợ năc đhanuôr coh đâu vêy kiêng câl, năc a moó tơợp ih t’bấc đoọng ha đhanuôr câl xập:

“Xoọc tơợp cung lưm k’đhap, tu đhanuôr căh ơy vêy zên, căh ơy câl bấc. Chô t’tun đâu nắc bêl đhanuôr ơy vêy tr’mông z’zăng lâh năc đhanuôr cung câl bấc lâh mơ. Bêl đêêc, a cu năc pa zay lâng ih tước t’ngay đâu”.

Xa nập âng pân đil Mông vêy a doóh, quần, cr’tệêng, xr’nap lâng pr’nơng. Rau liêm cra coh xa nập năc a dooh coh tuôr ga măc lâng chọ pa mâng coh luônh, tu cơnh đêêc pân đil Mông buôn xập a dooh bhooc coh c’loong. Coh hoọng ch’lang vêy x’nap vêy ta ih, pr’chăm liêm. Pa chăm coh têy a dooh năc lâng bhai pr’họom tăm lâng t’viêng. Muy đăh têy bơơn pa zưm tơợ 25 p’leh bhai pr’họom t’viêng,  vêy xr’xrặ pô pa chăm coh bhai tăm, đui cơnh đhăm chuôr. Jưah lâng đêêc năc cr’tệêng pa chăm bấc rau liêm cra đơơng chr’năp lalay.

Đọong ih xang xa nập âng ma nưih Mông (quần, a dooh, xr’nap, cr’têệng, pr’nơng) năc bơr cha năc đh’rưah ih coh 4 t’ngay năc vêy xang. Tu cơnh đêêc, jưah lâng ih pa chăm zập bêệ xa nập ting chr’năp truyền thống, amoó Ía cung đơc cr’chăl chơơc năl, pa choom ih cơnh pr’đhang liêm t’mêê, pa zưm lâng zập bhai công nghiệp đoọng t’vaih pazêng xa nập liêm cra, bấc pr’hoọm, bhrợ liêm cơnh kiêng đươi ang ma nưih câl, pa bhlầng năc pr’chấc p’niên.

Lâh mơ xa nập ma nưih Mông bơơn ih ting apêê k’dua, diic điêl amoó Ía cung ra pặ pa câl đhị zập phiên chợ da ding ca công coh vel đong lâng coh lơơng cơnh đhị Tuần Giáo, Tủa Chùa, tỉnh Điện Biên. Amoó cung đươi mạng xã hội cơnh Zalo, facebook, Tiktok pa câl online, bấc apêê zập tơợ cơnh Lai Châu, Thanh Hóa, Đắk Nông, Đắk Lắk zước câl.

Amoó Sùng Thị Chía, ặt chr’val Phình Hồ, tỉnh Lai Châu, muy cha nắc ta luôn zước câl xa nập âng amoó Ía ih, đoọng năl:

“Acu kiêng pazêng xa nập âng amoó Ía ih, tu xa nập âng ađoo ih lêy vêy cơnh u liêm lalay lâng xa nập apêê coh đâu ih. Căh muy a cu, bâc apêê coh đâu lêy xa nập âng amoó Ía ih năc apêê cung kiêng, tu cơnh đêêc, lâh mơ câl đoọng c’la cu xập năc dzợ câl đơơng chô pa câl cớ đoọng ha pêê”.

Jưah ih pa chăm, jưah pa choom ta mooh, pa chô kinh nghiệm, zập c’moo, amoó Vì Thị Ía pa câl ooy thị trường tơợ 120-160 bêệ xa nập pân đil Mông, lâng chr’năp pa câl tơợ 1.200.000 tước 1.600.000 đồng/bêệ. Tơợ ơy dáp lâng zên k’rong bhrợ năc a moó dzợ pa chô lãi lâh 130 ức đồng. Đợ zên pa chô nâu ơy zooi amoó jưah vêy thu nhập, vêy zên k’rong bhrợ cớ lâng dzợ bơơn zư pa dưr bh’rợ truyền thống.

