Ting pâh lớp pa choom nâu vêy zêng lâng p’niên k’tứi, ma nưih t’ha ruuh 50 c’moo. Tơợ ma nưih căh ơy choom piah n’jưl tính, hát Then, Nà Quang nâu kêi năc ơy veye c’bhuh văn nghệ âng vel.

Amoó Trương Thị Thủy kiêng bh’ươr Then tơợ k’tứi lâng ting pa choom đhị Trường Cao đẳng Văn hóa Nghệ thuật Việt Bắc. Bêl bơơn k’dic ooy Nà Quang lêy coh đâu căh vêy ngai choom piah n’jưl tính, hát Then, năc amoó quyết định bhrợ lớp pa choom đhị đong đay căh pay zên. Amoó Trương Thị Thủy xay moon:“Bêl acu bơơn k’diic chô ooy đâu, lêy coh đâu năc zr’lụ ca noong k’tiếc k’đhap k’ra lâng căh ngai vêy năl tước n’jưl, tu cơnh đêêc lâng loom chăp kiêng bh’ươr then, x’nưl tính lâng dân ca năc a cu bhrợ lớp pa choom đoọng piah tính hát then ha dợ doọ chơơc pay zên apêê”.

K’đhap k’ra xoọc tr’nơợp âng lớp học năc căh muy n’jưl tính. Amoó Thủy pay n’jưl âng đay đoọng ha pêê pa choom piah. Bêl ma nưih ting pa choom bấc lâh, amoó tước zập đong k’đươi aconh căn p’niên câl n’jưl đoọng ha coon đay. Lớp học pác bấc g’luh đoọng ha moó vêy cr’chăl pa choom ting cha năc.

Amoó Thủy xay moon, cơnh lâng ma nưih t’mêê pa choom, đơc k’proo têy crêê đhị lâng hay zập nốt nhạc căh vêy buôn. Vêy đoo ađhi rêên tu pa choom hơớ cung căh ơy choom piah, đhơ cơnh đêêc apêê cung pa zay pa choom piah. Zập g’luh pachoom cơnh đâu năc rau amoó Thủy hay bhlầng coh bh’rợ dzoọng pa choom âng đay:“Rau a cu hay bhlầng năc apêê ađhi pa choom ch’đị lâng dưr rêên tu lêy k’đhap. Ha dợ apêê cung doọ lơi, pa zay lâh mơ lâng ơy choom piah. Đhơ apêê rêên ha dợ năc cung pa zay ting pa choom tơợ cô tu cô năc ma nưih pa dưr chr’năp liêm đoọng ha pêê ađhi.

Tơợ pazêng học viên k’tứi ting pâh pa choom, r’dợ năc vêy pa xoọng ma nưih ruh t’ha lâh. Zập cha năc tước pa choom năc tu lalay âng đay ha dợ zêng tr’cơnh năc tơợ rơơm kiêng choom piah n’jưl tính pa têệt lâng pr’ặt tr’mông văn hóa âng đhanuôr Tày, Nùng. Cơnh lâng ađhi Nông Thị Trâm Anh, pa choom piah n’jưl cung cơnh chơơc năl văn hóa vel đong đay.“Cô Thủy năc manưih ta nih liêm, cô Thủy pa choom piah n’jưl buôn năl lâng buôn hay zooi azi vêy bơơn bh’nơơn dal. N’jưl tính năc muy chr’năp acoon coh Cao Bằng. N’jưl tính lâng văn hóa truyền thống âng Tày, Nùng lêy zư, coh t’tun đâu a cu năc xay pa căh tước bấc ngai năl”.