Căh muy pa dưr bh’rợ tr’nêng đoọng ha pr’loọng đay, amoó Ía dzợ đơc cr’chăl pa choom kỹ thuật ih bhrợ, pa chăm xa nập đoọng ha đhi amoó lâng pr’chấc p’niên coh vel, đoọng đh’rưah zư pa dưr xa nập âng ma nưih đay. T’cooh Thào A Của, Phó Chủ tịch UBND chr’val Co Mạ đoọng năl:

“Bhiệc zư lêy, pa dưr chr’năp văn hóa ma nưih Mông ơy bơơn zư pa dưr, xay moon liêm ta nih. Bấc pr’loọng đhanuôr ơy k’rong bhrợ ih, đoọng vặ xa nập ma nưih Mông. Năc cơnh pr’loọng amoó Vì Thị Ía đhị chr’val Co Mạ, ơy câl máy móc ih, pa chăp xa nập Mông ting chr’năp truyền thống lâng bh’rợ năc đoọng zư pa dưr chr’năp liêm âng ma nưih Mông bhooc. Lâh mơ zư pa dưr cung zooi pr’loọng vêy thu nhập lâng t’vaih bhiệc bhrợ đoọng ha pêê lơơng”.

K’nặ tước đâu, amoó Ía moon đơc nắc bhrợ t’bhưah zr’lụ xưởng I’ih, k’rong pa xoọng máy móc đoọng bhrợ têng bấc pr’đươi. Amoó rơơm t’vaih pa xoọng bhiệc bhrợ đoọng ha pêê a đhi oh vel đong lâng chroi k’rong zư pa dưr bh’rợ ih, pa chăm xa nập acoon coh đoọng ha coon, cha châu./.

CHỊ ÍA GÓP SỨC GÌN GIỮ VĂN HÓA DÂN TỘC MÔNG TRẮNG TỪ NGHỀ MAY TRANG PHỤC DÂN TỘC

Là người con của bản Mông Pha Khuông, xã Co Mạ, tỉnh Sơn La, từ nhiều năm nay, chị Vì Thị Ía đã duy trì nghề may trang phục truyền thống phục vụ bà con dân bản. Công việc này không chỉ giúp chị có thêm thu nhập, mà còn góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc mình

Cũng giống nhiều chị em phụ nữ Mông, từ thời con gái, chị Vì Thị Ía đã được bà và mẹ dạy thêu, cắt và khâu trang phục phụ nữ dân tộc mình. Vì thế, chị rất tự tin khi chuyển sang may đo trang phục truyền thống, dù phải qua nhiều công đoạn, trong đó hoa văn phải cắt, may bằng tay mất rất nhiều công sức, thời gian. Lúc đầu, chị may là để phục vụ cho gia đình, dần dần thấy bà con trong vùng có nhu cầu mua để mặc, nên chị bắt đầu may nhiều để phục vụ bà con:

“Lúc đầu cũng gặp khó khăn, do bà con chưa có kinh tế khá giả nên cũng chưa mua nhiều. Sau này khi người dân có kinh tế khá hơn thì bà con cũng mua nhiều hơn. Khi đó mình cũng tự tin để tiếp tục may đến như hiện nay”.

Trang phục của phụ nữ dân tộc Mông Trắng có áo, quần, dây lưng, yếm và khăn đội đầu. Điểm nổi bật trong bộ trang phục là áo thường hở cổ khá rộng và được cài bằng một nút duy nhất ở tầm bụng, nên phụ nữ Mông thường mặc thêm áo trắng bên trong. Đằng sau vai áo có yếm rộng được thêu cầu kỳ với những hoa văn có màu sắc rực rỡ. Họa tiết ở phần ống tay áo ghép bằng vải màu đen và xanh. Mỗi ống  tay được ghép từ 25 mảnh màu xanh, vải hoa lên trên nền vải đen, giống như những thửa ruộng bậc thang. Cùng với đó là phần thắt lưng với nhiều hoa văn, họa tiết được thiêu nối nhau, tạo thành những hoa văn riêng biệt.