Lớp  học đhị đong amóo Thủy r’dợ pa xoọng ma nưih biểu diễn đoọng phong trào văn nghệ đhị Nà Quang. Vel ơy t’vaih c’bhuh văn nghệ; apêê tiết mục hát Then, n’jưl tính bơơn ta đươi đhị t’ngay bhiệc bhan lâng pazêng g’luh giao lưu lâng apêê vel lơơng. Pr’căn Đinh Thị Niêm, Bí thư vel Nà Quang đoọng năl:“Coh vel, amoó Thủy ặt ta nih bhlầng, amoó nắc đảng viên cung nắc hội viên Chi hội Pân đil. Amoó pa choom hát đoọng ha pêê p’niên doọ pay zên. Lalăm ahay, coh vel căh ngai choom hát Then. Tơợ bêl amoó Thủy chô năc phong trào văn hóa văn nghệ r’rô r’răm lâh. Tơợ lớp hát Then, n’jưl tính âng vel, apêê amoó, a đhi bơơn lướt giao lưu lâng apêê vel lơơg. Zập bh’rợ văn hóa, văn nghệ âng vel ơy ha dưr lâhmơ tơợ bêl vêy amoó Thủy chô”.

Cơnh lâng amoó Thủy, rau bhui har năc lêy ma nưih ting pa choom ơy choom piah n’jưl, hát muy n’juông bh’ươr Then lâng ting pâh biểu diễn. Amoó rơơm pazêng học viên t’ngay đâu ơy năl pa choom cớ apêê lơơng, đoọng lớp học doọ pa đhêy đhị muy lang:“Acu kiêng pa too moon lâng zập học viên âng cu năc nâu kêi bêl acu ơy pa choom đoọng ha pêê, tước t’tun đâu, apêê pa zay pa choom cớ đoọng ha lang t’tun, đoọng bh’ươr dân ca nâu năc pazêng chr’năp văn hóa phi vật thể bơơn zư lêy lâng pa dưr… căh muy đhị vel  bhươl Nà Quang nắc tước prang tỉnh Cao Bằng”.

Tơợ muy bêệ n’jưl tính a năm đoọng zập ngai ting pa choom, nâu kêi Nà Quang ơy vêy muy c’bhuh văn nghệ lâng bấc ngai choom hát Then, piah tính. Pazêng g’luh pa choom doọ pay zên đhị đong amoó Thủy dzợ ta bhrợ, đoọng manưih ting pâh pa choom lalăm đêêc, năc pa choom cớ đoọng ma nưih t’tun, crêê cơnh đương rơơm âng ma nưih bhrợ t’vaih lớp nâu./.

GIỮ ĐIỆU THEN, TIẾNG TÍNH Ở XÓM BIÊN GIỚI NÀ QUANG

Từ năm 2019, một lớp dạy hát Then, đàn tính miễn phí được duy trì ngay tại nhà chị Trương Thị Thủy ở xóm biên giới Nà Quang, xã Phục Hòa, tỉnh Cao Bằng. Tham gia lớp học có cả trẻ em và những người đã ngoài 50 tuổi. Từ chỗ chưa có người biết đàn tính, hát Then, Nà Quang nay đã có đội văn nghệ của xóm.

Chị Trương Thị Thủy yêu những giai điệu Then từ nhỏ và từng được đào tạo tại Trường Cao đẳng Văn hóa Nghệ thuật Việt Bắc. Khi về làm dâu ở Nà Quang, nhận thấy trong xóm chưa có người biết đàn tính, hát Then, chị quyết định mở lớp dạy miễn phí ngay tại nhà. Chị Trương Thị Thủy chia sẻ:“Khi tôi về đây lấy chồng thì tôi thấy là đây là một xóm biên giới khó khăn mà cũng chưa có ai biết đàn nên bằng niềm đam mê và tình yêu với những làn điệu hát then, đàn tính và dân ca, tôi đã quyết tâm mở cho xóm mình một lớp hát then đàn tính hoàn toàn miễn phí, bằng tình cảm chân thành nhất.”

Khó khăn đầu tiên của lớp học là chỉ có một cây đàn tính. Chị Thủy nhường cây đàn của mình để các em thay phiên nhau tập. Khi người học đông hơn, chị đến từng nhà vận động phụ huynh mua đàn cho con. Lớp được chia thành nhiều ca để chị có thời gian hướng dẫn từng người.

Chị Thuỷ chia sẻ, với người mới bắt đầu, đặt đúng ngón tay và nhớ từng nốt nhạc không dễ. Có em đã bật khóc vì tập mãi chưa được, nhưng rồi vẫn cầm đàn lên học tiếp. Những buổi học như thế là kỷ niệm chị Thủy nhớ nhất trong hành trình đứng lớp:“Điều mà tôi nhớ nhất là bấm ngón tay của các em còn bỡ ngỡ và có lúc các em cũng đã khóc vì thấy khó quá. Nhưng sau đó các em vẫn cầm đàn lên để học và bấm được nốt nhạc trên phím đàn... Khóc rất là nhiều luôn nhưng mà vẫn cố gắng theo cô bởi vì cô cũng là một người truyền lửa cho các em.”

Từ những học viên nhỏ tuổi ban đầu, lớp dần có thêm người ở nhiều lứa tuổi. Mỗi người đến học vì một lý do khác nhau, nhưng đều bắt đầu từ mong muốn biết chơi cây đàn gắn với đời sống văn hóa của đồng bào Tày, Nùng. Với em Nông Thị Trâm Anh, học đàn cũng là một cách hiểu thêm về văn hóa quê hương:“Cô Thủy là người tốt bụng, vui vẻ, cô Thủy dạy đàn dễ hiểu và dễ nhớ giúp chúng em đạt được kết quả tốt. Đàn tính là một bản sắc dân tộc của Cao Bằng. Đàn tính và văn hóa truyền thống của Tày, Nùng cần gìn giữ, sau này em sẽ giới thiệu và quảng bá đến nhiều người hơn.”

Lớp học tại nhà chị Thủy dần tạo thêm người biểu diễn cho phong trào văn nghệ ở Nà Quang. Xóm đã thành lập đội văn nghệ; các tiết mục hát Then, đàn tính được đưa vào ngày hội, ngày lễ và những cuộc giao lưu với các xóm lân cận. Bà Đinh Thị Niêm, Bí thư xóm Nà Quang cho biết:“Trong xóm chị Thủy rất nhiệt tình, chị là một đảng viên, cũng là một hội viên Chi hội Phụ nữ. Chị dạy hát cho các con các cháu không lấy đồng tiền nào. Trước đây trong xóm mọi người không ai biết hát Then, đàn tính. Từ khi chị Thủy về đây làm dâu thì phong trào văn hóa văn nghệ rất sôi nổi. Từ lớp hát Then đàn tính của xóm, các cô các chị còn được đi giao lưu ở các xóm khác nữa. Nói chung là phong trào văn hóa văn nghệ của xóm đã đi lên từ lúc có chị Thủy.”

Với chị Thủy, niềm vui là thấy người học có thể tự cầm đàn, hát một làn điệu Then và tham gia biểu diễn. Chị mong những học viên hôm nay có thể chỉ lại cho người khác, để lớp học không dừng ở một thế hệ:“Tôi muốn nhắn nhủ cho các học viên của tôi bây giờ là khi mà tôi đã truyền dạy cho các em rồi thì sau này các em sẽ cố gắng làm sao mà truyền dạy lại cho thế hệ sau nữa và mai sau nữa để các làn điệu dân ca này là những cái giá trị văn hóa phi vật thể được bảo tồn và phát triển... không chỉ là trong xóm Nà Quang mà là khắp cả tỉnh Cao Bằng.”

Từ cây đàn tính duy nhất phải chuyền tay trong những ngày đầu, nay Nà Quang đã có một đội văn nghệ và nhiều người biết hát Then, đàn tính. Những buổi học miễn phí tại nhà chị Thủy vẫn tiếp tục, để người học trước chỉ lại cho người đến sau, đúng với mong muốn của người mở lớp./.