Để may được bộ trang phục của dân tộc Mông Trắng hoàn chỉnh (quần, áo, yếm, thắt lưng, khăn đội đầu) phải hai người cùng may gần 4 ngày mới xong. Vì thế, cùng với thêu may các bộ trang phục theo phong cách truyền thống, chị Ía cũng giành thời gian tìm tòi, học hỏi thiết kế các mẫu trang phục mới, kết hợp các loại vải công nghiệp để tạo ra những bộ trang phục trẻ trung, nhiều màu sắc, đáp ứng thị hiếu của khách hàng, nhất là thế hệ trẻ.

Ngoài những bộ trang phục Mông được may theo đơn đặt hàng của bà con, vợ chồng chị Ía cũng mang trưng bày, bán tại các phiên chợ vùng cao trong, ngoài địa bàn như Tuần Giáo, Tủa Chùa, tỉnh Điện Biên. Chị cũng tận dụng mạng xã hội như Zalo, Facebook, Tiktok bán online, được khách hàng ở nhiều nơi như Lai châu, Thanh Hóa, Đắk Nông, Đắk Lắk… tin tưởng, yêu thích và lựa chọn đặt mua.

Chị Sùng Thị Chía, ở xã Phình Hồ, tỉnh Lai Châu, một khách hàng thường xuyên đặt mua trang phục của chị Ía cho biết:

“Tôi rất thích những bộ trang phục do chị Ía may, vì trang phục của chị Ía may có phong cách rất riêng khác với những bộ trang phục được may trên này. Không chỉ bản thân tôi mà nhiều người ở đây nhìn thấy họ cũng rất thích nên ngoài mua cho bản thân, tôi còn nhập thêm về để lại cho bà con ở đây”.

Cứ vừa thêu may, vừa học hỏi, rút kinh nghiệm, bình quân mỗi năm, chị Vì Thị Ía bán ra thị trường được từ 120-160 bộ trang phục phụ nữ Mông trắng, với giá bán 1.200.000 đến 1.600.000 đồng/bộ. Sau khi trừ chi phí chị thu lãi được hơn 130 triệu đồng. Nguồn thu này giúp chị vừa có thêm thu nhập, có vốn tái đầu tư duy trì nghề thêu may, lại giữ được nghề truyền thống.

Không chỉ phát triển nghề cho riêng gia đình mình, chị Ía còn giành thời gian truyền dạy kỹ thuật cắt may, thêu thùa cho chị em phụ nữ và thế hệ trẻ trong bản, để cùng nhau lưu giữ trang phục dân tộc. Ông Thào A Của, Phó Chủ tịch UBND xã Co Mạ, cho biết:

“Việc bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Mông đã được lưu giữ, tuyên truyền. Nhiều hộ gia đình đã mạnh dạn đầu tư may thuê trang phục dân tộc mông. Tiêu biểu là gia đình chị Vì Thị Ía ở xar Co Mạ, tự mua máy móc may thêu trang phục dân tộc Mông Trắng theo truyền thống với mục đích là nhàm lueu giữ lại những nết đẹp truyền thống của dân tộc Mông Trắng. Ngoài lưu giữ lưu truyền cũng giúp cho gia đình có thêm thu nhập và tạo công ăn việc làm cho thành viên khác”.

Sắp tới, chị Ía dự định mở rộng xưởng may, đầu tư thêm máy móc để sản xuất được nhiều sản phẩm. Chị mong muốn tạo thêm việc làm cho các chị em trên địa bàn và góp phần gìn giữ nghề thêu may trang phục dân tộc cho con cháu./.